Πολλά παιδιά με αυτισμό θέλουν φίλους, όμως η διαδικασία του να τους αποκτήσουν και να τους κρατήσουν μπορεί να είναι πολύ πιο απαιτητική απ' ό,τι για τους συνομηλίκους τους. Η δυσκολία δεν είναι έλλειψη ενδιαφέροντος για τους άλλους, αλλά το ότι οι άγραφοι κανόνες της κοινωνικής συναναστροφής, το πότε μιλάει κανείς, πώς αλλάζει θέμα, πώς διαβάζει τη διάθεση ενός παιδιού, δεν είναι πάντα διαισθητικοί.
Ο ρόλος των γονιών εδώ δεν είναι να «φτιάξουν» φιλίες, αλλά να δημιουργήσουν ευκαιρίες, να εξασκήσουν δεξιότητες σε ασφαλές περιβάλλον και να συνεργαστούν με το σχολείο ώστε το παιδί να έχει περισσότερες πιθανότητες να συνδεθεί με άλλους με τους δικούς του όρους.
Γιατί οι φιλίες είναι πιο απαιτητικές
Σύμφωνα με τη βρετανική National Autistic Society, πολλά αυτιστικά παιδιά περιγράφουν την κοινωνική ζωή σαν να παίζεται ένα περίπλοκο παιχνίδι του οποίου τους κανόνες δεν τους έχει εξηγήσει κανείς. Η αναγνώριση εκφράσεων προσώπου, η γλώσσα του σώματος και οι μη λεκτικές νύξεις χρειάζονται συχνά συνειδητή προσπάθεια αντί να έρχονται αυτόματα. Αυτό δεν σημαίνει ότι το παιδί δεν θέλει σχέσεις, συχνά σημαίνει ότι κουράζεται περισσότερο προσπαθώντας να τις διαχειριστεί.
Ξεκινήστε από τα κοινά ενδιαφέροντα
Οι φιλίες χτίζονται πιο εύκολα γύρω από ένα κοινό αντικείμενο παρά μέσα από «ελεύθερη» κοινωνικοποίηση. Αν το παιδί σας αγαπά τα τρένα, τα βιντεοπαιχνίδια ή τη ζωγραφική, μια ομάδα ή δραστηριότητα γύρω από αυτό το ενδιαφέρον δίνει έτοιμο θέμα συζήτησης και μειώνει την πίεση της αυθόρμητης επικοινωνίας.
- Προτιμήστε μικρές, δομημένες δραστηριότητες αντί για ανοργάνωτο ελεύθερο χρόνο σε μεγάλες παρέες.
- Κανονίστε σύντομες, καθορισμένες στη διάρκειά τους συναντήσεις με ένα ή δύο παιδιά, όχι ολόκληρη παρέα από την αρχή.
- Αφήστε το παιδί να επιλέξει ποιον θα ήθελε να καλέσει, αντί να επιλέγετε εσείς με βάση το ποιος «ταιριάζει».
Δεξιότητες που μπορείτε να εξασκήσετε στο σπίτι
Πολλές πλευρές της φιλίας μπορούν να εξασκηθούν πριν χρειαστεί να εφαρμοστούν «ζωντανά». Το σπίτι είναι ένα ασφαλές εργαστήριο.
- Εξασκηθείτε σε απλά σενάρια έναρξης συζήτησης: πώς πλησιάζει κανείς μια ομάδα, τι λέει, τι κάνει αν το άλλο παιδί είναι απασχολημένο.
- Παίξτε επιτραπέζια που απαιτούν εναλλαγή σειράς, βοηθούν στην υπομονή και στην ανοχή στην ήττα.
- Χρησιμοποιήστε εικόνες ή κόμικς για να «χαρτογραφήσετε» μια δύσκολη κοινωνική στιγμή μετά το γεγονός, χωρίς κατηγορία, με στόχο την κατανόηση.
- Δουλέψτε το λεξιλόγιο συναισθημάτων, ξεκινώντας από βασικά (χαρά, θυμός, λύπη) πριν περάσετε σε πιο σύνθετα.
Αν το παιδί σας δυσκολεύεται περισσότερο σε αυτόν τον τομέα, μια ομάδα κοινωνικών δεξιοτήτων προσφέρει καθοδηγούμενη εξάσκηση με συνομηλίκους, σε δομημένο πλαίσιο όπου τα λάθη είναι ασφαλή και αναμενόμενα.
Ο ρόλος του σχολείου
Το σχολείο είναι ο χώρος όπου συμβαίνουν οι περισσότερες κοινωνικές αλληλεπιδράσεις, γι' αυτό η συνεργασία με τους εκπαιδευτικούς κάνει μεγάλη διαφορά.
- Ζητήστε από το σχολείο δομές όπως «σύστημα φίλου» (buddy system) στο διάλειμμα ή σε αλλαγές ώρας.
- Συζητήστε με τον εκπαιδευτικό πιθανή ενημέρωση της τάξης για τον αυτισμό, ώστε οι συμμαθητές να κατανοήσουν καλύτερα διαφορές στη συμπεριφορά.
- Αν υπάρχει εξατομικευμένο πρόγραμμα στήριξης, ζητήστε να συμπεριληφθεί ρητά στόχος κοινωνικής ένταξης, όχι μόνο ακαδημαϊκός.
Πότε αξίζει να ζητήσετε υποστήριξη από ειδικό
Έρευνα σε ενήλικες με αυτισμό που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Autism συνέδεσε τη μοναξιά με αυξημένα επίπεδα άγχους και κατάθλιψης και χαμηλότερη ικανοποίηση από τη ζωή, ανεξάρτητα από τη βαρύτητα των συμπτωμάτων αυτισμού. Αυτό δείχνει πόσο σημαντικό είναι να μην αντιμετωπίζεται η μοναξιά ως «λεπτομέρεια» αλλά ως κάτι που αξίζει πραγματική προσοχή, ειδικά στην εφηβεία. Αν παρατηρείτε ότι το παιδί ή ο έφηβός σας απομονώνεται, αποφεύγει κάθε κοινωνική επαφή ή εκφράζει θλίψη γι' αυτό, μια συνεδρία ψυχοθεραπείας ή συμβουλευτική γονέων μπορεί να βοηθήσει να χαρτογραφηθεί τι ακριβώς χρειάζεται στήριξη.
Τι να θυμάστε
Δεν χρειάζεται κάθε παιδί να έχει μεγάλη παρέα για να είναι καλά. Μια ή δύο σταθερές φιλίες, γύρω από κοινό ενδιαφέρον, έχουν συχνά μεγαλύτερη αξία από πολλές επιφανειακές γνωριμίες. Ο δικός σας ρόλος είναι να ανοίξετε ευκαιρίες, να εξασκήσετε δεξιότητες χωρίς πίεση και να σέβεστε επίσης την ανάγκη του παιδιού για μοναχικό χρόνο, η οποία είναι εξίσου φυσιολογική.