Όταν ένα παιδί λέει «θέλεις νερό;» ενώ εννοεί «θέλω νερό», μιλά για τον εαυτό του με το «εσύ». Λέγεται αντιστροφή αντωνυμιών. Συχνά συνδέεται με την ηχολαλία ή με τη δυσκολία να αλλάζει κανείς οπτική γωνία. Δεν είναι ειδικό σημάδι αυτισμού και μπορεί να βελτιωθεί με στήριξη.
Τι είναι η αντιστροφή αντωνυμιών και πώς φαίνεται;
Το παιδί χρησιμοποιεί το «εσύ», το όνομά του ή το «αυτός» όταν μιλά για τον εαυτό του, ή το «εγώ» όταν μιλά για εσάς. Μερικά παραδείγματα:
- «Θέλεις μπισκότο» όταν ζητά μπισκότο.
- «Ο Νίκος θέλει» ή «αυτός θέλει» αντί για «θέλω».
- Απάντηση με την ίδια φράση που άκουσε, όπως «θες να πάμε βόλτα;» αντί για «ναι».
Λάθη στις αντωνυμίες υπάρχουν και στον πρώιμο λόγο παιδιών με τυπική ανάπτυξη. Στα παιδιά στο φάσμα φαίνεται να κρατούν περισσότερο και να εμφανίζονται πιο συχνά. Σε ορισμένα παιδιά, αντί για αντιστροφή, παρατηρείται αποφυγή των αντωνυμιών: το παιδί λέει απλώς «νερό» ή χρησιμοποιεί το όνομά του.
Γιατί συμβαίνει;
Οι ερευνητές δεν συμφωνούν σε μία εξήγηση. Οι πιο συζητημένες είναι οι εξής:
- Ηχολαλία. Το παιδί αποθηκεύει μια φράση ολόκληρη, όπως την άκουσε, και την ξαναλέει χωρίς να αλλάξει το πρόσωπο. Αν σας άκουσε να λέτε «θέλεις νερό;», μαθαίνει ότι η φράση αυτή σημαίνει «νερό». Διαβάστε περισσότερα στο άρθρο μας για την ηχολαλία στον αυτισμό.
- Αλλαγή οπτικής γωνίας. Το «εγώ» και το «εσύ» αλλάζουν νόημα ανάλογα με το ποιος μιλά. Για να τα χρησιμοποιήσει σωστά, το παιδί πρέπει να καταλάβει ότι η δική του θέση και η δική σας είναι διαφορετικές. Σχετίζεται με τη θεωρία του νου.
- Ο τρόπος που έχει μάθει τη γλώσσα. Ορισμένα παιδιά μαθαίνουν τη γλώσσα με έτοιμα κομμάτια και αργότερα τα αναλύουν σε λέξεις.
Μια ανασκόπηση του 2016 στο Annual Review of Linguistics καταλήγει ότι ούτε η αντιστροφή αντωνυμιών ούτε η ηχολαλία είναι μοναδικά του αυτισμού και ότι δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται ως διαγνωστικά κριτήρια. Μια καταγραφή από γονείς σε μελέτη του Emerson College δείχνει επίσης ότι τέτοια λάθη βρίσκονται και σε παιδιά με τυπική ανάπτυξη. Η έρευνα εξακολουθεί να είναι περιορισμένη, γι' αυτό καλό είναι να βλέπετε τις εξηγήσεις ως υποθέσεις και όχι ως βεβαιότητες.
Πώς μπορείτε να βοηθήσετε στην καθημερινότητα;
Οι παρακάτω ιδέες είναι γενικές πρακτικές που χρησιμοποιούν συχνά οι ειδικοί. Δεν υπάρχουν ισχυρά δεδομένα για καθεμία χωριστά, και η εφαρμογή τους προσαρμόζεται στο παιδί.
- Μιλήστε από τη δική του οπτική. Αντί για «θέλεις νερό;», πείτε «νερό, θέλω νερό» και δείξτε το ποτήρι. Έτσι ακούει τη φράση που θα θέλατε να πει.
- Δώστε το σωστό μοντέλο χωρίς διόρθωση. Αν πει «θέλεις μπισκότο», απαντήστε ήρεμα «θέλω μπισκότο, ορίστε». Αποφύγετε το «όχι, λάθος».
- Χρησιμοποιήστε εικόνες. Μια εικόνα με το πρόσωπο του παιδιού και τη λέξη «εγώ» και μία με εσάς και τη λέξη «εσύ» κάνουν την ιδέα πιο συγκεκριμένη.
- Παίξτε παιχνίδια με εναλλαγή ρόλων. Κρύψτε ένα αντικείμενο και πείτε «εγώ το έχω», «εσύ το έχεις». Φωτογραφίες από οικογενειακές στιγμές βοηθούν: «Ποιος είναι αυτός; Εγώ!».
- Μη βιαστείτε. Οι αντωνυμίες είναι δύσκολη δεξιότητα και συνήθως έρχονται αφού έχει χτιστεί βασικό λεξιλόγιο.
Πότε χρειάζεται αξιολόγηση;
Αν η αντιστροφή επιμένει, επηρεάζει την επικοινωνία του παιδιού ή συνοδεύεται από μεγάλη εξάρτηση από έτοιμες φράσεις, αξίζει να ζητήσετε αξιολόγηση λόγου. Ο λογοθεραπευτής μπορεί να δει αν το πρόβλημα προέρχεται από ηχολαλία, από δυσκολία στην πραγματολογία (χρήση της γλώσσας στην επικοινωνία) ή από άλλο λόγο, και να σχεδιάσει στοχευμένη παρέμβαση. Δείτε πώς δουλεύουμε στη λογοθεραπεία.
Συχνές ερωτήσεις
Είναι η αντιστροφή αντωνυμιών σημάδι αυτισμού;
Όχι από μόνη της. Εμφανίζεται και σε παιδιά με τυπική ανάπτυξη και δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως διαγνωστικό κριτήριο. Αν συνοδεύεται από άλλες δυσκολίες στην επικοινωνία και στην κοινωνική αλληλεπίδραση, χρειάζεται συνολική αξιολόγηση από ειδικό.
Πρέπει να διορθώνω το παιδί όταν μπερδεύει το «εγώ» με το «εσύ»;
Συνήθως όχι με άμεση διόρθωση. Προτιμήστε να επαναλάβετε σωστά αυτό που εννοούσε, χωρίς πίεση, π.χ. «θέλω νερό». Η συνεχής διόρθωση μπορεί να το αγχώσει και να μειώσει την επιθυμία του να μιλήσει.
Θα περάσει από μόνο του;
Σε μερικά παιδιά βελτιώνεται όσο εξελίσσεται ο λόγος, ενώ σε άλλα επιμένει. Δεν μπορεί να προβλεφθεί ατομικά. Αν παραμένει για μήνες και δυσκολεύει την επικοινωνία, ζητήστε αξιολόγηση λόγου.
Να αποφεύγω το «εσύ» όταν μιλάω στο παιδί;
Ορισμένοι ειδικοί προτείνουν να μιλάτε προσωρινά από την οπτική του παιδιού, π.χ. «θέλω βοήθεια», για να ακούει το μοντέλο που χρειάζεται. Δεν είναι τεκμηριωμένο πρωτόκολλο, γι' αυτό συζητήστε το με τον λογοθεραπευτή του παιδιού σας.
Πότε προσπαθώ να διδάξω αντωνυμίες;
Συνήθως όταν το παιδί έχει ήδη βασικό λεξιλόγιο και συνδυάζει λέξεις. Πολύ νωρίς, οι αντωνυμίες μπορεί να προσθέσουν σύγχυση. Ο λογοθεραπευτής θα σας πει αν είναι η κατάλληλη στιγμή.