Η βίντεο μοντελοποίηση είναι μια πρακτική όπου το παιδί βλέπει ένα σύντομο βίντεο με κάποιον να εκτελεί μια δεξιότητα, και μετά την εξασκεί. Συγκαταλέγεται στις πρακτικές με τεκμηρίωση για τον αυτισμό. Βοηθά ιδιαίτερα όταν μια δεξιότητα έχει βήματα και το παιδί μαθαίνει καλύτερα από την εικόνα παρά από τα λόγια.
Τι είναι η βίντεο μοντελοποίηση και πώς λειτουργεί;
Το παιδί παρακολουθεί ένα μικρό βίντεο όπου ένα μοντέλο δείχνει μια συγκεκριμένη δεξιότητα, για παράδειγμα πώς χαιρετάμε, πώς πλένουμε τα χέρια ή πώς ζητάμε βοήθεια. Αμέσως μετά ακολουθεί εξάσκηση, ώστε η δεξιότητα να περάσει από την οθόνη στην πράξη.
Υπάρχουν δύο βασικές μορφές:
- Βίντεο μοντελοποίηση: το μοντέλο είναι ενήλικας, συνομήλικος ή αδελφός.
- Βίντεο αυτομοντελοποίηση: το παιδί βλέπει επεξεργασμένο βίντεο του ίδιου, όπου εκτελεί σωστά τη δεξιότητα. Έτσι βλέπει ότι μπορεί να τα καταφέρει.
Η λογική είναι απλή. Το βίντεο είναι προβλέψιμο, επαναλαμβάνεται όσες φορές χρειάζεται, δεν αλλάζει τόνο φωνής και δεν απαιτεί από το παιδί να διαβάσει κοινωνικά σήματα την ίδια στιγμή. Πολλά παιδιά με αυτισμό ανταποκρίνονται καλά στην οπτική πληροφορία, όπως και στα οπτικά προγράμματα.
Τι δείχνει η έρευνα;
Η ανασκόπηση του AFIRM (FPG Child Development Institute, Πανεπιστήμιο North Carolina) αναφέρει τη βίντεο μοντελοποίηση ως πρακτική με τεκμηρίωση. Η τεκμηρίωση προκύπτει κυρίως από μελέτες μονής περίπτωσης, δηλαδή με λίγα παιδιά ανά μελέτη.
- Μια ανάλυση μελετών μονής περίπτωσης για τη βίντεο αυτομοντελοποίηση βρήκε θετικά αποτελέσματα σε άτομα με διάφορες δυσκολίες, με τα ισχυρότερα αποτελέσματα στα άτομα με αυτισμό. Για εφήβους και νέους, ως προς τις κοινωνικές και τις καθημερινές δεξιότητες, η υποστήριξη ήταν πιο περιορισμένη.
- Μια συστηματική ανασκόπηση για δεξιότητες ανεξάρτητης διαβίωσης (20 μελέτες, 67 συμμετέχοντες) κατέληξε ότι η μέθοδος βοηθά. Το μέγεθος του αποτελέσματος ήταν κάπως μικρότερο από ό,τι σε παλαιότερες ανασκοπήσεις, και η μέθοδος με πρόσθετη καθοδήγηση ήταν αυτή που δούλευε συχνότερα.
Η ειλικρινής εικόνα είναι ότι η μέθοδος έχει καλή τεκμηρίωση, αλλά δεν αποτελεί εγγύηση. Το κάθε παιδί ανταποκρίνεται διαφορετικά και τα μικρά δείγματα των μελετών δεν επιτρέπουν υποσχέσεις.
Για ποιες δεξιότητες ταιριάζει;
Ταιριάζει σε δεξιότητες που μπορούν να σπάσουν σε ορατά βήματα και να δειχθούν σε λίγα λεπτά:
- Αυτοεξυπηρέτηση: πλύσιμο χεριών, βούρτσισμα δοντιών, ντύσιμο.
- Κοινωνικές δεξιότητες: χαιρετισμός, αίτημα για παιχνίδι, αναμονή σειράς.
- Παιχνίδι: πώς χρησιμοποιείται ένα παιχνίδι ή πώς ξεκινά μια δραστηριότητα.
- Νέες καταστάσεις: τι θα γίνει στον οδοντίατρο ή στο κομμωτήριο.
- Οικιακές και επαγγελματικές δεξιότητες για μεγαλύτερους εφήβους.
Δεν ταιριάζει σε ό,τι εξαρτάται από λεπτές, ρευστές κρίσεις, όπως το πώς να διαβάσει κανείς τη διάθεση μιας παρέας. Εκεί η εξάσκηση με ανθρώπους μένει απαραίτητη.
Πώς μπορείτε να το δοκιμάσετε;
- Διαλέξτε μία δεξιότητα. Μία, συγκεκριμένη και μικρή.
- Σπάστε την σε βήματα και γράψτε τα πριν τραβήξετε.
- Κρατήστε το βίντεο σύντομο. Συνήθως ένα με δύο λεπτά αρκούν. Χωρίς περιττά πλάνα, μουσική ή θόρυβο.
- Τραβήξτε από την οπτική γωνία του παιδιού όταν γίνεται, ώστε να βλέπει τα χέρια να κάνουν αυτό που θα κάνουν τα δικά του.
- Δείξτε το και εξασκηθείτε αμέσως μετά, στο ίδιο περιβάλλον που θα χρειαστεί η δεξιότητα.
- Επαινέστε την προσπάθεια και, αν χρειάζεται, δώστε διακριτική βοήθεια, που μειώνεται σταδιακά.
- Παρατηρήστε και προσαρμόστε. Αν το παιδί δεν προσέχει το βίντεο ή η δεξιότητα δεν περνά στην πράξη, κάντε το πιο σύντομο ή πιο απλό.
Πότε χρειάζεται καθοδήγηση από ειδικό;
Αν η δεξιότητα είναι σύνθετη ή το παιδί δυσκολεύεται να παρακολουθήσει οθόνη, ένας θεραπευτής μπορεί να σχεδιάσει το βίντεο και το πλάνο εξάσκησης μαζί σας. Στις ομάδες καθημερινής διαβίωσης οι δεξιότητες εξασκούνται σε πραγματικές συνθήκες, κάτι που ενισχύει όσα δείχνει το βίντεο. Η επιλογή της κατάλληλης προσέγγισης εξαρτάται πάντα από την αξιολόγηση του κάθε παιδιού.
Συχνές ερωτήσεις
Είναι η βίντεο μοντελοποίηση ίδια με το να βλέπει το παιδί βίντεο στο YouTube;
Όχι. Εδώ το βίντεο είναι σύντομο, στοχευμένο σε μία δεξιότητα και ακολουθείται από εξάσκηση. Η παθητική παρακολούθηση ψυχαγωγικού υλικού δεν διδάσκει συστηματικά μια δεξιότητα και δεν έχει την ίδια τεκμηρίωση.
Από ποια ηλικία μπορεί να χρησιμοποιηθεί;
Η τεκμηρίωση αφορά ευρύ ηλικιακό φάσμα, από μικρά παιδιά ως νέους. Το αν είναι κατάλληλη για το δικό σας παιδί εξαρτάται από την προσοχή του στην οθόνη και τη δεξιότητα-στόχο. Ένας ειδικός μπορεί να το κρίνει καλύτερα.
Τι είναι η βίντεο αυτομοντελοποίηση;
Το παιδί βλέπει επεξεργασμένο βίντεο του εαυτού του να εκτελεί σωστά μια δεξιότητα, με αφαίρεση των βοηθειών ή των λαθών. Έτσι βλέπει ότι τα καταφέρνει, κάτι που μπορεί να ενισχύσει την αυτοπεποίθηση και τη μίμηση.
Πρέπει να έχω ειδικό εξοπλισμό;
Συνήθως όχι. Ένα κινητό ή ταμπλέτα αρκεί για τη λήψη και την προβολή. Σημασία έχουν η καθαρή εικόνα, το σύντομο βίντεο και η συνεπής εξάσκηση, όχι η ποιότητα της παραγωγής.
Θα αντικαταστήσει το βίντεο τις θεραπείες;
Όχι. Είναι ένα εργαλείο που συμπληρώνει τη θεραπεία και την καθημερινή εξάσκηση. Η πρόοδος του παιδιού χρειάζεται ανθρώπινη καθοδήγηση, επανάληψη και ενίσχυση σε φυσικά περιβάλλοντα.