Η Διάχυτη Αναπτυξιακή Διαταραχή και η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής – Υπερκινητικότητα (ΔΕΠΥ) είναι δύο νευροαναπτυξιακές καταστάσεις που συχνά συνυπάρχουν. Ενώ για πολλά χρόνια θεωρούνταν αμοιβαία αποκλειόμενες διαγνώσεις, πλέον η επιστημονική κοινότητα αναγνωρίζει ότι ένα σημαντικό ποσοστό παιδιών με αυτισμό πληροί επίσης τα κριτήρια για ΔΕΠΥ.
Τι είναι ο Αυτισμός και τι η ΔΕΠΥ:
• Αυτισμός (ΔΑΦ): Πρόκειται για μία νευροαναπτυξιακή διαταραχή που επηρεάζει την κοινωνική επικοινωνία και την κατανόηση κοινωνικών κανόνων, ενώ συχνά συνοδεύεται από στερεοτυπίες, περιορισμένα ενδιαφέροντα και αισθητηριακές ιδιαιτερότητες.
• ΔΕΠΥ: Χαρακτηρίζεται από δυσκολία στη συγκέντρωση, παρορμητικότητα και/ή υπερκινητικότητα, με επιπτώσεις στη λειτουργικότητα του παιδιού στο σχολικό, κοινωνικό και οικογενειακό πλαίσιο.
Συννοσηρότητα: Πόσο συχνή είναι:
Σύμφωνα με μελέτες:
• Περίπου 30-80% των παιδιών με αυτισμό εμφανίζουν συμπτώματα ΔΕΠΥ.
• Αντίστοιχα, περίπου 20-50% των παιδιών με ΔΕΠΥ εμφανίζουν χαρακτηριστικά που πλησιάζουν το φάσμα του αυτισμού.
Η διάγνωση της συννοσηρότητας είναι κρίσιμη γιατί οι δύο διαταραχές επηρεάζουν η μία την άλλη και απαιτούν διαφοροποιημένες παρεμβάσεις.
Κοινά και Διαφορές:
ΣτοιχείοΔΑΦΔΕΠΥΠροσοχήΕστιάζουν υπερβολικά σε λεπτομέρειες ή αποσπώνται από αισθητηριακά ερεθίσματαΔυσκολεύονται να διατηρήσουν προσοχή, συχνή απόσπαση από εξωτερικά ερεθίσματαΚοινωνικές δεξιότητεςΔυσκολία στην κατανόηση κοινωνικών κανόνωνΘέλουν να κοινωνικοποιηθούν αλλά η παρορμητικότητα δυσκολεύει τις σχέσειςΛόγος και επικοινωνίαΜπορεί να είναι περιορισμένος, κυριολεκτικός ή απουσιάζωνΣυνήθως φυσιολογικός, αλλά με διακοπές, παρεμβολές και βιασύνηΚινητικότηταΜπορεί να υπάρχει αδεξιότητα ή επαναληπτικές κινήσειςΥπερκινητικότητα, βιαστικές κινήσεις χωρίς στόχοΑισθητηριακή επεξεργασίαΠολύ έντονη ή χαμηλή ανταπόκρισηΜπορεί να υπάρχουν ενδείξεις αλλά είναι λιγότερο έντονες ή πιο γενικέςΓιατί είναι σημαντική η σωστή διάγνωση:
Η αναγνώριση και των δύο διαταραχών επιτρέπει την:
• Κατάλληλη διαφοροδιάγνωση και επιλογή στρατηγικών παρέμβασης
• Ενημέρωση και καθοδήγηση γονέων και εκπαιδευτικών
• Αποφυγή εσφαλμένων προσδοκιών από το παιδί
• Εφαρμογή στοχευμένων θεραπευτικών παρεμβάσεων (π.χ. αισθητηριακή ολοκλήρωση, εργοθεραπεία, κοινωνικές δεξιότητες, φαρμακευτική αγωγή όπου κριθεί απαραίτητο)
Ο ρόλος της Διεπιστημονικής Ομάδας:
Η συνεργασία ανάμεσα σε εργοθεραπευτές, παιδοψυχιάτρους, λογοθεραπευτές, ειδικούς παιδαγωγούς και γονείς είναι καθοριστική. Η εργοθεραπεία, ιδιαίτερα με προσέγγιση αισθητηριακής ολοκλήρωσης, μπορεί να βοηθήσει στην αυτορρύθμιση, την οργάνωση του χρόνου και της προσοχής και στη βελτίωση της καθημερινής λειτουργικότητας του παιδιού.
Συμπερασματικά:
Η συννοσηρότητα αυτισμού και ΔΕΠΥ είναι πλέον αναγνωρισμένη και συχνή. Η σωστή αξιολόγηση, η διεπιστημονική προσέγγιση και η εξατομικευμένη παρέμβαση μπορούν να βοηθήσουν σημαντικά το παιδί να αναπτύξει τις δυνατότητές του και να λειτουργήσει καλύτερα στο καθημερινό του περιβάλλον.
Κατερίνα Αθανασοπούλου
Εργοθεραπεύτρια S.I.T.
Συχνές ερωτήσεις
Σε τι ηλικία φαίνονται τα συμπτώματα ΔΕΠΥ σε παιδί με αυτισμό;
Τα συμπτώματα αυτισμού συνήθως γίνονται αντιληπτά νωρίτερα, κατά τα πρώτα 2-3 χρόνια ζωής. Τα συμπτώματα ΔΕΠΥ μπορεί να γίνουν πιο εμφανή αργότερα, κυρίως στην προσχολική και σχολική ηλικία, όταν αυξάνονται οι απαιτήσεις για προσοχή, οργάνωση και αυτοέλεγχο. Η διεπιστημονική αξιολόγηση βοηθά στην έγκαιρη αναγνώριση και των δύο διαταραχών.
Χρειάζεται φάρμακο όταν το παιδί έχει αυτισμό και ΔΕΠΥ;
Η φαρμακευτική αγωγή δεν είναι πάντα απαραίτητη και εξαρτάται από τη σοβαρότητα των συμπτωμάτων και την επίδρασή τους στην καθημερινότητα του παιδιού. Αποφασίζεται μετά από λεπτομερή αξιολόγηση από παιδοψυχίατρο, συχνά σε συνδυασμό με θεραπευτικές παρεμβάσεις όπως εργοθεραπεία και λογοθεραπεία. Ο στόχος είναι πάντα η βελτίωση της λειτουργικότητας και της ποιότητας ζωής.
Τι εξετάσεις κάνουν για να διαγνώσουν ΔΕΠΥ και αυτισμό;
Η διάγνωση βασίζεται σε κλινική αξιολόγηση από ειδικούς (παιδοψυχίατρο, αναπτυξιολόγο) και δεν υπάρχει συγκεκριμένη εξέταση αίματος ή απεικόνισης. Χρησιμοποιούνται δομημένες συνεντεύξεις, κλίμακες αξιολόγησης, παρατήρηση της συμπεριφοράς και συλλογή αναπτυξιακού ιστορικού. Συχνά συμμετέχουν και άλλοι ειδικοί (εργοθεραπευτές, λογοθεραπευτές) για πλήρη εικόνα.
Πώς μπορώ να βοηθήσω το παιδί μου στο σπίτι με ΔΕΠΥ και αυτισμό;
Δημιουργήστε προβλέψιμες ρουτίνες, χρησιμοποιήστε οπτικά χρονοδιαγράμματα και σαφείς οδηγίες. Χωρίστε τις δραστηριότητες σε μικρά, διαχειρίσιμα βήματα και δώστε θετική ενίσχυση. Εξασφαλίστε ένα ήρεμο χώρο για διάλειμμα όταν το παιδί υπερφορτιστεί. Συνεργαστείτε στενά με τους θεραπευτές για να εφαρμόσετε στο σπίτι τις στρατηγικές που προτείνουν.
Τι είναι η αισθητηριακή ολοκλήρωση που αναφέρεται στη θεραπεία;
Η αισθητηριακή ολοκλήρωση (Sensory Integration - S.I.T.) είναι θεραπευτική προσέγγιση που εφαρμόζεται από ειδικά εκπαιδευμένους εργοθεραπευτές. Βοηθά το παιδί να επεξεργαστεί καλύτερα τα αισθητηριακά ερεθίσματα (αφή, κίνηση, ήχοι, όραση) και να ρυθμίσει τις αντιδράσεις του. Βελτιώνει την αυτορρύθμιση, την προσοχή και τη συμμετοχή σε καθημερινές δραστηριότητες.
Μπορεί να πάει σε κανονικό σχολείο παιδί με αυτισμό και ΔΕΠΥ;
Πολλά παιδιά με αυτισμό και ΔΕΠΥ μπορούν να φοιτήσουν σε σχολείο γενικής εκπαίδευσης με κατάλληλες προσαρμογές και υποστήριξη (π.χ. παράλληλη στήριξη, ατομικό εκπαιδευτικό πρόγραμμα). Η απόφαση εξαρτάται από τις ανάγκες του κάθε παιδιού, τη σοβαρότητα των συμπτωμάτων και τη διαθεσιμότητα υποστηρικτικών υπηρεσιών στο σχολείο. Η συνεργασία με τους εκπαιδευτικούς είναι βασική.
Σχετικές υπηρεσίες