Σε αρκετές οικογένειες στην Ελλάδα μιλιούνται καθημερινά δύο ή περισσότερες γλώσσες: επειδή ένας γονέας είναι αλλοδαπός, επειδή η οικογένεια έζησε χρόνια στο εξωτερικό ή επειδή θέλετε το παιδί σας να μεγαλώσει κοντά σε δύο πολιτισμούς. Όταν όμως το παιδί έχει διάγνωση αυτισμού και ήδη δυσκολεύεται με τον λόγο, είναι φυσικό να αναρωτιέστε αν η δεύτερη γλώσσα θα επιβαρύνει ακόμα περισσότερο την ανάπτυξή του.
Πολύ συχνά, γονείς παιδιών με αυτισμό ακούν από ειδικούς ή από το ευρύτερο περιβάλλον τη συμβουλή να μιλούν στο παιδί μόνο μία γλώσσα, «για να μην μπερδεύεται». Η έρευνα των τελευταίων ετών, ωστόσο, δεν επιβεβαιώνει αυτή τη σύσταση.
Τι δείχνει η έρευνα
Συστηματικές ανασκοπήσεις και μελέτες σε παιδιά με Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος (ΔΑΦ) που μεγαλώνουν σε δίγλωσσα σπίτια δεν βρίσκουν στοιχεία ότι η έκθεση σε δεύτερη γλώσσα καθυστερεί τον λόγο ή προκαλεί επιπλέον γλωσσική διαταραχή. Τα δίγλωσσα παιδιά με αυτισμό ακολουθούν σε γενικές γραμμές τα ίδια αναπτυξιακά στάδια λόγου με τα μονόγλωσσα, και οι επιδόσεις τους σε αφηγηματικές, κοινωνικές και πραγματολογικές δεξιότητες είναι συγκρίσιμες.
- Δεν υπάρχει τεκμηρίωση ότι η διγλωσσία «επιβαρύνει» επιπλέον έναν ήδη καθυστερημένο λόγο.
- Η ανάπτυξη κάθε γλώσσας εξαρτάται κυρίως από την ποσότητα και την ποιότητα της έκθεσης σε αυτή, όχι από τον αριθμό των γλωσσών καθαυτό.
- Ένα στα τέσσερα περίπου παιδιά με αυτισμό, σύμφωνα με διεθνή δεδομένα, μεγαλώνει ήδη σε δίγλωσσο περιβάλλον.
Γιατί επιμένει ο μύθος
Ο φόβος για τη διγλωσσία στον αυτισμό φαίνεται να προκύπτει από τη σύγχυση δύο ξεχωριστών ζητημάτων: τις υπαρκτές δυσκολίες λόγου και επικοινωνίας που μπορεί να έχει το παιδί λόγω του αυτισμού, και την ίδια τη διγλωσσία, η οποία δεν είναι διαταραχή αλλά μια φυσιολογική γλωσσική εμπειρία για εκατομμύρια παιδιά παγκοσμίως. Επαγγελματίες υγείας και εκπαιδευτικοί, χωρίς επαρκή τεκμηρίωση, συχνά συστήνουν στους γονείς να περιοριστούν σε μία γλώσσα, αν και αυτό δεν στηρίζεται σε επιστημονικά δεδομένα.
Πιθανά οφέλη μιας δίγλωσσης ανατροφής
Πέρα από την απουσία αρνητικών επιπτώσεων, η διατήρηση της μητρικής ή της οικογενειακής γλώσσας μπορεί να έχει και θετικές πλευρές για το παιδί:
- Στενότερη συναισθηματική επικοινωνία με τον γονέα που εκφράζεται πιο φυσικά στη δική του γλώσσα.
- Ουσιαστικότερη επαφή με ευρύτερη οικογένεια (π.χ. παππούδες) που μιλά διαφορετική γλώσσα.
- Ενίσχυση της ταυτότητας και της αίσθησης του ανήκειν σε δύο πολιτισμούς.
- Ορισμένες μελέτες σε ενήλικες στο φάσμα συνδέουν την πολυγλωσσία με καλύτερη ποιότητα κοινωνικής ζωής, αν και χρειάζεται περισσότερη έρευνα για να επιβεβαιωθεί σε ποιο βαθμό αυτό ισχύει γενικότερα.
Πρακτικές συμβουλές για την οικογένεια
- Μη σταματήσετε τη γλώσσα σας από φόβο μήπως «μπερδέψει» το παιδί. Το να μιλάτε στη γλώσσα που γνωρίζετε καλύτερα του δίνει το πλουσιότερο δυνατό γλωσσικό πρότυπο.
- Μείνετε συνεπείς. Είτε επιλέξετε το μοντέλο «ένας γονέας, μία γλώσσα» είτε τη χρήση διαφορετικής γλώσσας ανά περιβάλλον (σπίτι, σχολείο), η συνέπεια βοηθάει το παιδί να προσανατολίζεται.
- Μην αγχώνεστε για την εναλλαγή γλωσσών. Το να «ανακατεύει» λέξεις από τις δύο γλώσσες δεν είναι σημάδι σύγχυσης, συχνά δείχνει ότι το παιδί γνωρίζει και τις δύο.
- Αν χρησιμοποιείτε υποστηρικτικά μέσα επικοινωνίας (εικόνες, ταμπλέτες επικοινωνίας), μπορούν να προσαρμοστούν ώστε να καλύπτουν και τις δύο γλώσσες της οικογένειας.
- Ζητήστε αξιολόγηση από ειδικό που γνωρίζει τη διγλωσσία, ώστε τυχόν δυσκολίες λόγου να εκτιμηθούν σωστά και όχι να αποδοθούν λανθασμένα στην έκθεση σε δύο γλώσσες.
Πότε να ζητήσετε στήριξη
Αν παρατηρείτε καθυστέρηση λόγου, καλό είναι η αξιολόγηση να λαμβάνει υπόψη και τις δύο γλώσσες του παιδιού, όχι μόνο μία, ώστε να αποτυπώνεται η πραγματική εικόνα. Μια εξειδικευμένη λογοθεραπεία μπορεί να θέσει ρεαλιστικούς στόχους ανά γλώσσα, χωρίς να απαιτεί από την οικογένεια να εγκαταλείψει τη μητρική της γλώσσα. Παράλληλα, αν η οικογένεια νιώθει αβεβαιότητα για το πώς να διαχειριστεί το ζήτημα, μια συνεδρία συμβουλευτικής γονέων μπορεί να βοηθήσει να αποσαφηνιστούν οι επιλογές και να μειωθεί το άγχος γύρω από αυτή την απόφαση.
Η απόφαση για το αν και πώς θα μεγαλώσει ένα παιδί με αυτισμό δίγλωσσο ανήκει στην οικογένεια και εξαρτάται από τις δικές της ανάγκες, γλώσσες και σχέσεις. Αυτό που δείχνει σήμερα η έρευνα είναι ότι η ίδια η διγλωσσία δεν αποτελεί εμπόδιο, και ότι η διατήρηση της οικογενειακής γλώσσας μπορεί, αντίθετα, να ενισχύσει τη σχέση και την επικοινωνία με το παιδί.
Πηγές
- American Speech-Language-Hearing Association (ASHA): Bilingualism and Autism, Addressing Parents' Frequently Asked Questions
- Newcastle Hospitals NHS Foundation Trust: Autism and Bilingualism
- Marcus Autism Center: Autism & Bilingualism
- Language and communication skills in multilingual children on the autism spectrum: A systematic review (PMC)