Ένα από τα πιο τρομακτικά σενάρια για κάθε γονέα είναι να γυρίσει και να διαπιστώσει ότι το παιδί του δεν είναι πια εκεί. Για πολλές οικογένειες παιδιών με αυτισμό αυτό δεν είναι υποθετικό σενάριο αλλά μια πραγματικότητα που έχουν ζήσει, ίσως περισσότερες από μία φορές. Η διαφυγή, δηλαδή η τάση του παιδιού να απομακρύνεται χωρίς προειδοποίηση από γονείς, δασκάλους ή φροντιστές, είναι μία από τις πιο συχνά αναφερόμενες και πιο αγχωτικές προκλήσεις στην καθημερινότητα του αυτισμού.
Η καλή είδηση είναι ότι πρόκειται για κίνδυνο που μπορεί να μειωθεί σημαντικά με συγκεκριμένα, πρακτικά μέτρα. Σε αυτό το άρθρο συγκεντρώνουμε όσα δείχνει η διεθνής έρευνα και οι οργανισμοί ασφάλειας για τον αυτισμό.
Τι δείχνει η έρευνα
Σύμφωνα με έρευνα που αναφέρει το Kennedy Krieger Institute, σχεδόν οι μισοί μαθητές με αυτισμό ηλικίας 4 έως 7 ετών έχουν επιχειρήσει να απομακρυνθούν από ασφαλή χώρο, ποσοστό περίπου τετραπλάσιο σε σχέση με τα αδέρφια τους χωρίς αυτισμό. Σε έρευνα της Αμερικανικής Παιδιατρικής Ακαδημίας (AAP), περίπου οι μισές οικογένειες ανέφεραν ότι το παιδί τους είχε απομακρυνθεί τουλάχιστον μία φορά, ενώ σε πάνω από το ένα τέταρτο των περιπτώσεων η απουσία κράτησε αρκετά ώστε να προκαλέσει έντονη ανησυχία.
Ο μεγαλύτερος κίνδυνος σχετίζεται με το νερό. Η National Autism Association αναφέρει ότι ο πνιγμός είναι η κύρια αιτία θανάτου σε περιστατικά διαφυγής παιδιών με αυτισμό, με τον σχετικό κίνδυνο να είναι πολλαπλάσιος σε σύγκριση με τον γενικό παιδικό πληθυσμό. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε παιδί με αυτισμό βρίσκεται σε άμεσο κίνδυνο, αλλά ότι πρόκειται για στατιστικά τεκμηριωμένο ζήτημα δημόσιας υγείας που αξίζει σοβαρή προσοχή.
Γιατί συμβαίνει η διαφυγή
Δεν υπάρχει ένας μόνο λόγος. Κάποια παιδιά απομακρύνονται επειδή έλκονται έντονα από κάτι συγκεκριμένο, συχνά το νερό, χωρίς να αντιλαμβάνονται τον κίνδυνο. Άλλα το κάνουν για να ξεφύγουν από μια κατάσταση που τα κατακλύζει αισθητηριακά, όπως θόρυβος, φως ή πλήθος κόσμου. Η κατανόηση της αισθητηριακής επεξεργασίας του παιδιού σας βοηθά να προβλέψετε σε ποιες καταστάσεις είναι πιο πιθανό να θελήσει να φύγει. Σε άλλες περιπτώσεις η διαφυγή λειτουργεί ως τρόπος επικοινωνίας μιας ανάγκης, για παράδειγμα ότι το παιδί βαρέθηκε ή θέλει κάτι που δεν μπορεί να εκφράσει με λόγια.
Μέτρα ασφάλειας στο σπίτι
- Τοποθετήστε κλειδαριές σε πόρτες και παράθυρα σε ύψος που το παιδί δεν φτάνει εύκολα, και συναγερμούς πόρτας που ειδοποιούν όταν ανοίγει.
- Αν έχετε πισίνα, περιφράξτε την με πόρτα που κλείνει και ασφαλίζει αυτόματα.
- Χρησιμοποιήστε κοινωνικές ιστορίες και οπτικό υλικό για να εξηγήσετε στο παιδί πότε είναι ασφαλές να πλησιάσει το νερό και πότε όχι.
- Μάθετε στο παιδί να κολυμπάει όσο νωρίτερα γίνεται. Η κολύμβηση μειώνει αλλά δεν εξαλείφει τον κίνδυνο, οπότε η επίβλεψη παραμένει απαραίτητη.
Ταυτοποίηση και εντοπισμός
Οργανισμοί όπως η Autism Speaks συνιστούν το παιδί να φέρει πάντα κάποιο μέσο ταυτοποίησης, όπως βραχιόλι ή ετικέτα σε παπούτσι, με βασικά στοιχεία επικοινωνίας. Για παιδιά με υψηλό κίνδυνο διαφυγής, συσκευές εντοπισμού GPS ή ραδιοσυχνότητας μπορούν να βοηθήσουν σημαντικά στον γρήγορο εντοπισμό. Κρατήστε πάντα πρόσφατη φωτογραφία του παιδιού διαθέσιμη, καθώς και ένα σύντομο, γραπτό προφίλ με πληροφορίες που θα χρειαστεί η αστυνομία σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης: ύψος, ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, το αν μιλάει, τι το ηρεμεί.
Ενημέρωση γειτόνων, σχολείου και πρώτων ανταποκριτών
Μιλήστε εκ των προτέρων με γείτονες που έχουν πισίνα ή βρίσκονται κοντά σε νερό, ώστε να γνωρίζουν την τάση του παιδιού. Ενημερώστε το σχολείο για το πρωτόκολλο που ακολουθείτε στο σπίτι, ώστε να υπάρχει συνέπεια. Αν είναι εφικτό, επικοινωνήστε εκ των προτέρων με το τοπικό αστυνομικό τμήμα ώστε να έχουν ήδη στοιχεία για το παιδί, κάτι που επιταχύνει σημαντικά την αναζήτηση αν χρειαστεί. Πολλές οικογένειες βρίσκουν χρήσιμο να προετοιμάσουν το ίδιο το παιδί, στο μέτρο που το επιτρέπει η ηλικία και οι δεξιότητές του, ώστε να αναγνωρίζει έναν αστυνομικό ή πυροσβέστη ως άτομο που μπορεί να ζητήσει βοήθεια.
Αν το παιδί λείπει
Οι ειδικοί συστήνουν να αναζητήσετε πρώτα οποιαδήποτε πηγή νερού κοντά στο σημείο όπου εξαφανίστηκε το παιδί, δεδομένου του υψηλού κινδύνου πνιγμού. Καλέστε αμέσως την αστυνομία, χωρίς να περιμένετε, καθώς κάθε λεπτό μετράει. Έχετε πρόχειρο το προφίλ και τη φωτογραφία του παιδιού για να τα δώσετε αμέσως στις αρχές.
Το άγχος γύρω από τη διαφυγή είναι από τους πιο εξαντλητικούς φόβους που βιώνουν οι γονείς παιδιών με αυτισμό, ιδίως όταν συνδυάζεται με άλλες απαιτητικές στιγμές όπως οι έξοδοι σε δημόσιους χώρους. Αν αισθάνεστε ότι το άγχος αυτό επηρεάζει την καθημερινότητά σας, η συμβουλευτική γονέων μπορεί να σας βοηθήσει να οργανώσετε ένα σχέδιο ασφάλειας και να διαχειριστείτε το συναισθηματικό βάρος που το συνοδεύει.