Όταν ένα παιδί με αυτισμό χτυπά, δαγκώνει ή σπρώχνει, η συμπεριφορά αυτή είναι συνήθως τρόπος έκφρασης της δυσφορίας του και όχι εσκεμμένη κακία. Πίσω της βρίσκονται συχνά δυσκολία επικοινωνίας, αισθητηριακή υπερφόρτωση, άγχος, πόνος ή απρόβλεπτη αλλαγή. Η βοήθεια ξεκινά από την κατανόηση του λόγου, όχι από την τιμωρία.
Γιατί το παιδί μου χτυπά τους άλλους;
Οι αυτιστικοί οργανισμοί περιγράφουν την επιθετική ή «δύσκολη» συμπεριφορά ως ένδειξη ότι το παιδί δυσκολεύεται. Όπως σημειώνει η Εθνική Αυτιστική Εταιρεία του Ηνωμένου Βασιλείου, η αδυναμία να εκφράσει τις δυσκολίες του μπορεί να οδηγήσει σε άγχος, θυμό και απογοήτευση. Οι πιο συχνές αιτίες είναι οι εξής:
- Επικοινωνία: το παιδί δεν έχει λέξεις ή εργαλεία για να πει «σταμάτα», «θέλω», «πονάω» ή «δεν αντέχω».
- Αισθητηριακή υπερφόρτωση: θόρυβος, έντονο φως, πολυκοσμία ή ανεπιθύμητο άγγιγμα.
- Αλλαγές και απρόβλεπτο: μια αλλαγή στο πρόγραμμα ή μια μετάβαση χωρίς προειδοποίηση.
- Άγχος και συναισθηματική υπερφόρτωση: δυσκολία να αναγνωριστεί και να ρυθμιστεί ένα έντονο συναίσθημα.
- Σωματική δυσφορία: πονόδοντος, ωτίτιδα, δυσκοιλιότητα ή κακός ύπνος που το παιδί δεν μπορεί να περιγράψει.
Ένα παιδί μπορεί να έχει περισσότερους από έναν λόγους ταυτόχρονα, και ο λόγος αλλάζει από περίσταση σε περίσταση.
Πώς θα καταλάβω τι προηγείται της συμπεριφοράς;
Η πιο χρήσιμη πρακτική είναι η καταγραφή σε ημερολόγιο για μερικές εβδομάδες, με τη μέθοδο «πριν, κατά τη διάρκεια, μετά». Σημειώστε:
- Τι συνέβαινε πριν (ώρα, χώρος, πρόσωπα, θόρυβος, αίτημα προς το παιδί).
- Τι ακριβώς έκανε το παιδί και πόσο διήρκεσε.
- Τι ακολούθησε (τι έγινε μετά, τι πήρε ή απέφυγε το παιδί).
- Πώς ήταν σωματικά: κουρασμένο, πεινασμένο, άρρωστο, χωρίς ύπνο.
Συχνά προκύπτουν μοτίβα, για παράδειγμα η δυσκολία να εμφανίζεται πριν από το φαγητό, στις μεταβάσεις ή σε συγκεκριμένο χώρο. Το ημερολόγιο βοηθά και τον θεραπευτή να σας καθοδηγήσει με ακρίβεια.
Τι κάνω τη στιγμή που το παιδί χτυπά;
- Φροντίστε πρώτα την ασφάλεια: απομακρύνετε αντικείμενα και άλλα παιδιά, και δώστε χώρο στο παιδί.
- Μείνετε ήρεμοι: χαμηλός τόνος, ουδέτερο πρόσωπο, λίγες και σύντομες φράσεις. Οι μακροσκελείς εξηγήσεις και οι φωνές αυξάνουν την ένταση.
- Μειώστε τα ερεθίσματα: πηγαίνετε σε πιο ήσυχο χώρο, χαμηλώστε φώτα και ήχους.
- Προσφέρετε τρόπο επικοινωνίας: μια κάρτα «διάλειμμα» ή «βοήθεια» δίνει στο παιδί εναλλακτική στο χτύπημα.
- Περιμένετε να ηρεμήσει: μιλήστε για το περιστατικό αργότερα, όχι μέσα στην κρίση.
Αν η κατάσταση μοιάζει με κρίση υπερφόρτωσης, δείτε και τον οδηγό μας για το meltdown και το shutdown.
Πώς μειώνω την επιθετικότητα μακροπρόθεσμα;
Οι οργανώσεις που συμβουλεύουν τους γονείς συγκλίνουν σε μερικές αρχές:
- Αποκλείστε ιατρικά αίτια: αν η συμπεριφορά εμφανίστηκε ξαφνικά ή χειροτέρεψε, συμβουλευτείτε τον παιδίατρο.
- Προετοιμάστε τις μεταβάσεις: οπτικά προγράμματα και προειδοποίηση πριν από κάθε αλλαγή.
- Δώστε στο παιδί φωνή: όσο πιο εύκολα μπορεί να ζητήσει και να αρνηθεί, τόσο λιγότερο χρειάζεται το σώμα του για να το δείξει. Δείτε τα εναλλακτικά μέσα επικοινωνίας.
- Προσφέρετε αισθητηριακές εναλλακτικές: αν η συμπεριφορά έχει αισθητηριακή λειτουργία, ένα ασφαλές υποκατάστατο (πίεση, κίνηση, μάσημα κατάλληλου αντικειμένου) μπορεί να βοηθήσει.
- Επιβραβεύστε την ηρεμία και τις εναλλακτικές: επαινέστε αμέσως όταν το παιδί ζητά βοήθεια ή παίρνει διάλειμμα.
- Εξασκήστε στις ήρεμες στιγμές: η αναπνοή, το τέντωμα ή η «ήσυχη γωνιά» μαθαίνονται όταν το παιδί δεν είναι ταραγμένο, όχι μέσα στην κρίση.
- Προγραμματίστε χρόνο με αγαπημένα πρόσωπα και δραστηριότητες, ώστε το παιδί να μην φτάνει στα όριά του.
Για τη διδασκαλία αυτών των δεξιοτήτων, η συνεργασία με εργοθεραπευτή και η συμβουλευτική γονέων μπορούν να δώσουν ένα πλάνο προσαρμοσμένο στο παιδί σας.
Πότε χρειάζεται να ζητήσω βοήθεια από ειδικό;
Ζητήστε υποστήριξη όταν η συμπεριφορά είναι συχνή, επικίνδυνη για το παιδί ή τους άλλους, επηρεάζει το σχολείο ή την οικογένεια, ή όταν δεν βρίσκετε το αίτιο. Ο γιατρός μπορεί να ελέγξει για σωματικά αίτια και να σας παραπέμψει σε ειδικούς συμπεριφοράς. Η φροντίδα σας ως γονέα μετράει επίσης: αν νιώθετε εξαντλημένοι ή φοβισμένοι, είναι εντάξει να το πείτε και να ζητήσετε στήριξη.
Συχνές ερωτήσεις
Είναι φυσιολογικό ένα παιδί με αυτισμό να χτυπά;
Δεν είναι «φυσιολογικό» αλλά είναι κατανοητό. Πολλά παιδιά με αυτισμό εκφράζουν με το σώμα την ένταση ή την ανάγκη που δεν μπορούν να πουν με λόγια. Δεν σημαίνει ότι το παιδί είναι κακό ή ότι η συμπεριφορά δεν αλλάζει με κατάλληλη στήριξη.
Πρέπει να τιμωρήσω το παιδί όταν χτυπά;
Η τιμωρία συνήθως δεν διδάσκει τι να κάνει το παιδί αντί για το χτύπημα και μπορεί να αυξήσει το άγχος. Πιο αποτελεσματικό είναι να εντοπίσετε το αίτιο, να διδάξετε εναλλακτικό τρόπο επικοινωνίας και να επιβραβεύσετε τη σωστή επιλογή.
Η επιθετικότητα σημαίνει ότι το παιδί πονάει;
Μπορεί. Ο πόνος, η ωτίτιδα, ο πονόδοντος ή η δυσκοιλιότητα είναι πιθανά αίτια, ειδικά αν η συμπεριφορά άλλαξε ξαφνικά. Αν δεν βρίσκετε εξήγηση, ζητήστε από τον παιδίατρο να ελέγξει το παιδί.
Τι λέω στα αδέρφια ή στα άλλα παιδιά;
Εξηγήστε απλά ότι ο αδερφός ή η αδερφή δυσκολεύεται να πει τι χρειάζεται και ότι οι μεγάλοι δουλεύουν για να βοηθήσουν. Κανείς δεν πρέπει να τραυματίζεται: εξασφαλίστε στα αδέρφια ένα ασφαλές μέρος και χρόνο ανεξάρτητα από τις κρίσεις.
Θα περάσει με την ηλικία;
Δεν μπορεί να υπάρξει εγγύηση. Όταν όμως το παιδί αποκτά περισσότερους τρόπους να επικοινωνεί και να ρυθμίζει τα συναισθήματά του, η ανάγκη για επιθετικές εκφράσεις συχνά μειώνεται. Η έγκαιρη και συνεπής στήριξη κάνει διαφορά.