Πολλοί γονείς ανησυχούν όταν το παιδί τους φτάνει τα 2 χρόνια και δεν έχει ξεκινήσει να μιλάει, ή μιλάει πολύ λιγότερο από άλλα παιδιά της ηλικίας του. Η ερώτηση «πότε πρέπει να ανησυχήσω» είναι από τις πιο συχνές που ακούμε από γονείς νηπίων.
Η απάντηση δεν είναι πάντα απλή. Κάποια παιδιά είναι απλά «αργοπορημένοι ομιλητές» και προλαβαίνουν τους συνομηλίκους τους μέσα σε λίγους μήνες, ενώ σε άλλα η απουσία λόγου είναι ένδειξη ότι χρειάζεται αξιολόγηση, είτε για καθυστέρηση λόγου είτε για κάτι ευρύτερο. Δείτε τι δείχνει η τεκμηρίωση και πώς να προσεγγίσετε το θέμα.
Τι είναι αναμενόμενο στα 2 χρόνια
Σύμφωνα με το πρόγραμμα «Learn the Signs. Act Early.» του αμερικανικού Κέντρου Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων (CDC), στα 2 χρόνια τα περισσότερα παιδιά:
- Δείχνουν αντικείμενα σε ένα βιβλίο όταν τους ζητηθεί, π.χ. «Πού είναι η αρκούδα;»
- Λένε τουλάχιστον δύο λέξεις μαζί, π.χ. «Θέλω γάλα»
- Δείχνουν τουλάχιστον δύο μέρη του σώματος όταν τους ζητηθεί
- Χρησιμοποιούν περισσότερες χειρονομίες από το κλασικό δείξιμο, όπως ένα φιλί στον αέρα ή ένα νεύμα «ναι»
Το CDC σημειώνει ρητά ότι αν το παιδί σας δεν έχει φτάσει σε αυτά τα ορόσημα, δεν χρειάζεται να «περιμένετε να δείτε». Η σύσταση είναι να μιλήσετε με τον παιδίατρο, να περιγράψετε τις ανησυχίες σας και να ζητήσετε αναπτυξιακό έλεγχο, ο οποίος στα 2 χρόνια συνήθως περιλαμβάνει και ειδικό έλεγχο για αυτισμό.
«Αργοπορημένος ομιλητής» ή κάτι παραπάνω
Η Αμερικανική Εταιρεία Λογοθεραπευτών και Ακοολόγων (ASHA) περιγράφει την «καθυστερημένη εμφάνιση λόγου» ως καθυστέρηση στην έναρξη του λόγου χωρίς άλλη διαγνωσμένη αναπτυξιακή δυσκολία. Μπορεί να αφορά μόνο την εκφραστική πλευρά του λόγου, όταν το παιδί καταλαβαίνει αλλά δεν μιλά, ή και την κατανόηση.
Σύμφωνα με την ASHA, περίπου το 50% με 70% των παιδιών που ξεκινούν ως «αργοπορημένοι ομιλητές» προλαβαίνουν τους συνομηλίκους τους μέχρι το τέλος της προσχολικής ηλικίας. Ωστόσο, όσα προλαβαίνουν τείνουν να έχουν χαμηλότερες επιδόσεις σε δοκιμασίες λόγου σε σχέση με παιδιά χωρίς καθυστέρηση, καθ' όλη την παιδική ηλικία. Παράγοντες που σχετίζονται με μεγαλύτερη πιθανότητα καθυστέρησης είναι το αρσενικό φύλο, το οικογενειακό ιστορικό καθυστέρησης λόγου, η καθυστέρηση στην κινητική ανάπτυξη και η προωρότητα ή το χαμηλό βάρος γέννησης.
Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει απλά να περιμένετε: η ίδια πηγή συστήνει αξιολόγηση από λογοθεραπευτή όταν το παιδί έχει λιγότερες από 50 λέξεις και καθόλου συνδυασμό δύο λέξεων στους 24 μήνες.
Ενδείξεις που χρειάζονται άμεση αξιολόγηση
Ανεξάρτητα από το αν τελικά πρόκειται για απλή καθυστέρηση ή για κάτι ευρύτερο, υπάρχουν ενδείξεις που δεν πρέπει να περιμένετε να περάσουν μόνες τους. Μιλήστε με τον παιδίατρο άμεσα αν το παιδί σας:
- Δεν έχει φτάσει τις 50 λέξεις ή δεν συνδυάζει δύο λέξεις μαζί στους 24 μήνες
- Δεν ανταποκρίνεται όταν το φωνάζετε με το όνομά του
- Δεν χρησιμοποιεί χειρονομίες, όπως δείξιμο, κούνημα χεριού ή νεύμα
- Δυσκολεύεται να ακολουθήσει απλές οδηγίες
- Έχει χάσει λέξεις ή δεξιότητες που είχε ήδη αποκτήσει
Η απώλεια δεξιοτήτων που το παιδί είχε ήδη αποκτήσει είναι από τις πιο σημαντικές ενδείξεις και δεν πρέπει ποτέ να αντιμετωπίζεται ως κάτι που «θα περάσει». Αν αναγνωρίζετε κάποιο από αυτά τα σημάδια, αξίζει να δείτε επίσης τι δείχνει η έρευνα για το πότε αρχίζουν να μιλούν τα παιδιά με αυτισμό, καθώς η καθυστέρηση λόγου είναι συχνά το πρώτο σημάδι που παρατηρούν οι γονείς.
Τι κάνετε αν ανησυχείτε
- Μιλήστε πρώτα με τον παιδίατρο. Θα κάνει αναπτυξιακό έλεγχο και θα αποκλείσει προβλήματα ακοής, που είναι από τις πιο συχνές αιτίες καθυστέρησης λόγου και συχνά παραβλέπονται.
- Ζητήστε ακοολογικό έλεγχο, αν δεν έχει γίνει ήδη, ώστε να αποκλειστεί απώλεια ακοής.
- Ζητήστε αξιολόγηση λόγου από λογοθεραπευτή. Η αξιολόγηση δεν «κλειδώνει» καμία διάγνωση, απλά δείχνει το σημείο στο οποίο βρίσκεται το παιδί και τι είδους στήριξη θα βοηθήσει.
- Αν υπάρχουν και άλλες ανησυχίες, όπως στην κοινωνική αλληλεπίδραση ή στο παιχνίδι, ζητήστε παραπομπή για ευρύτερη αναπτυξιακή αξιολόγηση.
Η πρώιμη αξιολόγηση δεν σημαίνει ότι κάτι σίγουρα «δεν πάει καλά». Σημαίνει ότι, αν χρειάζεται στήριξη, θα ξεκινήσει όσο το δυνατόν πιο έγκαιρα, κάτι που η έρευνα δείχνει ότι κάνει σημαντική διαφορά.
Πώς βοηθάτε το παιδί σας στο σπίτι όσο περιμένετε αξιολόγηση
- Μιλήστε συνεχώς για ό,τι κάνετε μαζί, ονομάζοντας αντικείμενα και ενέργειες απλά και καθαρά
- Επεκτείνετε ό,τι λέει το παιδί: αν δείξει και πει «μπάλα», απαντήστε «ναι, κόκκινη μπάλα»
- Περιμένετε λίγα δευτερόλεπτα μετά από μια ερώτηση, δίνοντας χρόνο στο παιδί να απαντήσει πριν απαντήσετε εσείς
- Διαβάζετε βιβλία μαζί κάθε μέρα, δίνοντας χρόνο στο παιδί να δείξει ή να «διαβάσει» εικόνες με τον τρόπο του
Αν η καθυστέρηση επιβεβαιωθεί, η λογοθεραπεία και, όταν υπάρχουν ευρύτερες αναπτυξιακές ανησυχίες, ένα πρόγραμμα πρώιμης παρέμβασης μπορούν να στηρίξουν το παιδί σας σε αυτό το κρίσιμο στάδιο.