Πολλοί γονείς παρατηρούν ότι το παιδί τους χτυπάει τα χέρια όταν ενθουσιάζεται, ταλαντεύεται μπρος πίσω όταν είναι αγχωμένο ή επαναλαμβάνει την ίδια φράση ξανά και ξανά. Αυτές οι κινήσεις ονομάζονται stimming, συντομογραφία του «self-stimulating behaviour», και είναι από τα πιο συχνά αλλά και πιο παρεξηγημένα χαρακτηριστικά του αυτισμού.
Η καλή είδηση είναι ότι το stimming δεν είναι από μόνο του πρόβλημα. Οι περισσότερες μορφές του είναι αβλαβείς και εξυπηρετούν πραγματικό σκοπό για το παιδί. Το ερώτημα που απασχολεί τους γονείς δεν είναι «πώς θα το σταματήσω» αλλά «πότε πρέπει να ανησυχήσω και τι κάνω τότε».
Τι είναι το stimming
Ο όρος περιγράφει επαναλαμβανόμενες κινήσεις του σώματος, χρήσεις αντικειμένων ή ήχους, όπως το χτύπημα των χεριών, η περιστροφή αντικειμένων, η ταλάντωση του σώματος, το βήμα με τα δάχτυλα, η επανάληψη λέξεων ή φράσεων (ηχολαλία) ή η παρατεταμένη παρατήρηση φώτων και μοτίβων. Σύμφωνα με τον οργανισμό National Autistic Society, στο Ηνωμένο Βασίλειο, το stimming μπορεί επίσης να περιγραφεί ως «αυτορρυθμιστική συμπεριφορά». Δεν αφορά μόνο τον αυτισμό: όλοι κάνουμε κάτι ανάλογο, όπως το τίναγμα του ποδιού ή το παίξιμο με τα μαλλιά, όμως στα αυτιστικά παιδιά η συχνότητα και η ένταση είναι συνήθως μεγαλύτερες.
Γιατί το κάνει το παιδί μου
Η έρευνα δείχνει ότι το stimming δεν είναι τυχαίο, εξυπηρετεί συγκεκριμένες λειτουργίες:
- Αισθητηριακή ρύθμιση: βοηθά το παιδί να αποκλείσει ερεθίσματα που το κατακλύζουν ή, αντίθετα, να αναζητήσει διέγερση που του λείπει.
- Συναισθηματική ρύθμιση: ηρεμεί το παιδί όταν νιώθει άγχος ή υπερδιέγερση.
- Έκφραση χαράς: πολλά παιδιά κάνουν stimming όταν είναι ενθουσιασμένα ή ευτυχισμένα, όχι μόνο όταν δυσφορούν.
- Διαχείριση πόνου: σε ορισμένες περιπτώσεις, κινήσεις όπως το ελαφρύ χτύπημα του κεφαλιού φαίνεται να μειώνουν προσωρινά την αίσθηση δυσφορίας.
Επειδή το stimming εξυπηρετεί έναν από αυτούς τους σκοπούς, η προσπάθεια να «σταματήσει» χωρίς να αντιμετωπιστεί η αιτία συχνά δεν πετυχαίνει και μπορεί να αυξήσει τη δυσφορία του παιδιού.
Πότε χρειάζεται προσοχή ή στήριξη
Οι ειδικοί συμφωνούν πως δεν χρειάζεται παρέμβαση σε αβλαβές stimming. Υπάρχουν όμως τρεις περιπτώσεις όπου αξίζει να ζητήσετε τη γνώμη ειδικού:
- Το stimming προκαλεί τραυματισμό: δάγκωμα χεριών, τράβηγμα μαλλιών μέχρι να πέσουν, χτύπημα κεφαλιού με ένταση. Εδώ ο στόχος δεν είναι να εξαφανιστεί η συμπεριφορά αλλά να βρεθεί ασφαλής εναλλακτική που καλύπτει την ίδια ανάγκη.
- Εμποδίζει τη μάθηση ή τις σχέσεις: αν η ένταση ή η συχνότητα δεν επιτρέπει στο παιδί να συμμετέχει σε δραστηριότητες που το ενδιαφέρουν.
- Ξαφνική αύξηση ή αλλαγή στη μορφή του: μπορεί να σηματοδοτεί κάτι υποκείμενο, όπως πόνο, δυσφορία ή ιατρικό πρόβλημα (π.χ. οδοντικό πρόβλημα ή πονοκέφαλο) που το παιδί δεν μπορεί να εκφράσει διαφορετικά.
Σε αυτές τις περιπτώσεις, μια αξιολόγηση από εργοθεραπευτή μπορεί να βοηθήσει να εντοπιστεί η αισθητηριακή ή συναισθηματική ανάγκη πίσω από τη συμπεριφορά και να προταθούν ασφαλείς εναλλακτικές. Η εργοθεραπεία εστιάζει ακριβώς σε αυτό, στην κατανόηση του πώς επεξεργάζεται το παιδί τα αισθητηριακά ερεθίσματα και στην εξεύρεση τρόπων αυτορρύθμισης που δεν βλάπτουν.
Πώς να ανταποκριθείτε ως γονείς
Πρακτικές αρχές που προτείνουν ειδικοί από ξένους φορείς και κλινικές εμπειρίες:
- Μην προσπαθήσετε να σταματήσετε αβλαβές stimming. Αν δεν προκαλεί τραυματισμό και δεν εμποδίζει σημαντικά την καθημερινότητα, αφήστε το παιδί να το κάνει.
- Αναζητήστε την αιτία πριν αντιδράσετε. Ρωτήστε τι προηγήθηκε: κούραση, θόρυβος, μετάβαση, ενθουσιασμός;
- Προσφέρετε ασφαλή εναλλακτική. Αν το παιδί χτυπάει το κεφάλι του, μπορεί ένα μαξιλάρι ή ένα αντικείμενο με βαθιά πίεση να καλύψει την ίδια ανάγκη χωρίς κίνδυνο.
- Ελέγξτε για ιατρικά αίτια όταν παρατηρείτε ξαφνική ένταση ή νέα μορφή stimming, ιδίως αν το παιδί δεν μπορεί να περιγράψει πόνο με λόγια.
- Μη ντρέπεστε το παιδί σε δημόσιους χώρους. Η προσπάθεια απόκρυψης ή καταστολής μπορεί να αυξήσει το άγχος αντί να το μειώσει.
Αν η δυσφορία που πυροδοτεί το stimming σχετίζεται με άγχος ή δυσκολία διαχείρισης συναισθημάτων γενικότερα, η συμβουλευτική γονέων μπορεί να βοηθήσει την οικογένεια να αναπτύξει κοινή στρατηγική στο σπίτι.
Το βασικό μήνυμα
Το stimming είναι συχνά ο τρόπος του παιδιού να ρυθμίζει τον εαυτό του σε έναν κόσμο που μπορεί να αισθάνεται κατακλυστικός. Ο ρόλος σας δεν είναι να το εξαφανίσετε, αλλά να κατανοήσετε τι εξυπηρετεί και να βεβαιωθείτε ότι είναι ασφαλές. Όταν υπάρχει αμφιβολία, ιδίως σε περιπτώσεις τραυματισμού ή ξαφνικής αλλαγής, η συμβουλή ειδικού θα σας βοηθήσει να ξεχωρίσετε τι χρειάζεται στήριξη από τι είναι απλώς μέρος του πώς λειτουργεί το παιδί σας.