Όταν ένα παιδί με αυτισμό ρωτά ξανά και ξανά το ίδιο πράγμα, συνήθως η ερώτηση εξυπηρετεί κάτι: ανάγκη για πληροφορία, για καθησύχαση ή για κοινωνική επαφή. Η πιο χρήσιμη απάντηση εξαρτάται από τον λόγο, γι' αυτό πρώτα προσπαθείτε να καταλάβετε τι χρειάζεται πραγματικά το παιδί.
Σχεδόν κάθε γονιός το έχει ζήσει: «Πού θα πάμε μετά;», «Θα έρθει ο μπαμπάς;», «Σήμερα έχουμε σχολείο;», δέκα, είκοσι, τριάντα φορές. Η κούραση είναι φυσιολογική. Καλό είναι όμως να θυμάστε ότι η επανάληψη σπάνια είναι πείσμα ή πρόκληση.
Γιατί ρωτά το παιδί το ίδιο πράγμα συνέχεια;
Σύμφωνα με υλικό του Ινστιτούτου Αναπηρίας και Κοινότητας του Πανεπιστημίου της Ιντιάνα, η ίδια ερώτηση μπορεί να έχει διαφορετικό ρόλο σε διαφορετικές στιγμές. Μεταξύ των πιθανών λειτουργιών που αναφέρονται είναι:
- η αναζήτηση πληροφορίας ή καθησύχασης, ιδίως όταν κάτι άγνωστο πλησιάζει
- η αποφυγή μιας μετάβασης ή μιας δραστηριότητας που δεν αρέσει
- η δυσκολία να ξεκινήσει ή να συνεχίσει μια συζήτηση με άλλον τρόπο
- η επιθυμία για κοινωνική επαφή και προσοχή
- η ευχαρίστηση από μια προβλέψιμη απάντηση
- η ανάγκη για έλεγχο μέσα σε μια συζήτηση που το παιδί καταλαβαίνει
- η επίδειξη γνώσεων, όταν η ερώτηση αφορά ένα αγαπημένο θέμα
Παρόμοια, οδηγός της CRIS Oregon σημειώνει ότι παιδιά με αυτισμό συχνά δυσκολεύονται να προβλέψουν τι έρχεται, και οι ερωτήσεις για το «μετά» μπορεί να σχετίζονται με άγχος για το μέλλον.
Πώς καταλαβαίνετε τον λόγο πίσω από την ερώτηση;
Δεν χρειάζεται εξειδίκευση, μόνο παρατήρηση. Σημειώστε για λίγες μέρες:
- Πότε γίνεται: πριν από αλλαγή, σε αναμονή, όταν βαριέται, όταν είστε απασχολημένοι;
- Πώς ακούγεται: με ένταση και ανησυχία ή με διάθεση παιχνιδιού;
- Τι τον ηρεμεί: η απάντηση, η παρουσία σας ή μια δραστηριότητα;
Αν το παιδί φαίνεται ανήσυχο, πιθανότατα ζητά ασφάλεια. Αν χαμογελά και περιμένει την «τελετουργική» απάντηση, ίσως απολαμβάνει την επανάληψη. Αν οι ερωτήσεις προκύπτουν πριν από μια υποχρέωση, ίσως υπάρχει αποφυγή.
Τι μπορείτε να κάνετε εκείνη τη στιγμή;
Οι στρατηγικές που περιγράφονται στο ίδιο υλικό της Ιντιάνα επιλέγονται ανάλογα με τη λειτουργία της ερώτησης:
- Γράψτε την απάντηση την πρώτη φορά. Όταν η ερώτηση ξανάρθει, δείξτε το σημείωμα αντί να την ξαναπείτε.
- Βάλτε όριο και πείτε το καθαρά: «Θα κάνεις τρεις ερωτήσεις για το πρόγραμμα και μετά θα μιλήσουμε για κάτι άλλο». Προγραμματίστε χρόνο για τα θέματα που αγαπά.
- Γυρίστε την ερώτηση πίσω: «Εσύ τι νομίζεις;». Έτσι φαίνεται αν το παιδί ήδη ξέρει την απάντηση.
- Πείτε ότι έχει απαντηθεί και δώστε επιλογή ανάμεσα σε άλλα θέματα ή δραστηριότητες.
- Προτείνετε μια κοινή δραστηριότητα που αρέσει και δεν στρεσάρει, ώστε η επαφή να συνεχιστεί χωρίς την ερώτηση.
Προσπαθήστε να απαντάτε με σταθερό, ήρεμο τόνο και με τις ίδιες λέξεις. Η αλλαγή στην απάντηση ή η εκνευρισμένη αντίδραση συχνά κάνει το παιδί να ρωτήσει ξανά για επιβεβαίωση.
Τι βοηθά μακροπρόθεσμα;
Η μείωση των ερωτήσεων έρχεται συνήθως όταν το παιδί αποκτά άλλον τρόπο να πάρει αυτό που χρειάζεται:
- Οπτικές υποστηρίξεις, όπως πρόγραμμα ημέρας ή λίστα με τα γεγονότα που έρχονται, μειώνουν την αβεβαιότητα. Δείτε σχετικά τα οπτικά προγράμματα στον αυτισμό.
- Δεξιότητες συζήτησης: εξάσκηση σε σύντομες «σκηνές» με φράσεις για να ξεκινήσει ή να αλλάξει θέμα. Μπορεί να σας ενδιαφέρει και το άρθρο για τη δυσκολία στην εναλλαγή σειράς στον διάλογο.
- Τετράδιο θεμάτων, όπου καταγράφονται άλλα θέματα που μπορεί να συζητήσει με διαφορετικούς ανθρώπους.
- Εναλλακτικά μέσα επικοινωνίας για παιδιά που μιλούν λίγο, ώστε να υπάρχει άλλος δρόμος για να εκφράσουν ανάγκη.
- Θετική διέξοδος για τα ενδιαφέροντα, π.χ. ένα βιβλίο ή φάκελος που φτιάχνει το παιδί για να τον δείχνει σε άλλους.
Αν οι ερωτήσεις συνοδεύονται από έντονο άγχος ή επηρεάζουν την καθημερινότητα, μια αξιολόγηση από λογοθεραπευτή ή από την ομάδα που παρακολουθεί το παιδί μπορεί να βοηθήσει να βρεθεί ο λόγος και η κατάλληλη στρατηγική.
Συχνές ερωτήσεις
Είναι φυσιολογικό να ρωτά το παιδί με αυτισμό το ίδιο πράγμα δεκάδες φορές;
Είναι αρκετά συχνό και συνήθως έχει λόγο: άγχος, ανάγκη για πρόβλεψη, ευχαρίστηση από την επανάληψη ή τρόπος να συνεχιστεί η συζήτηση. Αν όμως προκαλεί έντονη ένταση στο παιδί ή δυσκολεύει την καθημερινότητα, αξίζει να το συζητήσετε με τους ειδικούς του.
Να απαντώ κάθε φορά ή να αγνοώ την ερώτηση;
Η αγνόηση μπορεί να αυξήσει το άγχος και να κάνει το παιδί να επιμείνει. Συνήθως βοηθά περισσότερο μια σύντομη, σταθερή απάντηση την πρώτη φορά και μετά ένας προσυμφωνημένος τρόπος, όπως ένα γραπτό σημείωμα ή ένα όριο ερωτήσεων, ώστε να μην υπάρχει μάχη.
Πώς βοηθά το όριο στον αριθμό των ερωτήσεων;
Το όριο δίνει προβλεψιμότητα: το παιδί ξέρει πόσες ερωτήσεις έχει και πότε θα μιλήσετε ξανά. Πρέπει να ειπωθεί καθαρά και εκ των προτέρων, και να συνοδεύεται από κάτι που περιμένει, για παράδειγμα συγκεκριμένη ώρα για το αγαπημένο του θέμα.
Μπορεί η επαναλαμβανόμενη ερώτηση να δείχνει άγχος;
Ναι, είναι μία από τις πιθανές εξηγήσεις. Ερωτήσεις του τύπου «τι θα γίνει μετά;» συχνά δείχνουν δυσκολία να προβλέψει το παιδί τι έρχεται. Ένα οπτικό πρόγραμμα και η προετοιμασία πριν από τις αλλαγές μπορούν να μειώσουν την ανάγκη για συνεχή επιβεβαίωση.
Πότε να ζητήσω βοήθεια από ειδικό;
Όταν οι ερωτήσεις συνοδεύονται από έντονη αγωνία, όταν εμποδίζουν το σχολείο, τον ύπνο ή τις σχέσεις, ή όταν δεν καταλαβαίνετε τι τις προκαλεί. Ο ειδικός μπορεί να εντοπίσει τη λειτουργία τους και να προτείνει εξατομικευμένες στρατηγικές.