Η κοινή ανάγνωση βιβλίου μπορεί να στηρίξει τη γλώσσα του παιδιού με αυτισμό, αρκεί να γίνεται ως κοινή δραστηριότητα και όχι ως ακρόαση. Το παιδί μπορεί να κρατά το βιβλίο, να κινείται και να δείχνει εικόνες, ενώ εσείς σχολιάζετε σύντομα, περιμένετε και ακολουθείτε το ενδιαφέρον του, χωρίς να διαβάζετε απαραίτητα κάθε λέξη.
Πολλοί γονείς δοκιμάζουν το βραδινό παραμύθι και απογοητεύονται: το παιδί σηκώνεται, γυρίζει σελίδες χωρίς σειρά, ζητά το ίδιο βιβλίο για δέκατη φορά ή δεν δείχνει καθόλου ενδιαφέρον. Αυτό δεν σημαίνει ότι το βιβλίο «δεν του ταιριάζει». Συνήθως σημαίνει ότι ο τρόπος ανάγνωσης χρειάζεται προσαρμογή. Στο άρθρο θα δείτε τι δείχνει η έρευνα και πώς μπορείτε να το κάνετε πρακτικά.
Τι δείχνει η έρευνα για την κοινή ανάγνωση στον αυτισμό;
Μια συστηματική ανασκόπηση των Boyle, McNaughton και Chapin (2019), που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Focus on Autism and Other Developmental Disabilities, εξέτασε παρεμβάσεις κοινής ανάγνωσης σε παιδιά με διαταραχή αυτιστικού φάσματος. Κατέληξε ότι η κοινή ανάγνωση μπορεί να στηρίξει πρώιμες δεξιότητες γλώσσας και γραμματισμού.
Μια άλλη μελέτη (Mathée-Scott και Ellis Weismer, 2022), όπως παρουσιάζεται από το Hanen Centre, βρήκε ότι παιδιά με αυτισμό που διάβαζαν συχνότερα με τους γονείς τους τείνουν να έχουν ισχυρότερη γλώσσα ένα χρόνο αργότερα. Πρόκειται για συσχέτιση: δεν αποδεικνύει ότι το βιβλίο από μόνο του προκαλεί την πρόοδο.
Οι ανασκοπήσεις επισημαίνουν επίσης περιορισμούς: οι μελέτες είναι συνήθως μικρές και τα αποτελέσματα διαφέρουν από παιδί σε παιδί. Γι' αυτό, η κοινή ανάγνωση είναι ένας καλός τρόπος να περνάτε χρόνο και να ενισχύετε την επικοινωνία, όχι υπόσχεση συγκεκριμένου αποτελέσματος.
Πώς διαβάζουμε με το παιδί και όχι στο παιδί;
Το Hanen Centre προτείνει δέκα απλές αρχές. Οι πιο χρήσιμες για την καθημερινότητα:
- Καθίστε πρόσωπο με πρόσωπο. Βλέπετε τι κοιτάζει το παιδί και οι εκφράσεις και οι χειρονομίες σας δίνουν νόημα στα λόγια.
- Αφήστε το παιδί να κρατά το βιβλίο και να γυρίζει σελίδες. Έτσι έχει τον ρόλο του «αρχηγού» της δραστηριότητας. Αν προσπεράσει σελίδες, δεν πειράζει, αρκεί να είναι ενεργό.
- Επιτρέψτε την κίνηση. Το να κάθεται ακίνητο δεν είναι προϋπόθεση για να προσέχει ή να μαθαίνει.
- Επιλέξτε βιβλία με βάση τα ενδιαφέροντά του. Βιβλία με ήχους, ομοιοκαταληξία, υφές ή πτυσσόμενα φυλλαδιάκια, αλλά και βιβλία γνώσεων για το αγαπημένο του θέμα.
- Περιμένετε και παρατηρήστε. Μετά το σχόλιό σας κάντε μια παύση λίγων δευτερολέπτων, ώστε το παιδί να έχει χρόνο να απαντήσει με βλέμμα, ήχο, κίνηση ή λέξη.
Πρέπει να διαβάζω όλο το κείμενο;
Όχι. Σύμφωνα με τις οδηγίες του Hanen, η ανταπόκριση στο ενδιαφέρον του παιδιού μετράει περισσότερο από το να τελειώσει η ιστορία. Μπορείτε να:
- απλοποιήσετε το κείμενο με σύντομες φράσεις για τις βασικές ιδέες, π.χ. «Το σκυλάκι τρέχει!»,
- δείχνετε την εικόνα που αντιστοιχεί στα λόγια σας, ώστε η εικόνα να «εξηγεί» τη λέξη,
- αλλάζετε τον τόνο της φωνής, τονίζετε βασικές λέξεις και προσθέτετε ηχητικά εφέ,
- σχολιάζετε ό,τι δείχνει το παιδί, αντί να ρωτάτε συνέχεια «τι είναι αυτό;».
Αν το παιδί ενδιαφέρεται για έναν τροχό στη σελίδα και δεν θέλει να προχωρήσει, μείνετε εκεί και μιλήστε γι' αυτόν. Η ιδέα συνδέεται με το πώς μπορούν τα ειδικά ενδιαφέροντα να γίνουν δύναμη του παιδιού.
Τι κάνω αν το παιδί θέλει το ίδιο βιβλίο ξανά και ξανά;
Η επανάληψη είναι συνηθισμένη και συχνά βοηθητική: η γνώριμη ιστορία είναι προβλέψιμη και το παιδί νιώθει ασφάλεια. Μπορείτε να τη χρησιμοποιήσετε. Κάντε μια παύση πριν από μια γνωστή λέξη ή φράση, ώστε να την πει το παιδί, ή προσθέστε ένα νέο σχόλιο σε κάθε ανάγνωση. Όταν το ενδιαφέρον σταθεροποιηθεί, εισάγετε σταδιακά ένα δεύτερο βιβλίο με παρόμοιο θέμα.
Πόσο να διαρκεί και πότε να το κάνουμε;
Ξεκινήστε με πολύ σύντομες στιγμές, ακόμη και ένα ή δύο λεπτά, και αφήστε το παιδί να ανοίγει τις σελίδες που του αρέσουν. Η διάρκεια συνήθως μεγαλώνει όσο το παιδί νιώθει πιο άνετα με τα βιβλία. Διαλέξτε μια ήρεμη ώρα, όχι όταν είναι κουρασμένο ή αναστατωμένο, και τελειώστε πριν χάσει το ενδιαφέρον, ώστε η εμπειρία να μένει ευχάριστη.
Αν το παιδί διαβάζει ήδη μόνο του αλλά δυσκολεύεται να καταλάβει όσα διαβάζει, δείτε το άρθρο μας για την υπερλεξία και την κατανόηση κειμένου. Αν σας απασχολεί πώς εξελίσσεται ο λόγος του, μια αξιολόγηση από λογοθεραπευτή μπορεί να δώσει πιο εξατομικευμένες κατευθύνσεις.
Συχνές ερωτήσεις
Πρέπει το παιδί με αυτισμό να κάθεται ακίνητο όταν διαβάζουμε;
Όχι. Το Hanen Centre τονίζει ότι η ακινησία δεν είναι προϋπόθεση για προσοχή και μάθηση. Αν το παιδί κινείται, αλλάζει θέση ή περπατά γύρω σας ενώ ακούει, μπορείτε να συνεχίσετε να διαβάζετε και να σχολιάζετε, αρκεί να παραμένει συνδεδεμένο με τη δραστηριότητα.
Βοηθά η κοινή ανάγνωση τον λόγο του παιδιού;
Η έρευνα δείχνει θετικές ενδείξεις για πρώιμες δεξιότητες γλώσσας, όμως οι μελέτες είναι μικρές και τα αποτελέσματα ποικίλλουν. Η κοινή ανάγνωση είναι μια φυσική ευκαιρία για επικοινωνία και κοινή προσοχή, αλλά δεν υποκαθιστά την αξιολόγηση και τη στήριξη από ειδικό όταν υπάρχει καθυστέρηση.
Τι κάνω αν το παιδί δεν δείχνει καθόλου ενδιαφέρον για βιβλία;
Δοκιμάστε βιβλία με ήχους, υφές, πτυσσόμενα φυλλαδιάκια ή εικόνες από το αγαπημένο του θέμα, και κρατήστε τη στιγμή πολύ σύντομη. Αφήστε το να εξερευνά το βιβλίο όπως θέλει, ακόμη και χωρίς να το «διαβάζετε». Το ενδιαφέρον συχνά χτίζεται σταδιακά.
Είναι πρόβλημα που ζητά συνέχεια το ίδιο βιβλίο;
Συνήθως όχι. Η επανάληψη δίνει προβλεψιμότητα και ασφάλεια, και μπορεί να χρησιμοποιηθεί: αφήστε μια παύση ώστε το παιδί να συμπληρώσει μια φράση ή προσθέστε ένα καινούργιο σχόλιο. Αν η επανάληψη περιορίζει πολύ την καθημερινότητα, συζητήστε το με τον θεραπευτή του παιδιού.
Από ποια ηλικία μπορώ να ξεκινήσω;
Δεν υπάρχει ελάχιστη ηλικία. Μπορείτε να ξεκινήσετε από νωρίς, με σύντομες στιγμές και βιβλία με εικόνες. Η προσαρμογή ακολουθεί το επίπεδο και τα ενδιαφέροντα του παιδιού, είτε είναι δύο ετών είτε μεγαλύτερο με περιορισμένο λόγο.
Αν θέλετε να συζητήσετε την επικοινωνία και τον λόγο του παιδιού σας, μπορείτε να επικοινωνήσετε μαζί μας.