Ένας σεισμός, μια πυρκαγιά ή μια απότομη εκκένωση είναι δύσκολες στιγμές για κάθε οικογένεια. Για ένα παιδί με αυτισμό, η ξαφνική αλλαγή ρουτίνας, ο θόρυβος, το πλήθος και η ανάγκη να ακολουθήσει γρήγορες οδηγίες μπορεί να προκαλέσουν έντονο άγχος ή meltdown ακριβώς τη στιγμή που χρειάζεται να κινηθεί γρήγορα και με ασφάλεια.
Η καλή είδειση είναι ότι η προετοιμασία, όταν γίνεται πριν από την κρίση και όχι μέσα σε αυτήν, κάνει μεγάλη διαφορά. Οργανισμοί όπως το Autism Speaks και το αυστραλιανό Raising Children Network έχουν αναπτύξει συγκεκριμένες κατευθύνσεις για γονείς παιδιών με αυτισμό, τις οποίες συνοψίζουμε παρακάτω.
Γιατί χρειάζεται ξεχωριστός σχεδιασμός
Μια έκτακτη ανάγκη συνδυάζει ακριβώς τα στοιχεία που συχνά δυσκολεύουν περισσότερο ένα παιδί με αυτισμό: απρόβλεπτη αλλαγή, έντονα ερεθίσματα όπως σειρήνες και φώτα, ανάγκη για γρήγορη προσαρμογή και πολλαπλές, διαδοχικές οδηγίες. Σε κατάσταση άγχους, ένα παιδί που συνήθως μιλάει μπορεί να γίνει προσωρινά λιγότερο λεκτικό, γι' αυτό τα οπτικά μέσα επικοινωνίας γίνονται ακόμη πιο σημαντικά τη στιγμή της κρίσης.
Ο κίνδυνος της διαφυγής σε συνθήκες πανικού
Σε καταστάσεις εκκένωσης, όπου ο κόσμος κινείται γρήγορα και το παιδί μπορεί να αποπροσανατολιστεί, αυξάνεται ο κίνδυνος να απομακρυνθεί χωρίς επίβλεψη. Αν το θέμα αυτό σας απασχολεί γενικότερα, έχουμε γράψει αναλυτικά για το πώς προστατεύετε το παιδί σας από τον κίνδυνο να χαθεί στο άρθρο για τη διαφυγή στον αυτισμό. Στο πλαίσιο μιας έκτακτης ανάγκης, βοηθάει να έχετε έτοιμο ένα σύντομο πρωτόκολλο: ποιος μένει με το παιδί, ποιος ψάχνει αν χαθεί, και πώς ενημερώνετε άμεσα τους διασώστες.
Τι να έχετε σε μια «τσάντα έκτακτης ανάγκης»
Πέρα από τα συνηθισμένα είδη πρώτης ανάγκης, μια τσάντα προσαρμοσμένη στις ανάγκες του παιδιού μπορεί να περιλαμβάνει:
- Ακουστικά μείωσης θορύβου ή ωτοασπίδες, για σειρήνες και δυνατούς ήχους
- Ένα αγαπημένο αντικείμενο ή παιχνίδι που καθησυχάζει το παιδί
- Κάρτες επικοινωνίας ή εικόνες με βασικές φράσεις, για περιπτώσεις που το παιδί δυσκολεύεται να μιλήσει υπό στρες
- Ένα σύντομο «φύλλο πληροφοριών»: πώς επικοινωνεί το παιδί, τι το ηρεμεί, τυχόν αλλεργίες ή φάρμακα, κίνδυνος διαφυγής, τι να αποφεύγουν οι άγνωστοι που θα το προσεγγίσουν
- Πρόσφατη φωτογραφία και στοιχεία επικοινωνίας γονέα
- Ασφαλή σνακ, αν το παιδί έχει επιλεκτική διατροφή, ώστε να μην βρεθεί χωρίς τροφή που δέχεται να φάει
Το φύλλο πληροφοριών είναι ιδιαίτερα χρήσιμο αν χρειαστεί να παραδώσετε προσωρινά το παιδί σε δάσκαλο, γείτονα ή διασώστη: του δίνει σε λίγες γραμμές ό,τι χρειάζεται για να το προσεγγίσει με τον σωστό τρόπο.
Προετοιμασία πριν χτυπήσει η ανάγκη
Η εξοικείωση εκ των προτέρων μειώνει το άγχος τη στιγμή της κρίσης. Κάποιες πρακτικές προτάσεις:
- Χρησιμοποιήστε οπτικό πρόγραμμα ή κοινωνική ιστορία που δείχνει βήμα προς βήμα τι γίνεται σε σεισμό ή πυρκαγιά: πού πηγαίνουμε, τι κάνουμε, ποιος είναι μαζί μας
- Κάντε σύντομες, ήπιες «ασκήσεις» στο σπίτι ή στο σχολείο, χωρίς να προκαλέσετε άγχος: δείξτε τη διαδρομή εξόδου, εξηγήστε τον ήχο του συναγερμού πριν τον ακούσει ξαφνικά
- Ξεκινήστε από απλά σενάρια και αυξήστε σταδιακά την πολυπλοκότητα, ώστε το παιδί να συνδέει τη διαδικασία με ασφάλεια και όχι με φόβο
- Ενημερώστε δασκάλους, φροντιστές και στενούς γείτονες για τις ανάγκες του παιδιού, ώστε να ξέρουν πώς να βοηθήσουν αν εσείς δεν είστε παρόντες
Στη διάρκεια και μετά το συμβάν
Αν χρειαστεί εκκένωση, ενημερωθείτε εκ των προτέρων ποιοι χώροι φιλοξενίας ή καταφύγια μπορούν να υποδεχτούν άτομα με αναπηρία ή ιδιαίτερες ανάγκες, ώστε να μην αναζητάτε λύση την τελευταία στιγμή. Μέσα στην ένταση της στιγμής, μια ήρεμη, σύντομη γλώσσα και οι ήδη γνωστές οπτικές κάρτες βοηθούν περισσότερο από μακρές εξηγήσεις.
Μετά το συμβάν, η επιστροφή στη γνωστή ρουτίνα όσο πιο γρήγορα γίνεται βοηθάει στην αποκατάσταση της ασφάλειας. Μια σύντομη κοινωνική ιστορία που εξηγεί τι συνέβη, με απλά λόγια και χωρίς υπερβολικές λεπτομέρειες, μπορεί να βοηθήσει το παιδί να επεξεργαστεί την εμπειρία. Αν το παιδί εξακολουθεί να δείχνει έντονο άγχος τις επόμενες μέρες, μια συζήτηση με ειδικό ψυχικής υγείας ή τον θεράποντα ειδικό μπορεί να βοηθήσει.
Πρακτικές συμβουλές για την Ελλάδα
- Μάθετε στο παιδί, όσο αυτό είναι εφικτό ανάλογα με την ηλικία και τις δεξιότητές του, τον αριθμό 112 και τι σημαίνει να τον καλέσει κάποιος ενήλικας
- Αν το σχολείο κάνει ασκήσεις ετοιμότητας (π.χ. για σεισμό), ζητήστε από τον εκπαιδευτικό ή τον παράλληλο στήριξης να προετοιμάσουν το παιδί με απλή, οπτική περιγραφή πριν από την άσκηση
- Κρατήστε μια μικρή έκδοση της τσάντας έκτακτης ανάγκης και στο αυτοκίνητο ή στην τσάντα του σχολείου, ώστε τα βασικά να είναι διαθέσιμα όπου κι αν βρίσκεται το παιδί
Η προετοιμασία δεν εξαλείφει το άγχος μιας πραγματικής έκτακτης ανάγκης, αλλά δίνει στο παιδί και στην οικογένεια ένα γνωστό πλαίσιο μέσα στο απρόβλεπτο. Αν χρειάζεστε βοήθεια για να φτιάξετε εξατομικευμένο οπτικό υλικό ή κοινωνικές ιστορίες προσαρμοσμένες στο παιδί σας, η ομάδα μας μπορεί να σας καθοδηγήσει. Δείτε τις υπηρεσίες μας ή επικοινωνήστε μαζί μας για περισσότερες πληροφορίες.
Πηγές
- Autism Speaks: Natural Disaster Resources
- Raising Children Network: Preparing for disasters, children and teenagers with disability, autism or ADHD
- Dan Marino Foundation: Emergency Preparedness Tips for Families with Autistic Children
- Autism Spectrum News: Emergency Readiness for Autistic Individuals