Αξιολόγηση από εργοθεραπευτή αξίζει να σκεφτείτε όταν το παιδί στο νηπιαγωγείο δυσκολεύεται επίμονα στις καθημερινές δραστηριότητες: ντύσιμο, φαγητό, χρήση μολυβιού και ψαλιδιού, παιχνίδι στην αυλή ή αντοχή στους ήχους και στις υφές. Ένα σημάδι από μόνο του δεν αρκεί, μετράει το μοτίβο.
Το νηπιαγωγείο είναι η πρώτη χρονιά όπου η καθημερινότητα του παιδιού ελέγχεται πραγματικά απέναντι σε συνομηλίκους: κάθεται σε ομάδα, φοράει μόνο του το μπουφάν, ανοίγει το κουτί του φαγητού, κρατά μολύβι, περιμένει σειρά. Για πολλά παιδιά με αυτισμό ή ΔΕΠΥ, αλλά και για παιδιά χωρίς διάγνωση, εδώ φαίνονται δυσκολίες που στο σπίτι καλύπτονταν από τη βοήθεια των γονιών. Το κείμενο αυτό δεν αντικαθιστά την αξιολόγηση από ειδικό, βοηθά όμως να καταλάβετε τι να παρατηρήσετε και πότε να ρωτήσετε.
Τι κάνει ο εργοθεραπευτής σε αυτή την ηλικία;
Ο εργοθεραπευτής εξετάζει πώς το παιδί συμμετέχει στις δραστηριότητες της ημέρας του, στο σπίτι και στο σχολείο, και ποιες από αυτές του είναι δύσκολες. Όπως περιγράφει και το NHS, εστιάζει στις δραστηριότητες που δυσκολεύουν και στους τρόπους να γίνουν πιο εφικτές, είτε αλλάζοντας τον τρόπο που γίνονται είτε χτίζοντας τη δεξιότητα. Στο νηπιαγωγείο αυτό αφορά συνήθως τη λεπτή κινητικότητα, την αυτοεξυπηρέτηση, τον κινητικό σχεδιασμό και την αισθητηριακή ρύθμιση. Περισσότερα για την προσέγγισή μας θα βρείτε στη σελίδα της εργοθεραπείας.
Ποια σημάδια στην καθημερινότητα αξίζει να προσέξετε;
Αυτοεξυπηρέτηση
- Το παιδί δεν προσπαθεί καθόλου να ντυθεί ή να ξεντυθεί, ή χρειάζεται πλήρη βοήθεια σε κάθε βήμα (δείτε και το ντύσιμο και την αυτονομία στα ρούχα).
- Δυσκολεύεται επίμονα με κουμπιά, φερμουάρ, κουτάλι, πιρούνι ή το άνοιγμα της κολατσιάς του.
- Το φαγητό ή το πλύσιμο χεριών γίνονται καθημερινή σύγκρουση.
Μολύβι, ψαλίδι και παιχνίδι με τα χέρια
- Αποφεύγει συστηματικά ζωγραφική, πλαστελίνη, τουβλάκια ή κατασκευές.
- Κρατά το μολύβι με πολύ μεγάλη προσπάθεια, κουράζεται γρήγορα ή πιέζει υπερβολικά.
- Δεν χρησιμοποιεί ακόμα ψαλίδι ή δεν ξεκινά να γράφει γράμματα του ονόματός του, ενώ τα συνομήλικά του το δοκιμάζουν.
Κίνηση και αυλή
- Πέφτει συχνά, φαίνεται αδέξιο ή αποφεύγει εξοπλισμό παιδικής χαράς, παρακολουθώντας από την άκρη.
- Δυσκολεύεται να μιμηθεί κινήσεις σε τραγούδια ή παιχνίδια με οδηγίες (σχετικό και το θέμα της δυσπραξίας).
Αισθητηριακές αντιδράσεις
- Έντονες αντιδράσεις σε θόρυβο, ρούχα, ετικέτες, υφές τροφών ή άγγιγμα, που επηρεάζουν τη συμμετοχή του (περισσότερα στο άρθρο για την αισθητηριακή επεξεργασία).
- Αντίθετα, συνεχής αναζήτηση έντονης κίνησης ή πίεσης, ώστε να δυσκολεύεται να καθίσει ή να συμμετάσχει.
Τι περιμένουμε περίπου στα 5 έτη;
Το CDC, στα ορόσημα των 5 ετών, αναφέρει ότι το παιδί κουμπώνει μερικά κουμπιά, πηδά στο ένα πόδι, κάνει απλές δουλειές όπως να συνδυάσει κάλτσες ή να μαζέψει το τραπέζι, γράφει μερικά γράμματα του ονόματός του και διατηρεί την προσοχή για 5 έως 10 λεπτά σε δραστηριότητα. Πρόκειται για ενδεικτικά ορόσημα και όχι για κριτήρια διάγνωσης. Το CDC προτείνει να δράσετε νωρίς αν το παιδί δεν πετυχαίνει ένα ή περισσότερα ορόσημα, αν έχει χάσει δεξιότητες που είχε ή αν απλώς έχετε ανησυχία.
Πώς ξεκινάτε και τι ρωτάτε;
- Καταγράψτε συγκεκριμένα παραδείγματα για δύο με τρεις εβδομάδες: τι δυσκολεύει, πού, πόσο συχνά και τι βοηθά.
- Ρωτήστε τη νηπιαγωγό: βλέπει το παιδί πολλές ώρες μέσα σε ομάδα και μπορεί να πει αν η δυσκολία εμφανίζεται και εκεί.
- Συζητήστε με τον παιδίατρο για έλεγχο ανάπτυξης και, αν χρειάζεται, ζητήστε παραπομπή σε ειδικό.
- Ζητήστε αξιολόγηση από εργοθεραπευτή πριν το δημοτικό, ώστε οι στόχοι να είναι σαφείς και να μοιραστούν με το σχολείο.
Αν θέλετε να συζητήσετε τι παρατηρείτε, μπορείτε να επικοινωνήσετε μαζί μας.
Συχνές ερωτήσεις
Πρέπει το παιδί να έχει διάγνωση για να κάνει εργοθεραπεία;
Όχι απαραίτητα. Η αξιολόγηση ξεκινά από τις δυσκολίες στην καθημερινότητα και όχι από μια ετικέτα. Μια διάγνωση, όπως αυτισμός ή ΔΕΠΥ, μπορεί να υπάρχει ή όχι, και ο εργοθεραπευτής προσαρμόζει τους στόχους στις πραγματικές ανάγκες του παιδιού.
Είναι φυσιολογικό ένα νήπιο να μη θέλει να ζωγραφίζει;
Πολλά παιδιά έχουν προτιμήσεις, και μία αποφυγή δεν ανησυχεί. Αξίζει όμως προσοχή όταν αποφεύγει σταθερά κάθε δραστηριότητα με τα χέρια, κουράζεται πολύ γρήγορα ή αναστατώνεται, ιδίως αν συνυπάρχουν δυσκολίες στο ντύσιμο ή στο φαγητό.
Μπορεί η αξιολόγηση να δείξει ότι δεν χρειάζεται θεραπεία;
Ναι, και είναι εξίσου χρήσιμο αποτέλεσμα. Η αξιολόγηση μπορεί να καταλήξει σε οδηγίες για το σπίτι και το σχολείο, σε παρακολούθηση ή σε τακτική παρέμβαση, ανάλογα με το πόσο επηρεάζεται η καθημερινότητα του παιδιού.
Ποιος ξεκινά τη συζήτηση: ο γονιός ή το σχολείο;
Μπορεί να ξεκινήσει οποιοσδήποτε από τους δύο. Συνήθως βοηθά να μιλήσετε πρώτα με τη νηπιαγωγό, ώστε να συγκρίνετε παρατηρήσεις, και μετά να αναζητήσετε αξιολόγηση. Η στενή συνεργασία σπιτιού, σχολείου και θεραπευτή κάνει τους στόχους πιο ρεαλιστικούς.
Γιατί να αξιολογηθεί πριν το δημοτικό και όχι μετά;
Στο δημοτικό αυξάνονται οι απαιτήσεις σε γραφή, οργάνωση και αυτονομία. Αν οι δυσκολίες έχουν ήδη αναγνωριστεί, το παιδί και το σχολείο μπορούν να προετοιμαστούν νωρίτερα και να αποφευχθεί η συσσώρευση απογοήτευσης.