Στην Ελλάδα ένα παιδί με αυτισμό μπορεί να φοιτήσει σε γενικό σχολείο, σε γενικό σχολείο με παράλληλη στήριξη, σε τμήμα ένταξης μέσα σε γενικό σχολείο ή σε ειδικό σχολείο. Η γνωμάτευση του ΚΕΔΑΣΥ προτείνει μία κατεύθυνση, όμως η τελική απόφαση παραμένει δικαίωμα των γονέων.
Ποιες επιλογές φοίτησης υπάρχουν;
Στο ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα, βάσει του νομοθετικού πλαισίου για την ειδική αγωγή, οι βασικές δομές είναι τέσσερις και δεν είναι απαραίτητα αμοιβαία αποκλειόμενες στη διάρκεια της σχολικής ζωής του παιδιού:
- Γενικό σχολείο χωρίς επιπλέον στήριξη: για παιδιά που καλύπτουν το πρόγραμμα σπουδών με ήπιες προσαρμογές από τον εκπαιδευτικό της τάξης.
- Γενικό σχολείο με παράλληλη στήριξη: ένας ειδικός παιδαγωγός βρίσκεται δίπλα στο παιδί μέσα στη γενική τάξη, για όλες ή μέρος των ωρών.
- Τμήμα ένταξης: λειτουργεί μέσα στο γενικό σχολείο και το παιδί παρακολουθεί εκεί ένα μέρος του ωραρίου του, ατομικά ή σε μικρή ομάδα, ενώ τον υπόλοιπο χρόνο βρίσκεται στη γενική τάξη.
- Ειδικό σχολείο: απευθύνεται σε μαθητές με πιο έντονες ανάγκες υποστήριξης, με μικρότερα τμήματα και εξειδικευμένο προσωπικό σε όλο το ωράριο.
Η επιλογή δεν είναι μόνιμη. Πολλά παιδιά αλλάζουν δομή σε επόμενη σχολική χρονιά ή σε αλλαγή βαθμίδας, ανάλογα με το πώς εξελίσσονται οι ανάγκες τους.
Είναι δεσμευτική η γνωμάτευση του ΚΕΔΑΣΥ;
Το Κέντρο Διεπιστημονικής Αξιολόγησης, Συμβουλευτικής και Υποστήριξης (ΚΕΔΑΣΥ) εκδίδει γνωμάτευση που προτείνει τον τύπο φοίτησης που θεωρεί καταλληλότερο, όμως η πρόταση αυτή δεν είναι υποχρεωτική για την οικογένεια. Ο γονέας έχει τον τελικό λόγο για το αν το παιδί θα φοιτήσει σε γενικό ή σε ειδικό σχολείο, ενώ αντίστοιχα το ίδιο το ΚΕΔΑΣΥ μπορεί να προτείνει τμήμα ένταξης όταν κρίνει ότι αυτό θα βοηθήσει περισσότερο. Αν δεν έχετε ακόμη γνωμάτευση ή χρειάζεστε επικαιροποίηση, μπορείτε να δείτε αναλυτικά πώς γίνεται η αξιολόγηση από το ΚΕΔΑΣΥ βήμα προς βήμα.
Ποια κριτήρια αξίζει να συγκρίνετε;
Πριν αποφασίσετε, είναι χρήσιμο να δείτε τη συγκεκριμένη σχολική μονάδα και όχι μόνο τον τύπο δομής στο χαρτί. Σύμφωνα με διεθνείς οδηγίες για την επιλογή σχολείου σε παιδιά στο φάσμα, τα σημεία που αξίζει να εξετάσετε είναι:
- Αισθητηριακό περιβάλλον: φωτισμός, θόρυβος, μέγεθος τάξης και τι συμβαίνει στα διαλείμματα ή σε λιγότερο δομημένες στιγμές.
- Εξοικείωση του προσωπικού με τον αυτισμό: κατά πόσο οι εκπαιδευτικοί γνωρίζουν πώς να στηρίξουν ρουτίνες, ειδικά ενδιαφέροντα και αισθητηριακές ανάγκες.
- Πρόσβαση στο αναλυτικό πρόγραμμα: αν το παιδί θα ακολουθήσει το πρόγραμμα σπουδών αυτούσιο, προσαρμοσμένο ή με έμφαση σε δεξιότητες καθημερινής ζωής.
- Κοινωνικές ευκαιρίες: πιθανότητες αλληλεπίδρασης με συνομηλίκους, τυπικά αναπτυσσόμενους ή μη, και πολιτική του σχολείου απέναντι στον σχολικό εκφοβισμό.
- Μετακίνηση: απόσταση, διάρκεια διαδρομής και πώς την αντέχει το παιδί.
Πώς αξιολογείτε ένα συγκεκριμένο σχολείο πριν εγγράψετε το παιδί σας;
Η επίσκεψη στον χώρο πριν από την εγγραφή βοηθά περισσότερο από οποιαδήποτε περιγραφή. Όταν επισκέπτεστε ένα σχολείο ή μιλάτε με τον διευθυντή και τον υπεύθυνο ειδικής αγωγής, ρωτήστε συγκεκριμένα πώς αντιμετωπίζουν μια κρίση άγχους μέσα στην τάξη, πώς οργανώνουν τη μετάβαση από δραστηριότητα σε δραστηριότητα και ποια είναι η εμπειρία τους με άλλα παιδιά στο φάσμα. Συνομιλήστε επίσης με γονείς που έχουν ήδη παιδί στο συγκεκριμένο σχολείο, αν αυτό είναι εφικτό. Η στενή συνεργασία με τον ειδικό παιδαγωγό ή τον λογοθεραπευτή του παιδιού σας μπορεί να σας βοηθήσει να θέσετε τις σωστές ερωτήσεις· η ειδική παιδαγωγική στήριξη εκτός σχολείου συχνά δίνει στους θεραπευτές μια πιο σφαιρική εικόνα των αναγκών του παιδιού, χρήσιμη και στη συζήτηση με το σχολείο.
Τι γίνεται αν η επιλογή δεν αποδειχθεί η κατάλληλη;
Καμία απόφαση δεν είναι αμετάκλητη. Αν μετά από κάποιους μήνες διαπιστώσετε ότι η δομή δεν ταιριάζει, μπορείτε να ζητήσετε νέα αξιολόγηση από το ΚΕΔΑΣΥ, να συζητήσετε αίτημα για παράλληλη στήριξη αν το παιδί βρίσκεται σε γενικό σχολείο χωρίς αυτήν, ή να εξετάσετε αλλαγή τμήματος ή σχολείου. Η τακτική επικοινωνία με τον εκπαιδευτικό και τον υπεύθυνο ειδικής αγωγής βοηθά να εντοπίσετε έγκαιρα τα σημάδια ότι κάτι δεν λειτουργεί, πριν αυτό επηρεάσει σοβαρά τη διάθεση του παιδιού για το σχολείο.
Συχνές ερωτήσεις
Μπορεί το παιδί μου να αλλάξει από ειδικό σχολείο σε γενικό αργότερα;
Ναι, η φοίτηση δεν είναι μόνιμη επιλογή. Πολλά παιδιά μετακινούνται ανάμεσα σε δομές ανάλογα με την εξέλιξή τους, συνήθως σε αλλαγή τάξης ή βαθμίδας, ύστερα από νέα αξιολόγηση και σε συνεννόηση με το σχολείο και το ΚΕΔΑΣΥ.
Χρειάζεται γνωμάτευση για να φοιτήσει το παιδί σε τμήμα ένταξης;
Συνήθως απαιτείται γνωμάτευση ή πρόταση από το ΚΕΔΑΣΥ για ένταξη σε τμήμα ένταξης ή παράλληλη στήριξη. Η σχολική μονάδα μπορεί να σας ενημερώσει για την ακριβή διαδικασία και τα δικαιολογητικά που ισχύουν στη δική σας περιφέρεια.
Τι διαφορά έχει το τμήμα ένταξης από την παράλληλη στήριξη;
Στο τμήμα ένταξης το παιδί παρακολουθεί μέρος του ωραρίου εκτός γενικής τάξης, ατομικά ή σε μικρή ομάδα. Στην παράλληλη στήριξη ο ειδικός παιδαγωγός παραμένει δίπλα στο παιδί μέσα στη γενική τάξη, χωρίς να το απομακρύνει από τους συμμαθητές του.
Ποιος αποφασίζει τελικά, ο γονέας ή το ΚΕΔΑΣΥ;
Η γνωμάτευση του ΚΕΔΑΣΥ έχει συμβουλευτικό χαρακτήρα ως προς τον τύπο σχολείου. Ο γονέας έχει το δικαίωμα της τελικής απόφασης, λαμβάνοντας βέβαια σοβαρά υπόψη την επιστημονική εκτίμηση που του δίνεται.
Πώς μιλάω με το σχολείο αν το παιδί μου δυσκολεύεται στη νέα δομή;
Ζητήστε συνάντηση με τον εκπαιδευτικό και τον υπεύθυνο ειδικής αγωγής, περιγράψτε συγκεκριμένα παραδείγματα δυσκολίας και προτείνετε μικρές προσαρμογές. Δείτε επίσης πρακτικές για τη συνεργασία γονέα και σχολείου ώστε η επικοινωνία να είναι τακτική και εποικοδομητική.