Η εφηβεία φέρνει αλλαγές και προκλήσεις για κάθε παιδί. Για τους εφήβους με αυτισμό όμως, η έρευνα δείχνει ότι ο κίνδυνος να εμφανιστεί κατάθλιψη είναι σημαντικά αυξημένος σε σχέση με τους συνομηλίκους τους. Το δύσκολο κομμάτι για τους γονείς είναι ότι η κατάθλιψη δεν εμφανίζεται πάντα με τον τρόπο που περιμένουμε, κάτι που κάνει την αναγνώρισή της πιο δύσκολη ακόμα και για ειδικούς.
Σε αυτό το άρθρο εξηγούμε γιατί συμβαίνει αυτό, ποια σημάδια αξίζει να προσέξετε και τι μπορείτε να κάνετε όταν παρατηρήσετε ανησυχητικές αλλαγές στη συμπεριφορά του εφήβου σας.
Γιατί η κατάθλιψη είναι πιο συχνή στον αυτισμό
Σύμφωνα με τον οργανισμό Autistica, τα αυτιστικά άτομα είναι περίπου τέσσερις φορές πιο πιθανό να βιώσουν κατάθλιψη σε σχέση με τον γενικό πληθυσμό, με εκτιμήσεις να αναφέρουν ότι έως και το ήμισυ των αυτιστικών ατόμων θα βιώσει κάποιο επεισόδιο κατάθλιψης στη ζωή του. Ένας λόγος είναι η αλεξιθυμία, δηλαδή η δυσκολία αναγνώρισης και περιγραφής των συναισθημάτων, που φαίνεται να αποτελεί ισχυρότερο προγνωστικό παράγοντα κατάθλιψης από τον ίδιο τον αυτισμό. Όταν ένας έφηβος δυσκολεύεται να καταλάβει τι νιώθει, δυσκολεύεται εξίσου να το εκφράσει, και έτσι η κατάθλιψη μπορεί να «κρύβεται» πίσω από τη συμπεριφορά.
Πώς μπορεί να μοιάζει διαφορετική σε έναν έφηβο με αυτισμό
Πέρα από τα συνήθη σημάδια της κατάθλιψης, όπως η παρατεταμένη θλίψη, η απώλεια ενδιαφέροντος και οι διαταραχές ύπνου, στον αυτισμό μπορεί να δείτε επιπλέον:
- Αύξηση των επαναληπτικών κινήσεων ή συμπεριφορών (stimming).
- Κοινωνική απόσυρση πέρα από το συνηθισμένο επίπεδο του παιδιού σας.
- Απώλεια ή αλλαγή ειδικού ενδιαφέροντος που πριν το ενθουσίαζε.
- Συχνότερα meltdowns ή shutdowns χωρίς προφανή αιτία.
- Αυξημένη ευερεθιστότητα ή δυσκολία στη διαχείριση αλλαγών που πριν αντιμετωπίζονταν πιο εύκολα.
- Σκέψεις ή αναφορές σχετικές με τον θάνατο, ή αυτοτραυματισμό.
Αν παρατηρήσετε οποιαδήποτε αναφορά σε αυτοτραυματισμό ή αυτοκτονικό ιδεασμό, μιλήστε άμεσα με παιδίατρο, παιδοψυχίατρο ή απευθυνθείτε σε επείγοντα, χωρίς να περιμένετε να «περάσει μόνο του».
Παράγοντες που αυξάνουν τον κίνδυνο
Η έρευνα έχει συνδέσει την κατάθλιψη στον αυτισμό με συγκεκριμένους παράγοντες κινδύνου:
- Καμουφλάζ (masking): η προσπάθεια απόκρυψης αυτιστικών χαρακτηριστικών για να «ταιριάξει» κανείς κοινωνικά έχει συσχετιστεί με αυξημένη κατάθλιψη και άγχος, ιδιαίτερα όταν η προσπάθεια αυτή είναι διαρκής και εξαντλητική.
- Σχολικός εκφοβισμός και κοινωνική απομόνωση.
- Ακάλυπτες ανάγκες στήριξης, όταν το περιβάλλον δεν προσαρμόζεται στις ανάγκες του εφήβου.
- Μεταβατικές περίοδοι, όπως η αλλαγή σχολείου, η εφηβική ανάπτυξη ή η προετοιμασία για την ενήλικη ζωή.
Η συμμετοχή σε δομημένες ομάδες κοινωνικών δεξιοτήτων μπορεί να μειώσει την απομόνωση και να δώσει στον έφηβο έναν χώρο όπου δεν χρειάζεται να καμουφλάρει τον εαυτό του.
Τι μπορείτε να κάνετε ως γονείς
- Ρωτήστε με συγκεκριμένο, σαφή τρόπο αντί για γενικές ερωτήσεις όπως «πώς νιώθεις», που μπορεί να είναι δύσκολο να απαντηθούν.
- Παρατηρήστε τη συμπεριφορά, όχι μόνο τα λόγια. Πολλές φορές η αλλαγή φαίνεται πρώτα στις πράξεις.
- Διατηρήστε σταθερή ρουτίνα και προβλεψιμότητα όσο γίνεται.
- Μειώστε, όπου μπορείτε, την πίεση για κοινωνική «κανονικότητα» στο σπίτι, ώστε ο έφηβος να έχει έναν χώρο χωρίς καμουφλάζ.
- Ενθαρρύνετε τη σωματική δραστηριότητα και τον επαρκή ύπνο.
- Μείνετε σε επαφή με το σχολείο για τυχόν αλλαγές στη συμπεριφορά ή την απόδοση.
Πότε να ζητήσετε βοήθεια από ειδικό
Αν τα σημάδια διαρκούν πάνω από δύο εβδομάδες και επηρεάζουν την καθημερινότητα, την ύπνωση, τη διατροφή ή τη λειτουργικότητα του εφήβου, αξίζει να ζητήσετε αξιολόγηση από παιδοψυχίατρο ή ειδικό ψυχικής υγείας με εμπειρία στον αυτισμό. Οι θεραπείες λόγου, όπως η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία, μπορούν να προσαρμοστούν με σαφή γλώσσα και οπτικά υλικά ώστε να είναι πιο προσβάσιμες. Παράλληλα, η συμβουλευτική γονέων και η ψυχοθεραπεία προσαρμοσμένη στις ανάγκες αυτιστικών εφήβων μπορούν να στηρίξουν τόσο τον έφηβο όσο και την οικογένεια.
Η κατάθλιψη στον αυτισμό είναι αναγνωρίσιμη και αντιμετωπίσιμη, αρκεί να ξέρουμε τι να προσέξουμε. Η έγκαιρη στήριξη κάνει τη διαφορά, και δεν χρειάζεται να αντιμετωπίσετε μόνοι σας αυτή τη διαδικασία.