Πολλοί γονείς παιδιών με αυτισμό ή ΔΕΠΥ παρατηρούν, καθώς το παιδί μεγαλώνει και μπαίνει στο σχολείο, ότι η ανάγνωση, η ορθογραφία ή η γραφή δυσκολεύουν περισσότερο απ' όσο θα περίμεναν. Συχνά αυτές οι δυσκολίες αποδίδονται αυτόματα στην ήδη υπάρχουσα διάγνωση και δεν διερευνώνται περαιτέρω.
Η έρευνα δείχνει όμως ότι η δυσλεξία και άλλες ειδικές μαθησιακές δυσκολίες μπορούν να συνυπάρχουν με τον αυτισμό ή τη ΔΕΠΥ ως ξεχωριστές διαγνωστικές οντότητες, όχι απλώς ως «συνέπεια» τους. Η αναγνώρισή τους έχει σημασία, γιατί καθορίζει τι είδους στήριξη θα βοηθήσει πραγματικά το παιδί στην τάξη.
Πόσο συχνά συνυπάρχουν
Σύμφωνα με την American Psychiatric Association, η ειδική μαθησιακή δυσκολία (Specific Learning Disorder) αφορά επίμονες δυσκολίες στην εκμάθηση βασικών ακαδημαϊκών δεξιοτήτων, όπως η ανάγνωση, η ορθογραφία ή τα μαθηματικά, οι οποίες δεν εξηγούνται επαρκώς από άλλη αναπτυξιακή ή νοητική κατάσταση. Η δυσλεξία, δηλαδή η δυσκολία στην ακριβή και ευχερή αναγνώριση λέξεων, είναι η πιο συχνή μορφή της.
Η International Dyslexia Association αναφέρει ότι ένα σημαντικό ποσοστό παιδιών με δυσλεξία εμφανίζει και ΔΕΠΥ, τονίζοντας ότι πρόκειται για δύο ξεχωριστές καταστάσεις που μπορούν να συνυπάρχουν χωρίς η μία να προκαλεί την άλλη. Αντίστοιχα, ερευνητική βιβλιογραφία που εξετάζει παιδιά στο φάσμα του αυτισμού καταγράφει σημαντική επικάλυψη με ειδικές μαθησιακές δυσκολίες, ιδίως στην ανάγνωση, κάτι που υπογραμμίζει ότι κάθε επίμονη δυσκολία στον γραπτό λόγο σε παιδί με αυτισμό αξίζει τη δική της αξιολόγηση.
Ποια σημάδια ξεχωρίζουν
Η δυσλεξία δεν σχετίζεται με τη νοημοσύνη του παιδιού. Τα σημάδια διαφέρουν ανάλογα με την ηλικία, αλλά μερικά συχνά σημεία προσοχής είναι:
- Δυσκολία να συνδέσει ήχους με γράμματα, ακόμη κι όταν έχει διδαχθεί επανειλημμένα το αλφάβητο.
- Πολύ αργή, κοπιαστική ανάγνωση σε σχέση με συνομηλίκους, ή αποφυγή της ανάγνωσης δυνατά.
- Ασυνήθιστα πολλά λάθη στην ορθογραφία, ακόμη και σε λέξεις που έχει ξαναγράψει σωστά.
- Δυσκολία να θυμηθεί ακολουθίες, όπως μέρες της εβδομάδας ή προπαίδεια, παρά την επανάληψη.
- Κόπωση ή έντονη αντίσταση συγκεκριμένα στα μαθήματα που απαιτούν ανάγνωση και γραφή, ενώ σε άλλα μαθήματα το παιδί τα πάει καλά.
Γιατί η συνύπαρξη περνάει απαρατήρητη
Όταν ένα παιδί έχει ήδη διάγνωση αυτισμού ή ΔΕΠΥ, οι δυσκολίες στο σχολικό έργο ερμηνεύονται εύκολα ως αναμενόμενο κομμάτι της εικόνας του, για παράδειγμα ως αποτέλεσμα δυσκολιών στην οργάνωση και τις εκτελεστικές λειτουργίες ή στη διατήρηση προσοχής. Αυτό μπορεί να καθυστερήσει την αναγνώριση μιας ξεχωριστής μαθησιακής δυσκολίας, γιατί κανείς δεν σκέφτεται να την ψάξει ειδικά.
Επιπλέον, ένα παιδί με καλό προφορικό λόγο και πλούσιο λεξιλόγιο μπορεί να καλύπτει επί χρόνια τις δυσκολίες του στην ανάγνωση μέσω απομνημόνευσης ή στρατηγικών αντιστάθμισης, με αποτέλεσμα το πρόβλημα να γίνει εμφανές μόνο όταν οι απαιτήσεις του σχολείου αυξηθούν, συνήθως γύρω στην Γ' ή Δ' Δημοτικού.
Τι μπορείτε να κάνετε ως γονείς
- Καταγράψτε συγκεκριμένα παραδείγματα δυσκολιών στο σχολικό τετράδιο και συζητήστε τα με τον εκπαιδευτικό της τάξης, ρωτώντας πώς συγκρίνεται η επίδοση του παιδιού με τους συμμαθητές του.
- Ζητήστε επίσημη αξιολόγηση από το ΚΕΔΑΣΥ, η οποία μπορεί να εντοπίσει ειδική μαθησιακή δυσκολία ξεχωριστά από την υπάρχουσα διάγνωση αυτισμού ή ΔΕΠΥ.
- Μην βιαστείτε να αποδώσετε κάθε δυσκολία στο σχολείο αποκλειστικά στην ήδη γνωστή διάγνωση· ζητήστε ειδική διερεύνηση αν κάτι δεν εξηγείται επαρκώς.
- Αν επιβεβαιωθεί δυσλεξία ή άλλη μαθησιακή δυσκολία, εξετάστε πρόσθετη ειδική παιδαγωγική στήριξη προσαρμοσμένη και στις δύο εικόνες, ώστε να συνυπολογίζει τόσο τη μαθησιακή δυσκολία όσο και τον τρόπο μάθησης του παιδιού στο φάσμα.
- Ενημερώστε το σχολείο ώστε οι προσαρμογές στην τάξη, όπως περισσότερος χρόνος ή προφορική εξέταση, να καλύπτουν και τις δύο ανάγκες, όχι μόνο τη γνωστή διάγνωση.
Η αναγνώριση μιας συνυπάρχουσας μαθησιακής δυσκολίας δεν αλλάζει το ποιος είναι το παιδί σας, αλλά μπορεί να αλλάξει σημαντικά το πώς νιώθει μέσα στην τάξη. Ένα παιδί που καταλαβαίνει γιατί δυσκολεύεται και λαμβάνει τη σωστή στήριξη έχει πολύ περισσότερες πιθανότητες να διατηρήσει την αυτοπεποίθησή του απέναντι στη μάθηση.