ΔΕΠΥ και Σχολείο: Πώς Φαίνεται στην Τάξη και Πότε να Ζητήσετε Αξιολόγηση

«Δεν κάθεται ήσυχο», «χάνει συνεχώς τα πράγματά του», «δεν τελειώνει ποτέ τις εργασίες του»: αυτές οι παρατηρήσεις από τους δασκάλους φέρνουν συχνά τους γονείς αντιμέτωπους με μια αγωνιώδη ερώτηση, μήπως το παιδί μου έχει ΔΕΠΥ; Η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας δεν αφορά μόνο τα παιδιά που είναι εμφανώς ανήσυχα: υπάρχουν και παιδιά που κάθονται ήσυχα στην τάξη αλλά «ταξιδεύουν» στον δικό τους κόσμο, μένοντας αόρατα για το εκπαιδευτικό σύστημα.

Σε αυτό το άρθρο εξηγούμε πώς εμφανίζεται η ΔΕΠΥ στο σχολικό περιβάλλον, πότε τα δυσκολεύματα ενός παιδιού ξεπερνούν τα φυσιολογικά όρια και τι μπορείτε, ως γονείς, να κάνετε.

Πώς φαίνεται η ΔΕΠΥ στην τάξη

Όλα τα παιδιά αποσπώνται κάποιες φορές. Η ΔΕΠΥ διαφέρει γιατί τα συμπτώματα είναι πολύ πιο έντονα σε σχέση με ό,τι αναμένεται για την ηλικία του παιδιού και εμφανίζονται με συνέπεια σε πολλαπλά περιβάλλοντα, τόσο στο σχολείο όσο και στο σπίτι, σύμφωνα με το Αμερικανικό Εθνικό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγείας (NIMH). Το Child Mind Institute επισημαίνει ότι η διάγνωση τίθεται μόνο όταν η συμπεριφορά του παιδιού είναι σαφώς πιο ακραία σε σχέση με συνομηλίκους της ίδιας ηλικίας.

Στη σχολική τάξη, οι δυσκολίες μπορεί να εμφανίζονται ως:

• Αδυναμία να ολοκληρωθούν εργασίες που απαιτούν παρατεταμένη συγκέντρωση, όπως γραπτές εκθέσεις ή ασκήσεις πολλαπλών βημάτων.
• Συχνά λάθη από απροσεξία, χωρίς το παιδί να αδιαφορεί ηθελημένα.
• Αφηρημάδα σε καθημερινές υποχρεώσεις: χαμένα υλικά, λάθος αντιγραφή του προγράμματος, ξεχασμένες υπογραφές γονέων.
• Εντύπωση ότι δεν ακούει όταν του μιλάτε άμεσα, ακόμα και χωρίς εμφανή εξωτερική απόσπαση.
• Υπερβολική κινητική ανησυχία: τρίβει τα πόδια του, σηκώνεται από τη θέση του, δυσκολεύεται να παραμείνει καθισμένο.
• Παρορμητικές αντιδράσεις: διακόπτει τους άλλους, απαντά πριν ολοκληρωθεί η ερώτηση, δυσκολεύεται να περιμένει τη σειρά του.

Σύμφωνα με το NIMH, καθώς αυξάνονται οι ακαδημαϊκές και κοινωνικές απαιτήσεις, τα συμπτώματα απροσεξίας τείνουν να γίνονται ολοένα πιο ορατά και να επηρεάζουν σε μεγαλύτερο βαθμό τις σχολικές επιδόσεις και τις σχέσεις με συνομηλίκους.

Τρεις διαφορετικές εικόνες ΔΕΠΥ

Η ΔΕΠΥ δεν έχει ένα μόνο πρόσωπο. Το NIMH αναγνωρίζει τρεις βασικές κλινικές μορφές:

• Κυρίαρχη απροσεξία: Το παιδί δυσκολεύεται να οργανωθεί και να συγκεντρωθεί, χωρίς ιδιαίτερη κινητική ανησυχία. Αυτά τα παιδιά συχνά χαρακτηρίζονται ως «ονειροπόλα» ή «τεμπέλικα», ενώ αντιμετωπίζουν μια πραγματική αναπτυξιακή δυσκολία. Αναγνωρίζονται πιο δύσκολα και αργούν να παραπεμφθούν για αξιολόγηση.
• Κυρίαρχη υπερκινητικότητα-παρορμητικότητα: Κυριαρχεί η κινητική ανησυχία και η αδυναμία ελέγχου παρορμήσεων. Αυτά τα παιδιά ξεχωρίζουν πιο εύκολα στη σχολική τάξη.
• Μεικτός τύπος: Συνδυασμός και των δύο. Πρόκειται για την πιο συνήθη εικόνα σε σχολική ηλικία.

Πότε αξίζει να αναζητήσετε αξιολόγηση

Το Αμερικανικό Παιδιατρικό Σώμα (American Academy of Pediatrics, AAP) συνιστά αξιολόγηση για ΔΕΠΥ σε παιδιά ηλικίας 4 έως 18 ετών που παρουσιάζουν ακαδημαϊκές ή συμπεριφορικές δυσκολίες με χαρακτηριστικά απροσεξίας, υπερκινητικότητας ή παρορμητικότητας. Σκεφτείτε να αναζητήσετε γνωμάτευση όταν:

• Τα δυσκολεύματα εμφανίζονται σταθερά για τουλάχιστον έξι μήνες, χωρίς να συνδέονται με μια έκτακτη αλλαγή (π.χ. διαζύγιο, μετακόμιση, αλλαγή σχολείου).
• Παρατηρούνται σε περισσότερα από ένα περιβάλλοντα: και στο σπίτι και στο σχολείο.
• Επηρεάζουν τη σχολική επίδοση, τις φιλίες ή την αυτοεκτίμηση του παιδιού.
• Ο εκπαιδευτικός έχει εκφράσει ανησυχίες, γραπτώς ή προφορικώς, που επαναλαμβάνονται με τον καιρό.
• Τα συμπτώματα εμφανίστηκαν πριν από τα 12 χρόνια, έστω και αν γίνονται πιο ορατά αργότερα.

Σημαντικό: άλλες καταστάσεις, όπως το άγχος, μια μαθησιακή δυσκολία ή μια διαταραχή ύπνου, μπορούν να εμφανίζονται με παρόμοια εικόνα. Γι' αυτό η διάγνωση ΔΕΠΥ απαιτεί εκτενή κλινική αξιολόγηση από ειδικό, και όχι αυτοδιάγνωση βάσει λίστας συμπτωμάτων.

Τι μπορείτε να ζητήσετε ως γονείς

Αν ανησυχείτε, υπάρχουν συγκεκριμένα βήματα που μπορείτε να κάνετε:

1. Ζητήστε γραπτή αναφορά από τον δάσκαλο. Μια τυπική αξιολόγηση ΔΕΠΥ περιλαμβάνει πληροφορίες τόσο από τους γονείς όσο και από τους εκπαιδευτικούς. Η γραπτή περιγραφή της συμπεριφοράς στην τάξη είναι πολύτιμο εργαλείο για τον ειδικό που θα αξιολογήσει το παιδί σας.
2. Απευθυνθείτε σε παιδοψυχίατρο ή παιδοψυχολόγο. Η διάγνωση είναι κλινική και απαιτεί δομημένη συνέντευξη, τυποποιημένες κλίμακες αξιολόγησης και παρατήρηση του παιδιού σε διαφορετικά πλαίσια.
3. Ρωτήστε για εκπαιδευτικές παρεμβάσεις. Ανεξάρτητα από τις θεραπευτικές επιλογές που θα ακολουθήσουν, υπάρχουν δομημένες στρατηγικές για το σχολικό περιβάλλον που μπορούν να ενισχύσουν σημαντικά τη λειτουργικότητα του παιδιού.
4. Αναζητήστε υποστήριξη και για εσάς. Η ανατροφή παιδιού με ΔΕΠΥ φέρνει ιδιαίτερες προκλήσεις. Η συμβουλευτική γονέων προσφέρει πρακτικά εργαλεία και χώρο να επεξεργαστείτε αυτή την εμπειρία με έναν ειδικό.

Αν το παιδί σας αντιμετωπίζει παράλληλα δυσκολίες στις σχέσεις με συνομηλίκους, οι ομάδες κοινωνικών δεξιοτήτων μπορούν να αποτελέσουν χρήσιμη συμπληρωματική υποστήριξη για παιδιά σχολικής ηλικίας.

Η ΔΕΠΥ δεν αντικατοπτρίζει ατέλειες χαρακτήρα, τεμπελιά ή κακή ανατροφή. Πρόκειται για μια αναπτυξιακή διαταραχή με νευροβιολογική βάση, η οποία ανταποκρίνεται καλά σε έγκαιρη και κατάλληλη υποστήριξη. Αν έχετε αμφιβολίες, το πρώτο βήμα είναι πάντα η αξιολόγηση από ειδικό, ώστε να αποκτήσετε μια ξεκάθαρη εικόνα και να σχεδιαστεί το κατάλληλο πλαίσιο βοήθειας για το παιδί σας.

Πηγές

• National Institute of Mental Health (NIMH): Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder
• American Academy of Pediatrics (AAP): Supporting Students with ADHD in Schools
• Child Mind Institute: What's ADHD (and What's Not) in the Classroom
• American Academy of Pediatrics: Clinical Practice Guideline for the Diagnosis, Evaluation, and Treatment of ADHD in Children and Adolescents