Η λογοθεραπεία στηρίζει τον λόγο, την ομιλία και την επικοινωνία, η εργοθεραπεία τις αισθητηριακές, κινητικές και λειτουργικές δεξιότητες της καθημερινότητας, ενώ η ειδική διαπαιδαγώγηση στηρίζει τη μάθηση, τη γνωστική οργάνωση και τις σχολικές δεξιότητες. Συχνά το παιδί χρειάζεται συνδυασμό, ανάλογα με το προφίλ του.
Όταν ένα παιδί παίρνει διάγνωση αυτισμού ή εντάσσεται σε πρόγραμμα παρέμβασης, οι γονείς βρίσκονται συχνά μπροστά σε τρεις ή περισσότερους διαφορετικούς ειδικούς και σε έναν κατάλογο άγνωστων όρων. Ποιος κάνει τι, γιατί χρειάζονται όλοι μαζί και πώς αποφασίζεται ποιες θεραπείες ταιριάζουν στο συγκεκριμένο παιδί είναι από τις πιο συχνές ερωτήσεις που ακούμε στην πρώτη συνάντηση με μια οικογένεια.
Τι κάνει ο λογοθεραπευτής;
Ο λογοθεραπευτής αξιολογεί και στηρίζει την κατανόηση και την έκφραση του λόγου, την άρθρωση, τη χρήση της γλώσσας σε κοινωνικό πλαίσιο και, όπου χρειάζεται, εναλλακτικά μέσα επικοινωνίας. Σύμφωνα με τον επαγγελματικό φορέα ASHA, ο λογοθεραπευτής έχει κεντρικό ρόλο στην αξιολόγηση, τη διάγνωση και τη θεραπεία της επικοινωνίας σε άτομα στο φάσμα του αυτισμού, καθώς και στην εφαρμογή συστημάτων υποστηριζόμενης και εναλλακτικής επικοινωνίας όπου ο προφορικός λόγος είναι περιορισμένος.
- Παιδιά που δεν έχουν αναπτύξει καθόλου ή αναπτύσσουν καθυστερημένα λόγο
- Παιδιά με δυσκολίες άρθρωσης ή ροής του λόγου
- Παιδιά που μιλούν αλλά δυσκολεύονται στον διάλογο, στην κατανόηση υπονοούμενων ή στη χρήση της γλώσσας σε κοινωνικές καταστάσεις
Στο κέντρο μας η λογοθεραπεία σχεδιάζεται εξατομικευμένα ανάλογα με το επίπεδο επικοινωνίας του κάθε παιδιού.
Τι κάνει ο εργοθεραπευτής;
Ο εργοθεραπευτής αξιολογεί πώς το παιδί επεξεργάζεται αισθητηριακά ερεθίσματα (ήχους, υφές, κίνηση), πώς συντονίζει το σώμα του και πώς αυτά επηρεάζουν τη συμμετοχή του σε καθημερινές δραστηριότητες, όπως το ντύσιμο, το φαγητό, το γράψιμο ή το παιχνίδι. Σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες πρακτικής του αμερικανικού φορέα εργοθεραπείας AOTA, η εργοθεραπεία σε άτομα με αυτισμό εστιάζει σε αισθητηριακές, κινητικές, γνωστικές, κοινωνικές δεξιότητες και δεξιότητες αυτοεξυπηρέτησης, με στόχο τη λειτουργική συμμετοχή στην καθημερινότητα.
- Παιδιά με έντονες αντιδράσεις σε ήχους, φώτα ή υφές
- Παιδιά με δυσκολία στον λεπτό ή αδρό κινητικό συντονισμό
- Παιδιά που δυσκολεύονται σε καθημερινές δεξιότητες αυτόνομης διαβίωσης
Η εργοθεραπεία συχνά συνδυάζεται και με στοχευμένη θεραπευτική σίτιση, όταν η δυσκολία αφορά κυρίως στη διατροφή.
Τι κάνει ο ειδικός παιδαγωγός;
Ο ειδικός παιδαγωγός στηρίζει τη μάθηση: την προσοχή, την οργάνωση, τις γνωστικές και σχολικές δεξιότητες (ανάγνωση, γραφή, μαθηματικά), καθώς και τη γενίκευση δεξιοτήτων στο σχολικό πλαίσιο. Δεν αντικαθιστά τον δάσκαλο της τάξης, αλλά λειτουργεί συμπληρωματικά, προσαρμόζοντας τον τρόπο διδασκαλίας στις ανάγκες του συγκεκριμένου παιδιού. Η δομημένη οργάνωση χώρου, χρόνου και υλικού που χρησιμοποιείται συχνά σε αυτή τη στήριξη βοηθά το παιδί να κατανοήσει τι αναμένεται από αυτό σε κάθε δραστηριότητα.
- Παιδιά με δυσκολίες στην οργάνωση, στην προσοχή ή στη γενίκευση δεξιοτήτων
- Παιδιά με μαθησιακές δυσκολίες που συνυπάρχουν με τον αυτισμό ή τη ΔΕΠΥ
- Παιδιά που χρειάζονται στήριξη στη μετάβαση από το σπίτι στο σχολικό πρόγραμμα
Το ειδικό παιδαγωγικό πρόγραμμα του κέντρου μας σχεδιάζεται σε συνεργασία με την οικογένεια και, όπου χρειάζεται, με το σχολείο.
Χρειάζεται το παιδί μου όλες μαζί;
Όχι απαραίτητα. Το αν χρειάζονται μία, δύο ή και οι τρεις θεραπείες εξαρτάται από το προφίλ του συγκεκριμένου παιδιού και προκύπτει από την αξιολόγηση. Διεθνείς κατευθυντήριες οδηγίες, όπως αυτές του βρετανικού φορέα NICE, προτείνουν η φροντίδα παιδιών και εφήβων στο φάσμα του αυτισμού να οργανώνεται μέσα από διεπιστημονική ομάδα, όπου οι ειδικότητες συνεργάζονται και συντονίζονται γύρω από κοινούς στόχους, αντί να λειτουργούν ανεξάρτητα η μία από την άλλη.
Στην πράξη αυτό σημαίνει ότι οι θεραπευτές του παιδιού σας θα πρέπει να επικοινωνούν μεταξύ τους, να μοιράζονται στόχους και να ενημερώνουν τακτικά την οικογένεια για την πρόοδο, ώστε το πρόγραμμα να παραμένει συνεκτικό και όχι κατακερματισμένο.
Πώς αποφασίζεται ποια θεραπεία χρειάζεται πρώτα;
Η σειρά προτεραιότητας καθορίζεται από την αρχική αξιολόγηση και όχι από γενικούς κανόνες. Αν το παιδί δεν έχει λειτουργική επικοινωνία, η λογοθεραπεία συνήθως προηγείται. Αν οι αισθητηριακές αντιδράσεις εμποδίζουν τη συμμετοχή σε κάθε δραστηριότητα, η εργοθεραπεία μπαίνει νωρίς στο πρόγραμμα. Αν το ζήτημα είναι κυρίως σχολικό, η ειδική διαπαιδαγώγηση αποκτά μεγαλύτερο βάρος. Πολλές φορές η σωστή απάντηση είναι συνδυασμός με διαφορετική βαρύτητα σε κάθε φάση, καθώς οι ανάγκες του παιδιού αλλάζουν με την ηλικία. Για μια πληρέστερη εικόνα, οι γονείς μπορούν να συζητήσουν το ερώτημα πότε αποχωρεί σταδιακά μια θεραπεία με τον θεραπευτή, καθώς η απόφαση αυτή βασίζεται σε συγκεκριμένα κριτήρια προόδου, όπως περιγράφεται στο άρθρο μας για το πότε σταματάει η λογοθεραπεία.
Συχνές ερωτήσεις
Μπορεί ένα παιδί να χρειάζεται και τις τρεις θεραπείες ταυτόχρονα;
Ναι, αν η αξιολόγηση δείξει δυσκολίες και στην επικοινωνία, και στην αισθητηριακή/κινητική λειτουργία, και στη μάθηση. Δεν είναι ασυνήθιστο, ειδικά σε μικρή ηλικία, αλλά η ένταση κάθε θεραπείας προσαρμόζεται στις πραγματικές ανάγκες, όχι σε ένα σταθερό πρότυπο.
Ποια θεραπεία πρέπει να ξεκινήσει πρώτη σε ένα μικρό παιδί;
Δεν υπάρχει καθολικός κανόνας. Η προτεραιότητα καθορίζεται από την αρχική αξιολόγηση: αν κυριαρχεί η δυσκολία επικοινωνίας συνήθως προηγείται η λογοθεραπεία, ενώ έντονες αισθητηριακές αντιδράσεις συχνά απαιτούν παράλληλη εργοθεραπεία από νωρίς.
Ο ειδικός παιδαγωγός αντικαθιστά τον δάσκαλο της τάξης;
Όχι. Ο ειδικός παιδαγωγός λειτουργεί συμπληρωματικά, στηρίζοντας συγκεκριμένες γνωστικές και μαθησιακές δεξιότητες με εξατομικευμένο τρόπο, ενώ ο δάσκαλος παραμένει υπεύθυνος για το γενικό πρόγραμμα της τάξης.
Πώς ξέρω αν οι θεραπευτές του παιδιού μου συνεργάζονται μεταξύ τους;
Ρωτήστε αν μοιράζονται κοινούς στόχους, αν επικοινωνούν μεταξύ τους τακτικά και αν σας ενημερώνουν με συνεκτικό τρόπο για την πρόοδο. Μια καλά συντονισμένη ομάδα θα σας δίνει μια ενιαία εικόνα, όχι αντικρουόμενες οδηγίες.
Χρειάζεται παραπεμπτικό γιατρού για κάθε θεραπεία ξεχωριστά;
Οι διαδικασίες παραπομπής και κάλυψης διαφέρουν ανά φορέα και περίπτωση. Για ακριβείς πληροφορίες σχετικά με το δικό σας παιδί, επικοινωνήστε με το κέντρο ή τον θεράποντα ιατρό.
Πηγές
- ASHA: Autism and Autism Spectrum Disorder (Practice Portal)
- AOTA Occupational Therapy Practice Guidelines for Individuals With Autism Spectrum Disorder
- NICE CG170: Autism spectrum disorder in under 19s, support and management
- National Autistic Society: Speech and language therapy in specialist schools