Η Αναπτυξιακή Γλωσσική Διαταραχή (DLD) είναι μια επίμονη δυσκολία του παιδιού να κατανοεί ή να χρησιμοποιεί τον προφορικό λόγο, χωρίς να οφείλεται σε αυτισμό, απώλεια ακοής ή άλλη γνωστή ιατρική αιτία. Συχνά ξεκινά ως «καθυστέρηση λόγου» και δεν λύνεται από μόνη της. Η αξιολόγηση από λογοθεραπευτή δείχνει τον δρόμο.
Τι είναι η αναπτυξιακή γλωσσική διαταραχή;
Ο όρος DLD αντικατέστησε παλαιότερες ονομασίες, όπως η «ειδική γλωσσική διαταραχή». Αφορά παιδιά των οποίων η γλώσσα αναπτύσσεται με διαφορετικό και πιο δύσκολο τρόπο, σε βαθμό που επηρεάζει την επικοινωνία ή τη μάθηση στην καθημερινότητα. Ο όρος χρησιμοποιείται όταν η δυσκολία δεν εξηγείται από άλλη βιολογική πάθηση, όπως ένα γενετικό σύνδρομο.
Σύμφωνα με το NIDCD των ΗΠΑ, η DLD αφορά περίπου 1 στα 14 παιδιά νηπιαγωγείου. Μελέτες που αναφέρει το RCSLT δίνουν παρόμοια εικόνα: περίπου δύο παιδιά σε κάθε τάξη των τριάντα. Δεν είναι, λοιπόν, σπάνια.
Σημαντικό: η DLD μπορεί να συνυπάρχει με ΔΕΠΥ, δυσλεξία ή κινητικές δυσκολίες. Η συνύπαρξη δεν αποκλείει τη διάγνωση. Για τη σχέση με τη δυσλεξία, δείτε και το άρθρο μας για τη συνύπαρξη δυσλεξίας, αυτισμού και ΔΕΠΥ.
Ποια σημάδια πρέπει να προσέξω;
Η εικόνα διαφέρει ανάλογα με την ηλικία και με το ποιες πλευρές της γλώσσας επηρεάζονται (ήχοι, λεξιλόγιο, γραμματική, νοηματική κατανόηση, κοινωνική χρήση του λόγου). Ενδεικτικά, οι φορείς που συμβουλευτήκαμε περιγράφουν:
- δυσκολία στην κατανόηση οδηγιών και χειρονομιών·
- φτωχό λεξιλόγιο ή δυσκολία να βρει τη λέξη που θέλει·
- σύντομες ή ατελείς προτάσεις και λάθη στη γραμματική που επιμένουν·
- δυσκολία να αφηγηθεί τι έγινε ή να εξηγήσει κάτι με σειρά·
- δυσκολία με συμπεράσματα, μεταφορές και στη συζήτηση με συνομηλίκους·
- αργότερα, δυσκολίες στην ανάγνωση και τη γραφή.
Η εικόνα αυτή μπορεί να θυμίζει άλλες καταστάσεις, και η τελική κρίση ανήκει πάντα στην αξιολόγηση από ειδικό. Αν το παιδί καταλαβαίνει πολλά αλλά μιλά λίγο, διαβάστε και το «Καταλαβαίνει τα πάντα αλλά δεν μιλάει».
Ποιος κάνει την αξιολόγηση και πώς γίνεται;
Τον κεντρικό ρόλο στη διάγνωση και στη διαχείριση της DLD έχει ο λογοθεραπευτής. Μια αξιολόγηση περιλαμβάνει συνήθως:
- συζήτηση με τους γονείς για το ιστορικό και την ανάπτυξη του παιδιού·
- παρατήρηση του παιδιού στο παιχνίδι και στη συνομιλία·
- τυποποιημένα εργαλεία που μετρούν την κατανόηση και την έκφραση του λόγου·
- έλεγχο της ακοής, όταν δεν έχει γίνει, ώστε να αποκλειστούν άλλες εξηγήσεις·
- όπου χρειάζεται, συνεργασία με παιδίατρο, παιδοψυχίατρο ή ψυχολόγο για να εξεταστούν συνυπάρχουσες δυσκολίες.
Η διάγνωση τίθεται συχνά γύρω στην ηλικία των 5 ετών. Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να περιμένετε: η αξιολόγηση και η στήριξη μπορούν να ξεκινήσουν νωρίτερα, με βάση τις ανάγκες του παιδιού.
Πώς βοηθά η λογοθεραπεία και τι μπορείτε να κάνετε στο σπίτι;
Στόχος της λογοθεραπείας είναι να χτιστούν οι γλωσσικές δεξιότητες όσο γίνεται περισσότερο και να μάθουν το παιδί και το περιβάλλον του στρατηγικές επικοινωνίας. Μπορεί να περιλαμβάνει οπτική υποστήριξη, όπως εικόνες, χειρονομίες ή βίντεο. Η DLD είναι μακροχρόνια δυσκολία, οπότε η στήριξη μπορεί να χρειαστεί σε διαφορετικές περιόδους της ζωής. Μπορείτε να δείτε πώς δουλεύουμε στη λογοθεραπεία του κέντρου μας.
Στο σπίτι, οι κατευθύνσεις της ASHA είναι απλές και εφαρμόσιμες:
- διαβάζετε στο παιδί κάθε μέρα και δείχνετε τις λέξεις και τις εικόνες·
- περιγράφετε τι κάνετε και τι κάνει το παιδί στην καθημερινότητα και στο παιχνίδι·
- μιλάτε με σύντομες, καθαρές προτάσεις και δίνετε χρόνο να απαντήσει·
- επεκτείνετε αυτό που λέει: αν πει «σκύλος τρέχει», απαντάτε «ναι, ο σκύλος τρέχει γρήγορα»·
- δίνετε οδηγίες σε ένα βήμα κάθε φορά, με οπτική υπόδειξη όπου βοηθά.
Αποφύγετε τις επίμονες διορθώσεις ή το «πες το σωστά». Η σωστή μορφή μέσα στη φυσική συζήτηση είναι λιγότερο πιεστική για το παιδί.
Και η κάλυψη από τον ΕΟΠΥΥ;
Οι θεραπείες ειδικής αγωγής, όπως η λογοθεραπεία, μπορούν να καλύπτονται από τον ΕΟΠΥΥ με γνωμάτευση και προέγκριση. Οι διαδικασίες ενημερώνονται, γι' αυτό δείτε τα τρέχοντα βήματα στον οδηγό μας για τις προεγκρίσεις του ΕΟΠΥΥ και ρωτήστε τη γραμματεία του κέντρου για τα έγγραφα που χρειάζονται.
Συχνές ερωτήσεις
Θα μιλήσει το παιδί μου από μόνο του, ή είναι DLD;
Ορισμένα παιδιά που μιλούν αργά φτάνουν τους συνομηλίκους τους, όμως στη DLD οι δυσκολίες δεν εξαφανίζονται απλώς με την ηλικία. Δεν μπορείτε να τα ξεχωρίσετε μόνοι σας. Αν η δυσκολία διαρκεί ή επηρεάζει την καθημερινότητα, ζητήστε αξιολόγηση από λογοθεραπευτή αντί να περιμένετε.
Η DLD είναι το ίδιο με τον αυτισμό;
Όχι. Και στις δύο καταστάσεις μπορεί να υπάρχει δυσκολία στον λόγο, όμως η DLD αφορά γλωσσική δυσκολία που δεν εξηγείται από άλλη αιτία, όπως ο αυτισμός. Στην αρχή μπορεί να μοιάζουν, γι' αυτό χρειάζεται ολοκληρωμένη αξιολόγηση από ειδικούς.
Ευθύνομαι εγώ ως γονέας για τη δυσκολία;
Όχι. Η DLD είναι αναπτυξιακή διαταραχή και δεν οφείλεται σε κάτι που κάνατε ή δεν κάνατε. Μπορείτε όμως να στηρίξετε τη γλώσσα του παιδιού με καθημερινές συνήθειες, όπως το διάβασμα και η περιγραφή των δραστηριοτήτων, σε συνεργασία με τον λογοθεραπευτή.
Επηρεάζει η DLD τη μάθηση στο σχολείο;
Ναι, μπορεί. Η γλώσσα στηρίζει την κατανόηση οδηγιών, την ανάγνωση και τη γραφή, γι' αυτό πολλά παιδιά με DLD δυσκολεύονται και στη μάθηση. Η έγκαιρη στήριξη και η συνεργασία γονέων, σχολείου και θεραπευτή βοηθούν να μειωθεί ο αντίκτυπος.
Μπορεί ένα παιδί να ωφεληθεί αν ξεκινήσει αργότερα;
Ναι. Η έγκαιρη παρέμβαση είναι ιδανική, όμως σύμφωνα με την ASHA τα άτομα μπορούν να ωφεληθούν από τη θεραπεία όποτε κι αν ξεκινήσει. Δεν είναι ποτέ αργά να ζητήσετε αξιολόγηση.