Πολλοί γονείς παρατηρούν ότι το παιδί τους με αυτισμό δυσκολεύεται να δέσει τα κορδόνια του, να κρατήσει σωστά το μολύβι ή να πιάσει μια μπάλα, ενώ άλλα παιδιά της ηλικίας του τα καταφέρνουν εύκολα. Συχνά αυτές οι δυσκολίες δεν είναι απλή «αδεξιότητα» αλλά σημάδια δυσπραξίας, γνωστής και ως αναπτυξιακής διαταραχής συντονισμού, μιας κατάστασης που συνυπάρχει αρκετά συχνά με τον αυτισμό αλλά συζητιέται λιγότερο από άλλα θέματα.
Σε αυτό το άρθρο εξηγούμε τι είναι η δυσπραξία, γιατί σχετίζεται με τον αυτισμό, πώς φαίνεται στην καθημερινότητα και πώς μπορεί να βοηθήσει η κατάλληλη στήριξη.
Τι είναι η δυσπραξία ή αναπτυξιακή διαταραχή συντονισμού
Η αναπτυξιακή διαταραχή συντονισμού (Developmental Coordination Disorder, DCD), γνωστή και ως δυσπραξία, αφορά δυσκολία στον σχεδιασμό, την οργάνωση και την εκτέλεση κινήσεων, σε βαθμό που επηρεάζει την καθημερινή λειτουργικότητα του παιδιού και δεν εξηγείται από άλλη νευρολογική ή κινητική πάθηση, σύμφωνα με την Cleveland Clinic. Δεν πρόκειται για έλλειψη μυϊκής δύναμης, αλλά για δυσκολία στο πώς ο εγκέφαλος σχεδιάζει και συντονίζει την ακολουθία μιας κίνησης, κάτι που ονομάζεται και δυσκολία στη «διαμόρφωση κίνησης» (motor planning).
Γιατί συνυπάρχει συχνά με τον αυτισμό
Η έρευνα δείχνει σημαντική επικάλυψη ανάμεσα στον αυτισμό και τη δυσπραξία. Μελέτη που συγκρίνει τις δύο ομάδες βρήκε ότι πάνω από τους μισούς συμμετέχοντες με αυτισμό σημείωσαν επιδόσεις στο κατώτερο 16ο εκατοστημόριο σε αξιολογήσεις κινητικών δεξιοτήτων, δηλαδή εμφάνιζαν σαφείς κινητικές δυσκολίες, ενώ οι ομάδες αυτισμού και δυσπραξίας είχαν παρόμοιες βαθμολογίες σε δεξιότητες λεπτής και αδρής κινητικότητας, με «αξιοσημείωτη επικάλυψη» μεταξύ των δύο, σύμφωνα με δημοσίευση στο Journal of Autism and Developmental Disorders. Η ίδια έρευνα βρήκε ότι η κινητική επάρκεια προβλέπει, εν μέρει, και την κοινωνική λειτουργικότητα, τόσο σε παιδιά με αυτισμό όσο και σε παιδιά με δυσπραξία, κάτι που εξηγεί γιατί οι δυσκολίες συντονισμού μπορεί να επηρεάσουν έμμεσα και τη συμμετοχή του παιδιού σε παιχνίδι και κοινωνικές δραστηριότητες.
Παρά αυτή τη συχνή συνύπαρξη, οι κινητικές δυσκολίες συχνά υποεκτιμώνται στην αξιολόγηση του αυτισμού, καθώς η προσοχή επικεντρώνεται κυρίως στην επικοινωνία και την κοινωνική αλληλεπίδραση.
Πώς φαίνεται στην καθημερινότητα
Οι δυσκολίες συντονισμού μπορεί να εμφανίζονται σε πολλούς τομείς της καθημερινής ζωής, όπως:
- Δυσκολία στο ντύσιμο, στο δέσιμο κορδονιών ή στο κούμπωμα κουμπιών
- Αδέξιο ή αργό γράψιμο, κράτημα μολυβιού με ασυνήθιστο τρόπο
- Δυσκολία στη χρήση μαχαιροπίρουνου ή στο άνοιγμα συσκευασιών
- Δυσκολία στο τρέξιμο, στο άλμα, στην ισορροπία ή στο ποδήλατο
- Συχνά πέσιμο, σκόνταμμα σε αντικείμενα ή σύγκρουση με εμπόδια
- Αποφυγή αθλητικών δραστηριοτήτων ή παιχνιδιών που απαιτούν συντονισμό
Το NICE σημειώνει ότι τα προβλήματα λεπτής κινητικότητας μπορούν να επηρεάσουν δεξιότητες αυτοεξυπηρέτησης και να οδηγήσουν σε αργό, κοπιαστικό γράψιμο, με αποτέλεσμα άγχος και δυσκολίες στο σχολείο. Αξίζει να θυμόμαστε ότι η εικόνα διαφέρει από παιδί σε παιδί: κάποια δυσκολεύονται περισσότερο στη λεπτή κινητικότητα (γραφή, χειρισμός αντικειμένων), άλλα στην αδρή κινητικότητα (τρέξιμο, ισορροπία), και άλλα και στα δύο.
Πώς βοηθά η εργοθεραπεία
Η εργοθεραπεία είναι η κύρια θεραπευτική προσέγγιση για τις δυσκολίες κινητικού συντονισμού, καθώς επικεντρώνεται ακριβώς στο πώς το παιδί λειτουργεί στην καθημερινότητά του. Ένας εργοθεραπευτής μπορεί να:
- Αξιολογήσει ποιες συγκεκριμένες δεξιότητες δυσκολεύουν το παιδί, στο σπίτι και στο σχολείο
- Χωρίσει σύνθετες κινήσεις σε μικρότερα, διαχειρίσιμα βήματα
- Δουλέψει στοχευμένα σε δεξιότητες όπως το γράψιμο, το ντύσιμο ή τη χρήση εργαλείων
- Προτείνει προσαρμογές στο σχολικό περιβάλλον, ώστε το παιδί να μη μένει πίσω λόγω αργού γραψίματος
- Ενθαρρύνει τακτική σωματική δραστηριότητα, όπως το κολύμπι ή το περπάτημα, που μπορεί να βελτιώσει τον γενικό συντονισμό
Στο Atypical Center, η εργοθεραπεία στη Δάφνη και η εργοθεραπεία στη Μεταμόρφωση περιλαμβάνουν εξατομικευμένη αξιολόγηση και στόχους προσαρμοσμένους στις ανάγκες του κάθε παιδιού.
Πότε να ζητήσετε αξιολόγηση
Αν το παιδί σας φαίνεται σημαντικά πιο αδέξιο από συνομηλίκους του, αποφεύγει συστηματικά δραστηριότητες που απαιτούν συντονισμό ή δυσκολεύεται πολύ στη γραφή και στην αυτοεξυπηρέτηση, αξίζει να το συζητήσετε με τον παιδίατρο ή με ειδικό. Η έγκαιρη αναγνώριση επιτρέπει στοχευμένη στήριξη πριν οι δυσκολίες επηρεάσουν την αυτοπεποίθηση του παιδιού ή τη σχολική του απόδοση. Μπορείτε να επικοινωνήσετε μαζί μας για να συζητήσετε τι είδους αξιολόγηση ταιριάζει στην περίπτωση του παιδιού σας.
Η δυσπραξία δεν είναι κάτι που «περνάει» από μόνο του, αλλά με κατάλληλη στήριξη το παιδί μπορεί σταδιακά να αναπτύξει στρατηγικές που κάνουν την καθημερινότητά του πιο εύκολη και λιγότερο κουραστική.