Πολλές οικογένειες αναρωτιούνται αν ένα κατοικίδιο θα βοηθήσει το παιδί τους με αυτισμό ή αν, αντίθετα, θα προσθέσει άγχος και υποχρεώσεις σε μια ήδη απαιτητική καθημερινότητα. Δεν υπάρχει μία σωστή απάντηση για όλα τα παιδιά, αλλά η έρευνα των τελευταίων ετών δίνει κάποιες χρήσιμες ενδείξεις.
Σε αυτό το άρθρο συνοψίζουμε τι δείχνουν οι μελέτες για τα κατοικίδια και τη ζωοθεραπεία στον αυτισμό, τι αναφέρουν οι ίδιοι οι γονείς από την εμπειρία τους, και ποια είναι τα σημεία που αξίζει να σκεφτείτε πριν αποφασίσετε.
Τι δείχνει η έρευνα
Μια συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση 45 μελετών με πάνω από 1.200 συμμετέχοντες, δημοσιευμένη το 2024 στο περιοδικό Frontiers in Veterinary Science, βρήκε στατιστικά σημαντική βελτίωση στην κοινωνική επικοινωνία, στη μείωση της ευερεθιστότητας και της υπερκινητικότητας, καθώς και στις γλωσσικές δεξιότητες παιδιών με αυτισμό που συμμετείχαν σε δραστηριότητες ή παρεμβάσεις με ζώα. Δεν βρέθηκε ωστόσο σαφής βελτίωση στην κοινωνική επίγνωση, στη στερεοτυπική συμπεριφορά ή στην κοινωνική παρακίνηση, κάτι που δείχνει ότι τα οφέλη δεν είναι καθολικά.
Παράλληλα, έρευνα του Πανεπιστημίου του Μιζούρι που παρουσιάστηκε από τον οργανισμό Autism Speaks έδειξε ότι παιδιά που ζουν σε σπίτι με οποιοδήποτε κατοικίδιο εμφανίζονται πιο αποφασιστικά σε κοινωνικές καταστάσεις, όπως στο να συστήνονται, να ζητούν πληροφορίες ή να απαντούν σε ερωτήσεις άλλων, δεξιότητες που συχνά δυσκολεύουν τα παιδιά στο φάσμα. Το κατοικίδιο φαίνεται να λειτουργεί σαν «κοινωνικό λιπαντικό», διευκολύνοντας την αλληλεπίδραση χωρίς να απαιτεί λεκτική πρωτοβουλία από το παιδί.
Ζωοθεραπεία με σκύλους, άλογα και άλλα ζώα
Πέρα από την απόκτηση κατοικίδιου, υπάρχουν και δομημένα προγράμματα παρέμβασης με τη βοήθεια ζώων, με σκύλους ή άλογα να είναι τα πιο συχνά. Μια συστηματική ανασκόπηση για ιππασία και ισοθεραπεία σε παιδιά με αυτισμό εντόπισε βελτιώσεις στην κοινωνική λειτουργικότητα που φαίνεται να διατηρούνται βραχυπρόθεσμα και μεσοπρόθεσμα, ενώ αντίστοιχες μελέτες με σκύλους αναφέρουν θετική επίδραση στην επικοινωνία και την κοινωνική αλληλεπίδραση στη μεγάλη πλειοψηφία των περιπτώσεων που εξετάστηκαν.
Οι ερευνητές τονίζουν, ωστόσο, σημαντικούς περιορισμούς: μικρά δείγματα, δυσκολία τυφλοποίησης της αξιολόγησης, έλλειψη μακροχρόνιας παρακολούθησης και απουσία σαφών προτύπων για τη διάρκεια ή τη συχνότητα της παρέμβασης. Η ζωοθεραπεία αξίζει να αντιμετωπίζεται ως συμπληρωματική επιλογή δίπλα σε τεκμηριωμένες παρεμβάσεις, όχι ως υποκατάστατο. Αν ενδιαφέρεστε για δομημένη κοινωνική στήριξη, οι ομάδες κοινωνικών δεξιοτήτων παραμένουν μια προσέγγιση με πιο εκτεταμένη ερευνητική βάση.
Τι λένε οι γονείς: οφέλη και προκλήσεις στην καθημερινότητα
Μια πρόσφατη μελέτη μεικτής μεθοδολογίας με γονείς αυτιστικών παιδιών κατέγραψε τόσο οφέλη όσο και δυσκολίες στην καθημερινή συνύπαρξη με κατοικίδια.
- Συναισθηματική ρύθμιση: πολλά παιδιά ηρεμούσαν πιο εύκολα σε δύσκολες στιγμές ή πριν τον ύπνο με τη φυσική εγγύτητα ενός σκύλου ή γάτας.
- Κατανόηση συναισθημάτων: η φροντίδα ενός ζώου βοήθησε ορισμένα παιδιά να αναπτύξουν υπομονή και να αντιληφθούν ότι κάποιος άλλος έχει διαφορετικές ανάγκες από τις δικές τους.
- Αφορμή για κοινωνική επαφή: το κατοικίδιο λειτούργησε ως θέμα συζήτησης, δίνοντας στο παιδί ένα «ασφαλές» αντικείμενο πάνω στο οποίο να εξασκήσει κοινωνικές δεξιότητες.
- Συντροφιά χωρίς απαιτήσεις: για παιδιά που νιώθουν κοινωνικά απομονωμένα, η παρέα ενός ζώου προσφέρει άνεση χωρίς την πίεση της λεκτικής επικοινωνίας.
Οι ίδιοι γονείς περιέγραψαν όμως και πραγματικές προκλήσεις: κάποια παιδιά δυσκολεύονταν με το γάβγισμα ή την υφή του τριχώματος λόγω αισθητηριακής ευαισθησίας, άλλα ανέπτυσσαν υπερβολικό άγχος αποχωρισμού από το ζώο, ενώ η ευθύνη της φροντίδας αποδείχτηκε σε ορισμένες περιπτώσεις υπερβολικό βάρος. Σημειώθηκε επίσης ότι κάποια παιδιά δυσκολεύονταν να αναγνωρίσουν πότε το ζώο ήθελε τον χώρο του, με αποτέλεσμα απότομο ή έντονο χειρισμό που χρειαζόταν επίβλεψη τόσο για την ασφάλεια του παιδιού όσο και του ζώου.
Πριν αποκτήσετε κατοικίδιο: πρακτικές συμβουλές
- Δοκιμάστε πρώτα την επαφή με κατοικίδιο συγγενή ή φίλου, για μερικές εβδομάδες, πριν αναλάβετε τη μόνιμη υποχρέωση.
- Παρατηρήστε πώς αντιδράει το παιδί σε ήχους, μυρωδιές και υφές που σχετίζονται με το συγκεκριμένο ζώο, ιδίως αν έχει γνωστές αισθητηριακές ευαισθησίες.
- Επιλέξτε το είδος και τον χαρακτήρα του ζώου με βάση το προφίλ του παιδιού, όχι μόνο τις προτιμήσεις των γονιών· ένα ήρεμο, προβλέψιμο ζώο ταιριάζει συνήθως καλύτερα από ένα ενεργητικό κουτάβι.
- Ξεκινήστε τη φροντίδα σταδιακά και με επίβλεψη, μοιράζοντας ρεαλιστικές, μικρές ευθύνες ανάλογα με την ηλικία του παιδιού.
- Διδάξτε ρητά, ίσως και οπτικά, τα σημάδια που δείχνουν ότι το ζώο θέλει τον χώρο του, ώστε να αποφευχθούν εντάσεις και για τις δύο πλευρές.
- Αν υπάρχουν έντονες αισθητηριακές δυσκολίες, μια συζήτηση με εργοθεραπευτή πριν την απόκτηση κατοικίδιου μπορεί να σας βοηθήσει να εκτιμήσετε την ετοιμότητα του παιδιού. Στο πλαίσιο της εργοθεραπείας εξετάζονται συχνά ακριβώς τέτοιες αισθητηριακές αντιδράσεις.
Πηγές
- Effectiveness of animal-assisted activities and therapies for autism spectrum disorder: a systematic review and meta-analysis (Frontiers in Veterinary Science)
- Calm with horses? A systematic review of animal-assisted interventions for improving social functioning in children with autism (PMC)
- ‘He's Practising His Learned Social Skills on the Cat’: A Mixed-Methods Investigation of Parental Perspectives of the Role of Pets in Autistic Children's Social Skills and Wellbeing (PMC)
- Autism and pets: more evidence of social benefits (Autism Speaks)