Το διαδίκτυο μπορεί να είναι ένας από τους πιο πολύτιμους χώρους για έναν έφηβο ή νέο με αυτισμό: εκεί βρίσκει ανθρώπους με κοινά ενδιαφέροντα, επικοινωνεί χωρίς την πίεση της βλεμματικής επαφής και μαθαίνει με τον δικό του ρυθμό. Ταυτόχρονα, όμως, είναι και ένας χώρος όπου οι δυσκολίες στην ανάγνωση κοινωνικών ενδείξεων μπορούν να τον κάνουν πιο ευάλωτο.
Το ζητούμενο για τους γονείς δεν είναι να περιορίσουν όσο το δυνατόν περισσότερο τη χρήση, αλλά να βοηθήσουν το παιδί τους να αναγνωρίζει τους κινδύνους και να κινείται online με μεγαλύτερη ασφάλεια και αυτονομία.
Γιατί οι έφηβοι με αυτισμό είναι πιο ευάλωτοι online
Έρευνα σε αυτιστικούς νέους χρήστες μέσων κοινωνικής δικτύωσης δείχνει ότι οι πλατφόρμες μειώνουν το άγχος της πρόσωπο με πρόσωπο επικοινωνίας και βοηθούν στη διατήρηση φιλιών, όμως οι ίδιοι οι συμμετέχοντες περιέγραψαν δυσκολία να ξεχωρίσουν έναν αυθεντικό χρήστη από έναν απατεώνα. Η δυσκολία στην κατανόηση υπονοούμενων, ειρωνείας ή κρυφών προθέσεων, σε συνδυασμό με μια τάση προς εμπιστοσύνη, μπορεί να κάνει έναν έφηβο πιο επιρρεπή σε εξαπάτηση, ψυχολογική χειραγώγηση ή ανεπιθύμητη σεξουαλική προσέγγιση.
Σε αυτό το σημείο η δυσκολία δεν είναι διαφορετική από αυτή που βιώνει το παιδί σε δια ζώσης κοινωνικές καταστάσεις, απλώς μεταφέρεται online, όπου οι ενδείξεις τόνου φωνής και εκφράσεων προσώπου λείπουν εντελώς. Αν το παιδί σας παρακολουθεί ή έχει παρακολουθήσει ομάδα κοινωνικών δεξιοτήτων, οι δεξιότητες που εξασκεί εκεί (αναγνώριση προθέσεων, ερμηνεία μη λεκτικών ενδείξεων) μεταφέρονται και στη διαδικτυακή επικοινωνία, χωρίς όμως να την καθιστούν από μόνες τους αρκετές.
Τρεις κατηγορίες κινδύνου
Οι ερευνητές συνήθως διακρίνουν τρεις τύπους διαδικτυακού κινδύνου, χρήσιμους και για τους γονείς ως πλαίσιο συζήτησης:
- Κίνδυνοι συμπεριφοράς: υπερβολική ή δυσλειτουργική χρήση, παρορμητικές αγορές γύρω από ένα ειδικό ενδιαφέρον (π.χ. επαναλαμβανόμενες μικροσυναλλαγές σε παιχνίδια), δυσκολία πρόβλεψης των συνεπειών μιας online απόφασης.
- Κίνδυνοι περιεχομένου: έκθεση σε ακατάλληλο ή παραπλανητικό υλικό, ψευδείς πληροφορίες που γίνονται πιστευτές λόγω κυριολεκτικής σκέψης.
- Κίνδυνοι επαφής: διαδικτυακός εκφοβισμός, απόπειρες grooming, οικονομικές απάτες, ανεπιθύμητη σεξουαλική επαφή μέσω εφαρμογών γνωριμιών ή chat.
Σχεδόν οι μισοί συμμετέχοντες σε σχετική μελέτη ανέφεραν δυσάρεστες διαδικτυακές αλληλεπιδράσεις, με επιπτώσεις όπως παρατεταμένο άγχος και κοινωνική απόσυρση μετά από ένα επεισόδιο εκφοβισμού ή απόρριψης.
Πρακτικοί τρόποι στήριξης
Η καθοδήγηση από οργανισμούς που ειδικεύονται στον αυτισμό συγκλίνει σε μερικές συγκεκριμένες πρακτικές:
- Συμφωνήστε από πριν, μαζί με το παιδί, σε απλούς και σαφείς κανόνες: τι μοιραζόμαστε online, με ποιον μιλάμε, τι κάνουμε αν κάτι μας φανεί περίεργο.
- Χρησιμοποιήστε γονικούς ελέγχους όχι ως τιμωρία αλλά ως προστατευτικό φίλτρο, εξηγώντας ανοιχτά γιατί υπάρχουν.
- Εξηγήστε συγκεκριμένα πώς αναγνωρίζεται μια απάτη ή ένα ψεύτικο προφίλ: ασυνήθιστα αιτήματα προσωπικών ή οικονομικών στοιχείων, πίεση για γρήγορη απάντηση, υπερβολικά αίτημα φιλίας από άγνωστο.
- Παρακολουθήστε ενδείξεις πιθανού εκφοβισμού: απροθυμία να μοιραστεί τη συσκευή, αυξημένο άγχος μετά τη χρήση, απόσυρση.
- Μάθετε πού αναφέρεται ακατάλληλο περιεχόμενο ή ύποπτη συμπεριφορά στις πλατφόρμες που χρησιμοποιεί το παιδί σας, και ενημερώνεστε τακτικά καθώς οι εφαρμογές αλλάζουν συχνά.
Η συζήτηση, όχι μόνο ο έλεγχος
Οι ειδικοί τονίζουν ότι ο στόχος είναι να μεγιστοποιηθούν τα οφέλη της διαδικτυακής σύνδεσης, όχι μόνο να περιοριστούν οι κίνδυνοι. Η ψυχοεκπαίδευση γύρω από τη διαδικτυακή ασφάλεια, την ερμηνεία τόνου σε μηνύματα (emoji, συντομογραφίες) και τα όρια σε μια online σχέση έχει αποδειχθεί χρήσιμη ως συστηματική, επαναλαμβανόμενη διαδικασία και όχι ως μία συζήτηση. Αν αναζητάτε δομημένη στήριξη σε αυτόν τον τομέα, μια συνεδρία ψυχοεκπαίδευσης μπορεί να βοηθήσει το παιδί σας να κατανοήσει καλύτερα τους κανόνες της διαδικτυακής αλληλεπίδρασης με τρόπο προσαρμοσμένο στον δικό του τρόπο σκέψης.
Παράλληλα, πολλοί γονείς νιώθουν άγχος ή αβεβαιότητα για το πόσο έλεγχο πρέπει να ασκήσουν χωρίς να υπονομεύσουν την αυτονομία του εφήβου. Αν χρειάζεστε καθοδήγηση σε αυτή την ισορροπία, η συμβουλευτική γονέων μπορεί να σας δώσει πρακτικά εργαλεία προσαρμοσμένα στην ηλικία και το προφίλ του παιδιού σας.
Τι να θυμάστε
Το διαδίκτυο δεν είναι εχθρός: για πολλούς εφήβους με αυτισμό είναι χώρος όπου νιώθουν πιο άνετα να συνδεθούν με άλλους. Η δουλειά σας ως γονέας δεν είναι να τον αποκλείσετε από αυτόν τον χώρο, αλλά να του δώσετε σταδιακά τα εργαλεία να τον διαχειρίζεται με ασφάλεια, μέσα από ανοιχτή συζήτηση, σαφείς συμφωνίες και τακτική επανεξέταση καθώς μεγαλώνει και αλλάζουν οι συνήθειές του.