Αν το παιδί σας είναι κορίτσι και κάτι σας ανησυχεί, αλλά ο παιδίατρος ή η δασκάλα σάς λένε ότι «δεν μοιάζει με αυτισμό», δεν είστε η μόνη μητέρα ή ο μόνος πατέρας που το ακούει. Τα διαγνωστικά κριτήρια και τα περισσότερα εργαλεία ανίχνευσης διαμορφώθηκαν ιστορικά μελετώντας κυρίως αγόρια, με αποτέλεσμα η εικόνα του αυτισμού που έχουμε στο μυαλό μας να ταιριάζει λιγότερο σε πολλά κορίτσια.
Τα τελευταία στοιχεία δείχνουν ότι η διαφορά ανάμεσα στα φύλα δεν είναι τόσο μεγάλη όσο πιστεύαμε. Σύμφωνα με το αμερικανικό Κέντρο Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων (CDC), η αναλογία αγοριών προς κορίτσια στη διάγνωση αυτισμού έχει στενέψει τα τελευταία χρόνια, από περίπου 4,2 προς 1 το 2018 σε 3,4 προς 1 το 2022. Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι ο αυτισμός εμφανίζεται λιγότερο συχνά σε κορίτσια, αλλά ότι πολλά κορίτσια διαφεύγουν ή καθυστερούν να διαγνωστούν.
Γιατί η διάγνωση καθυστερεί στα κορίτσια
Η έρευνα αναγνωρίζει πλέον ένα φαινόμενο γνωστό ως «καμουφλάζ» ή «μάσκα»: πολλά κορίτσια με αυτισμό μαθαίνουν, συχνά χωρίς να το συνειδητοποιούν, να μιμούνται εκφράσεις, να αντιγράφουν κοινωνικά σενάρια από συνομήλικές τους ή χαρακτήρες σειρών, και να κρύβουν δυσκολίες που θα ήταν πιο εμφανείς σε ένα αγόρι. Η προσπάθεια αυτή είναι εξαντλητική και έχει συνδεθεί με άγχος, κατάθλιψη και εξουθένωση αργότερα.
Επιπλέον, τα ενδιαφέροντα ενός κοριτσιού με αυτισμό μπορεί να μοιάζουν, εκ πρώτης όψεως, με τυπικά ενδιαφέροντα της ηλικίας του, όπως ζώα, βιβλία ή συγκεκριμένοι χαρακτήρες, με τη διαφορά ότι η ένταση, η αποκλειστικότητα και ο τρόπος ενασχόλησης είναι διαφορετικά. Έτσι, εκπαιδευτικοί και ακόμη και ειδικοί μπορεί να μην τα αναγνωρίσουν ως ένδειξη αυτισμού.
Πώς μπορεί να διαφέρει η εικόνα
Σε αντίθεση με στερεότυπες περιγραφές, πολλά κορίτσια με αυτισμό:
- Έχουν μία ή δύο στενές φιλίες, αλλά δυσκολεύονται να διατηρήσουν ευρύτερες κοινωνικές σχέσεις χωρίς μεγάλη προσπάθεια.
- Παρατηρούν και αντιγράφουν τη συμπεριφορά άλλων παιδιών για να «ταιριάξουν», αντί να απομονώνονται εμφανώς.
- Εκδηλώνουν την αισθητηριακή τους ευαισθησία πιο διακριτικά, για παράδειγμα αποφεύγοντας συγκεκριμένα υφάσματα ή ήχους χωρίς έντονη αντίδραση προς τα έξω.
- Παρουσιάζουν άγχος, διατροφικές δυσκολίες ή σωματικά συμπτώματα που οδηγούν σε άλλες διαγνώσεις πριν αναγνωριστεί ο αυτισμός.
- «Καταρρέουν» συναισθηματικά στο σπίτι, μετά από μια ολόκληρη μέρα προσπάθειας να συγκρατηθούν στο σχολείο.
Η επίπτωση της καθυστέρησης
Όσο πιο αργά αναγνωριστεί ο αυτισμός, τόσο περισσότερο το κορίτσι μεγαλώνει νιώθοντας ότι κάτι «δεν πάει καλά» με το ίδιο, χωρίς να έχει ένα πλαίσιο κατανόησης. Η έγκαιρη αναγνώριση επιτρέπει στην οικογένεια να προσαρμόσει τη στήριξη και βοηθά το ίδιο το παιδί να χτίσει μια πιο υγιή εικόνα για τον εαυτό του, κάτι στο οποίο μπορεί να συμβάλει και η ψυχοεκπαίδευση γύρω από το τι σημαίνει αυτισμός.
Τι μπορείτε να κάνετε ως γονείς
- Μην απορρίπτετε την ανησυχία σας επειδή το κορίτσι σας «μιλάει καλά» ή «έχει φίλες». Το καμουφλάζ είναι πραγματικό και συχνά ξεγελά ακόμη και έμπειρους παρατηρητές.
- Καταγράψτε τη διαφορά ανάμεσα στη συμπεριφορά στο σχολείο και στο σπίτι· είναι από τα πιο αξιόπιστα στοιχεία που μπορείτε να δώσετε σε έναν ειδικό.
- Ζητήστε αξιολόγηση από επαγγελματία με εμπειρία στη διαφορετική εικόνα του αυτισμού στα κορίτσια, όχι μόνο στο «κλασικό» προφίλ.
- Αν το παιδί δυσκολεύεται κοινωνικά παρά τις προσπάθειές του να προσαρμοστεί, μια οργανωμένη ομάδα κοινωνικών δεξιοτήτων μπορεί να προσφέρει ασφαλή χώρο εξάσκησης, χωρίς την πίεση της συνεχούς μίμησης.
- Φροντίστε και τον εαυτό σας: η αναζήτηση απαντήσεων για ένα κορίτσι που «δεν ταιριάζει» στα εγχειρίδια είναι κουραστική, και η συμβουλευτική γονέων μπορεί να σας στηρίξει σε αυτή τη διαδρομή.
Δεν είναι θέμα «σοβαρότητας», είναι θέμα εικόνας
Είναι σημαντικό να ξεκαθαρίσουμε ότι τα κορίτσια δεν έχουν «ηπιότερο» αυτισμό, έχουν διαφορετική εκδήλωσή του. Η δυσκολία δεν είναι μικρότερη, απλώς είναι λιγότερο ορατή στους άλλους, και αυτό ακριβώς την κάνει πιο επίπονη για το ίδιο το παιδί, που συχνά μεγαλώνει νιώθοντας μόνο του στην εμπειρία του.
Αν αναγνωρίζετε κάποια από αυτά τα χαρακτηριστικά στην κόρη σας, αξίζει να το συζητήσετε με έναν ειδικό που γνωρίζει τη σύγχρονη έρευνα γύρω από το φύλο και τον αυτισμό, ώστε να πάρετε μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα.