Πολλοί γονείς παιδιών με Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος έχουν ακούσει για τη μουσικοθεραπεία και αναρωτιούνται αν αξίζει να τη δοκιμάσουν. Η μουσική φαίνεται να προσελκύει έντονα το ενδιαφέρον πολλών παιδιών στο φάσμα, κάτι που έχει οδηγήσει σε δεκαετίες έρευνας γύρω από τη χρήση της ως θεραπευτικό εργαλείο.
Το ερώτημα όμως δεν έχει μια απλή απάντηση. Τα τελευταία χρόνια, μεγάλες συστηματικές ανασκοπήσεις και κλινικές μελέτες έχουν δώσει μια πιο σαφή, αν και όχι πάντα ομόφωνη, εικόνα για το τι μπορεί πραγματικά να προσφέρει η μουσικοθεραπεία και πού υπάρχουν ακόμα αμφιβολίες.
Τι είναι η μουσικοθεραπεία
Η μουσικοθεραπεία δεν είναι απλώς το παιδί να ακούει μουσική. Πρόκειται για δομημένη παρέμβαση που σχεδιάζει και εφαρμόζει πιστοποιημένος μουσικοθεραπευτής, με συγκεκριμένους στόχους για κάθε παιδί ξεχωριστά. Μπορεί να περιλαμβάνει αυτοσχεδιασμό με όργανα, τραγούδι, ρυθμικές δραστηριότητες ή κοινό παίξιμο μουσικής, ανάλογα με την ηλικία και τις ανάγκες του παιδιού. Οι στόχοι συνήθως αφορούν την επικοινωνία, την αλληλεπίδραση, τη συναισθηματική ρύθμιση ή την κοινωνική συμμετοχή, όχι απλώς τη μουσική εκπαίδευση.
Τι δείχνει η έρευνα
Μία εκτενής ανασκόπηση Cochrane, μία από τις πιο αυστηρές μορφές αξιολόγησης της επιστημονικής βιβλιογραφίας, εξέτασε 26 μελέτες με συνολικά 1.165 συμμετέχοντες παιδιά, εφήβους και νεαρούς ενήλικες στο φάσμα. Τα ευρήματα έδειξαν ότι η μουσικοθεραπεία πιθανότατα αυξάνει τη συνολική βελτίωση μέχρι το τέλος της παρέμβασης και πιθανότατα βελτιώνει την ποιότητα ζωής και τη γενική βαρύτητα των συμπτωμάτων αυτισμού, χωρίς να αυξάνει τα ανεπιθύμητα συμβάντα. Παρέμεινε όμως ασαφές αν επηρεάζει συγκεκριμένα την κοινωνική αλληλεπίδραση ή τη λεκτική και μη λεκτική επικοινωνία, καθώς η βεβαιότητα των σχετικών ευρημάτων ήταν χαμηλή έως πολύ χαμηλή.
Μια μεγαλύτερη και πιο πρόσφατη τυχαιοποιημένη κλινική μελέτη, γνωστή ως TIME-A, περιελάμβανε 364 παιδιά ηλικίας 4 έως 7 ετών σε δέκα κέντρα διεθνώς και έδωσε πιο συγκρατημένη εικόνα. Η αυτοσχεδιαστική μουσικοθεραπεία από ειδικούς θεραπευτές δεν έδειξε κλινικά σημαντική βελτίωση στα βασικά συμπτώματα αυτισμού σε σύγκριση με την ενισχυμένη συνήθη φροντίδα, ούτε στους πέντε μήνες ούτε στους δώδεκα μήνες παρακολούθησης. Το εύρημα αυτό υπενθυμίζει ότι τα αποτελέσματα μικρότερων μελετών δεν επιβεβαιώνονται πάντα σε μεγαλύτερες, πιο αυστηρά σχεδιασμένες έρευνες.
Η ίδια η κατευθυντήρια οδηγία του NICE για τον αυτισμό σε παιδιά και εφήβους δεν συστήνει ειδικά τη μουσικοθεραπεία ως βασική παρέμβαση, ακριβώς λόγω αυτής της ασθενέστερης και αντικρουόμενης βάσης τεκμηρίωσης. Αυτό δεν σημαίνει ότι η μουσικοθεραπεία δεν έχει καμία αξία για κάποια παιδιά, αλλά ότι δεν υπάρχει ακόμα αρκετά ισχυρή απόδειξη ώστε να συστήνεται ως πρώτη επιλογή παρέμβασης για τα βασικά συμπτώματα του αυτισμού.
Πού μπορεί να έχει νόημα
Το σύνολο των ερευνών δείχνει μια εικόνα διαφοροποιημένη ανά παιδί, όχι μια ενιαία απάντηση για όλους. Κάποια παιδιά που παρουσιάζουν έντονο ενδιαφέρον για τη μουσική μπορεί να ανταποκρίνονται περισσότερο σε αυτού του τύπου την παρέμβαση, ενώ άλλα, ειδικά όσα έχουν αισθητηριακή υπερευαισθησία στους ήχους, μπορεί να τη βιώνουν ως δυσάρεστη ή κουραστική. Για αυτό, η μουσικοθεραπεία έχει νόημα κυρίως ως συμπληρωματικό εργαλείο μέσα σε ένα ευρύτερο, εξατομικευμένο θεραπευτικό πλάνο, και όχι ως αυτόνομη ή αποκλειστική παρέμβαση για τον αυτισμό.
- Μπορεί να λειτουργήσει υποστηρικτικά για τη συναισθηματική ρύθμιση και την κοινή προσοχή.
- Μπορεί να προσφέρει ένα ευχάριστο πλαίσιο αλληλεπίδρασης, ιδίως για παιδιά που δυσκολεύονται με πιο λεκτικές μορφές παρέμβασης.
- Δεν πρέπει να αντικαθιστά τεκμηριωμένες παρεμβάσεις λόγου, εργοθεραπείας ή κοινωνικών δεξιοτήτων, αλλά να τις συμπληρώνει όπου ταιριάζει στο συγκεκριμένο παιδί.
Ερωτήσεις που αξίζει να κάνετε
Αν σκέφτεστε να εντάξετε τη μουσικοθεραπεία στο πλάνο του παιδιού σας, χρήσιμο είναι να ρωτήσετε τους ειδικούς που το παρακολουθούν τα εξής.
- Ποιοι συγκεκριμένοι στόχοι τίθενται για το παιδί και πώς θα αξιολογηθεί η πρόοδος στην πορεία.
- Είναι ο θεραπευτής πιστοποιημένος μουσικοθεραπευτής, με εμπειρία σε παιδιά στο φάσμα του αυτισμού.
- Πώς εντάσσεται η μουσικοθεραπεία στο υπόλοιπο πλάνο παρέμβασης του παιδιού, μαζί με λογοθεραπεία, εργοθεραπεία ή ομάδες κοινωνικών δεξιοτήτων.
Στο Atypical Center, η μουσικοθεραπεία προσφέρεται ως μέρος ενός ευρύτερου, εξατομικευμένου πλάνου παρέμβασης, τόσο στη Δάφνη όσο και στη Μεταμόρφωση, πάντα σε συνδυασμό με τις υπόλοιπες θεραπείες που χρειάζεται το κάθε παιδί.
Τι να θυμάστε
Η μουσικοθεραπεία δεν αποτελεί θεραπεία του αυτισμού, ούτε εγγυάται συγκεκριμένα αποτελέσματα, όπως άλλωστε καμία παρέμβαση. Η μέχρι σήμερα έρευνα δείχνει πιθανά οφέλη σε ποιότητα ζωής και γενική εικόνα, αλλά ασαφέστερα ευρήματα στα βασικά συμπτώματα επικοινωνίας και κοινωνικής αλληλεπίδρασης. Η απόφαση αν αξίζει να ενταχθεί στο πλάνο του παιδιού σας καλό είναι να συζητηθεί με την ομάδα ειδικών που το παρακολουθεί, ώστε να εξεταστεί μέσα στο πλαίσιο των συνολικών του αναγκών.