← Όλα τα άρθρα

Δεν λέει το «ρ» ή το «σ»: πότε είναι φυσιολογικό και πότε χρειάζεται λογοθεραπεία

Τα περισσότερα παιδιά λένε σωστά σχεδόν όλους τους ήχους γύρω στα 4 με 5 χρόνια, ενώ το «ρ» και οι δύσκολοι συνδυασμοί συμφώνων μπορεί να έρθουν μέχρι τα 6 με 7. Αν ένα παιδί άνω των 4 ετών δεν γίνεται κατανοητό από ξένους, ή ένα λάθος επιμένει πολύ, αξίζει αξιολόγηση από λογοθεραπευτή.

Ποιοι ήχοι αναπτύσσονται και πότε;

Οι ήχοι δεν μαθαίνονται όλοι μαζί. Αναπτύσσονται σταδιακά, με μια σχετικά σταθερή σειρά. Οι παρακάτω ηλικίες προέρχονται από οδηγούς αγγλόφωνων υπηρεσιών υγείας του Ηνωμένου Βασιλείου και είναι ενδεικτικές. Η ελληνική γλώσσα έχει δικούς της ήχους και δικές της ιδιαιτερότητες, γι' αυτό η τελική εκτίμηση ανήκει πάντα στον λογοθεραπευτή που θα δει το παιδί σας.

  • 2 έως 3 ετών: το παιδί χρησιμοποιεί τα φωνήεντα και λίγα σύμφωνα, όπως «π», «μ», «β». Συχνά «κόβει» το τέλος των λέξεων.
  • 3 έως 4,5 ετών: προστίθενται ήχοι όπως «φ», «σ», «κ», «γ». Η ομιλία του γίνεται γενικά κατανοητή και από ανθρώπους που δεν το γνωρίζουν.
  • 4,5 έως 5,5 ετών: εμφανίζονται πιο σύνθετοι ήχοι, όπως το «σ» με άλλη θέση της γλώσσας ή το «τσ».
  • 6 έως 7 ετών: το «ρ» και οι συμπλεγμάτων τριών συμφώνων ολοκληρώνονται συχνά τελευταία.

Άρα ένα παιδί 3 ετών που δεν λέει το «ρ» δεν έχει κάποιο πρόβλημα. Ένα παιδί 7 ετών που το αντικαθιστά ακόμη, αξίζει να το δει ειδικός.

Πότε ένα λάθος στην προφορά δεν είναι απλώς «μωρουδίστικο»;

Οι λογοθεραπευτές κοιτούν δύο πράγματα: την ηλικία και το είδος του λάθους. Κάποια λάθη είναι «κανονικά» για μικρότερη ηλικία, αλλά πρέπει να φεύγουν στην ώρα τους. Οι σχετικές οδηγίες των υπηρεσιών υγείας αναφέρουν, ενδεικτικά:

  • Στα 2 έτη, αν το παιδί δεν λέει σχεδόν κανέναν ήχο, καλό είναι να ζητήσετε συμβουλή.
  • Στα 4 έτη, αν δεν λέει ακόμη ήχους όπως «φ», «σ», «κ», «γ», ή αν ξένοι ενήλικες δυσκολεύονται να το καταλάβουν.
  • Αν ένα συγκεκριμένο λάθος μένει περίπου έξι μήνες πέρα από την ηλικία στην οποία συνήθως εξαφανίζεται.
  • Αν ακούγονται ασυνήθιστα λάθη, όπως ο αέρας να φεύγει από τα πλάγια της γλώσσας στο «σ», ανεξάρτητα από την ηλικία.

Η ASHA, ο αμερικανικός φορέας των λογοθεραπευτών, προσθέτει ότι οι αυστηρές ηλικιακές τομές δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται μόνες τους, και ότι μια προφορά με τοπική ή ξένη προφορά δεν είναι διαταραχή ομιλίας.

Τι άλλο μπορεί να επηρεάζει την προφορά;

Η δυσκολία δεν είναι πάντα μόνο θέμα «εξάσκησης». Αξίζει να σκεφτείτε:

  • Την ακοή. Συχνές ωτίτιδες ή υγρό στα αυτιά μπορούν να κάνουν τους ήχους θολούς για το παιδί. Αν υπάρχει υποψία, ζητήστε έλεγχο από τον παιδίατρο ή ΩΡΛ.
  • Τη δομή του στόματος, για παράδειγμα τον χαλινό της γλώσσας ή το υπερώιο.
  • Τη γλώσσα συνολικά. Αν το παιδί έχει και λίγες λέξεις ή απλές προτάσεις, το ζήτημα ξεπερνά την άρθρωση.
  • Τον κινητικό σχεδιασμό της ομιλίας, όταν ο ίδιος ήχος προφέρεται διαφορετικά κάθε φορά.

Τι μπορείτε να κάνετε στο σπίτι;

  • Επαναλάβετε σωστά τη λέξη, χωρίς να διορθώνετε. Αν το παιδί πει «τάπι» για «ρόδι», πείτε φυσικά: «Ναι, ένα ρόδι, κόκκινο ρόδι!». Αποφύγετε το «πες το σωστά».
  • Μην κοροϊδεύετε και μην μιμείστε τη λάθος προφορά, ακόμη και στο πείραγμα.
  • Διαβάστε μαζί βιβλία και παίξτε παιχνίδια με ήχους και ομοιοκαταληξίες.
  • Κάντε χώρο για ακρόαση, χωρίς τηλεόραση στο φόντο, ώστε να ακούει καθαρά τους ήχους.
  • Σημειώστε ποιους ήχους δυσκολεύεται και σε ποιες λέξεις, ώστε να τα πείτε στον ειδικό.

Πώς γίνεται η αξιολόγηση και πώς καλύπτεται;

Ο λογοθεραπευτής ακούει το παιδί σε λέξεις και σε ελεύθερο λόγο, ελέγχει τη λειτουργία του στόματος και μιλά μαζί σας για το ιστορικό του. Αν χρειαστεί παρέμβαση, ο στόχος είναι να μάθει το παιδί να παράγει και να χρησιμοποιεί σωστά τον ήχο στην καθημερινή ομιλία του. Μπορείτε να δείτε πώς δουλεύουμε στη σελίδα της λογοθεραπείας. Για τη διαδικασία κάλυψης από τον ΕΟΠΥΥ, με γνωμάτευση και προέγκριση, διαβάστε τον οδηγό μας για τις προεγκρίσεις ειδικών θεραπειών. Αν δεν είστε σίγουροι ποιος ειδικός χρειάζεται, δείτε τη διαφορά ανάμεσα στις ειδικότητες.

Συχνές ερωτήσεις

Σε ποια ηλικία πρέπει να λέει το παιδί το «ρ»;

Το «ρ» συνήθως είναι από τους τελευταίους ήχους που αναπτύσσονται, συχνά γύρω στα 6 με 7 έτη. Αν ένα παιδί 4 ή 5 ετών δεν το λέει, δεν είναι ανησυχητικό από μόνο του. Μετά τα 7, αξίζει αξιολόγηση.

Το παιδί μου λέει «τ» αντί για «κ». Να ανησυχήσω;

Η αντικατάσταση «κ» με «τ» είναι συχνή στα πρώτα χρόνια. Αν επιμένει μετά τα 4 έτη, ή αν το παιδί δεν γίνεται κατανοητό από άλλους, ζητήστε αξιολόγηση. Ο ειδικός θα δει αν πρόκειται για απλή καθυστέρηση ή κάτι άλλο.

Πρέπει να το διορθώνω κάθε φορά που κάνει λάθος;

Όχι. Οι συνεχείς διορθώσεις μπορούν να κάνουν το παιδί να διστάζει να μιλήσει. Πιο χρήσιμο είναι να επαναλαμβάνετε σωστά τη λέξη μέσα σε μια φυσική φράση, δίνοντάς του ένα καθαρό πρότυπο χωρίς πίεση.

Μπορούν οι συχνές ωτίτιδες να επηρεάσουν την προφορά;

Ναι, μπορούν. Αν η ακοή είναι θολή για μεγάλα διαστήματα, το παιδί ακούει λιγότερο καθαρά τους ήχους και μπορεί να τους μαθαίνει πιο αργά. Αν υπάρχουν επαναλαμβανόμενες ωτίτιδες, μιλήστε με τον παιδίατρο ή τον ΩΡΛ.

Μια ξένη ή τοπική προφορά θεωρείται διαταραχή ομιλίας;

Όχι. Σύμφωνα με την ASHA, η προφορά που προέρχεται από άλλη γλώσσα ή περιοχή δεν είναι διαταραχή ομιλίας. Μιλάμε για διαταραχή όταν οι ήχοι δεν αναπτύσσονται όπως αναμένεται για την ηλικία και το γλωσσικό περιβάλλον του παιδιού.

Πηγές

Μοιραστείτε το

Μιλήστε με έναν ειδικό

Ανησυχείτε για την ανάπτυξη του παιδιού σας;

Ξεκινήστε με το δωρεάν ερωτηματολόγιο ανίχνευσης ή κλείστε μια πρώτη αξιολόγηση χωρίς χρέωση. Η ομάδα μας είναι δίπλα σας σε κάθε βήμα.