Όταν σκεφτόμαστε τη Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας, η εικόνα που έρχεται συχνά στο μυαλό είναι ενός αγοριού που δεν μένει στην καρέκλα του και διακόπτει συνέχεια. Τα κορίτσια με ΔΕΠΥ, όμως, συχνά μοιάζουν διαφορετικά: ονειροπόλα, αφηρημένα, «ήσυχα» παιδιά που απλώς δεν προσέχουν. Αυτή η διαφορετική εικόνα είναι ένας από τους λόγους που η διάγνωση στα κορίτσια καθυστερεί σημαντικά.
Σύμφωνα με στοιχεία του αμερικανικού Κέντρου Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων (CDC), τα αγόρια διαγιγνώσκονται με ΔΕΠΥ περίπου διπλάσια συχνά από τα κορίτσια. Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι η ΔΕΠΥ είναι σπανιότερη στα κορίτσια, αλλά ότι συχνά περνάει απαρατήρητη ή αναγνωρίζεται πολύ αργότερα.
Γιατί η εικόνα διαφέρει ανάμεσα σε αγόρια και κορίτσια
Η έρευνα δείχνει ότι τα κορίτσια με ΔΕΠΥ εμφανίζουν συχνότερα συμπτώματα του απρόσεκτου τύπου (δυσκολία συγκέντρωσης, ξέχασμα, δυσκολία οργάνωσης) και λιγότερο έντονα εξωστρεφή συμπτώματα υπερκινητικότητας/παρορμητικότητας σε σχέση με τα αγόρια. Το Εθνικό Σύστημα Υγείας της Βρετανίας (NHS) σημειώνει ότι στα κορίτσια η υπερκινητικότητα μπορεί να εκφράζεται πιο διακριτικά, για παράδειγμα με υπερβολική φλυαρία ή συνεχές ζωγράφισμα και κούνημα στην καρέκλα, αντί για έντονη σωματική δραστηριότητα.
Επειδή αυτές οι συμπεριφορές δεν διαταράσσουν την τάξη, περνούν πιο εύκολα απαρατήρητες από εκπαιδευτικούς και γονείς. Ένα κορίτσι που χάνεται στις σκέψεις του, «αργεί» να ξεκινήσει μια εργασία ή ξεχνάει συνέχεια το υλικό του, εύκολα χαρακτηρίζεται «απρόσεκτο» ή «ονειροπόλο» παρά παραπέμπεται για αξιολόγηση.
Ο ρόλος της συγκάλυψης (masking)
Πολλά κορίτσια με ΔΕΠΥ αναπτύσσουν στρατηγικές αντιστάθμισης: δουλεύουν πιο σκληρά, αντιγράφουν τη συμπεριφορά συνομηλίκων, προσπαθούν να κρύψουν τη δυσκολία τους στη συγκέντρωση. Αυτή η προσπάθεια «κάλυψης» των συμπτωμάτων, γνωστή και ως masking, μπορεί να καθυστερήσει ακόμη περισσότερο τη διάγνωση, καθώς το παιδί φαίνεται εξωτερικά να τα καταφέρνει, ενώ εσωτερικά καταναλώνει τεράστια ενέργεια για να ανταποκριθεί. Παρόμοιο μοτίβο συγκάλυψης παρατηρείται και στην καθυστερημένη διάγνωση αυτισμού στα κορίτσια, όπου η προσπάθεια προσαρμογής κρύβει τις πραγματικές δυσκολίες από τους γύρω.
Άγχος, διάθεση και «κρυμμένη» ΔΕΠΥ
Μια συστηματική ανασκόπηση ερευνών για την εκδήλωση της ΔΕΠΥ σε γυναίκες και κορίτσια αναφέρει ότι συχνά συνυπάρχουν συμπτώματα άγχους ή χαμηλής διάθεσης, τα οποία μπορεί να επισκιάζουν την υποκείμενη ΔΕΠΥ. Ένας ειδικός μπορεί να εστιάσει στη θεραπεία του άγχους χωρίς να διερευνήσει αν υπάρχει ΔΕΠΥ από πίσω, με αποτέλεσμα η πραγματική αιτία των δυσκολιών να μένει ασαφής για χρόνια.
Σημάδια που αξίζει να προσέξετε
- Δυσκολία να ξεκινήσει ή να ολοκληρώσει εργασίες, ακόμη κι όταν το παιδί προσπαθεί.
- Συχνή απώλεια αντικειμένων, ξέχασμα οδηγιών ή προθεσμιών.
- Εικόνα «ονειροπόλου» παιδιού που φαίνεται αφηρημένο στην τάξη.
- Έντονη συναισθηματική ευαισθησία ή γρήγορη απογοήτευση.
- Κόπωση ή εκρήξεις μετά το σχολείο, όταν η προσπάθεια συγκράτησης «σπάει» στο ασφαλές περιβάλλον του σπιτιού.
- Άγχος για την απόδοση, χωρίς να είναι πάντα σαφές γιατί το παιδί δυσκολεύεται τόσο.
Τι μπορείτε να κάνετε ως γονείς
Αν αναγνωρίζετε αυτά τα σημάδια στο κορίτσι σας, αξίζει να μιλήσετε με τον εκπαιδευτικό και τον παιδίατρο, ζητώντας συγκεκριμένα αξιολόγηση για ΔΕΠΥ και όχι μόνο για άγχος ή διάθεση. Η διαδικασία αξιολόγησης στο σχολείο έχει τα δικά της βήματα, τα οποία περιγράφουμε αναλυτικά στο άρθρο για το πώς φαίνεται η ΔΕΠΥ στην τάξη και πότε ζητάμε αξιολόγηση.
- Κρατήστε σημειώσεις για συγκεκριμένα περιστατικά στο σπίτι και στο σχολείο, όχι μόνο γενικές εντυπώσεις.
- Ζητήστε τη γνώμη περισσότερων του ενός εκπαιδευτικού, καθώς η εικόνα μπορεί να διαφέρει ανάλογα με το μάθημα ή το περιβάλλον.
- Μην αρκεστείτε σε μια εξήγηση που δεν εξηγεί όλα τα συμπτώματα: αν το άγχος υποχωρεί αλλά η δυσκολία συγκέντρωσης παραμένει, αξίζει περαιτέρω διερεύνηση.
- Στηρίξτε το κορίτσι σας συναισθηματικά, εξηγώντας ότι η δυσκολία στην οργάνωση δεν είναι έλλειψη προσπάθειας ή θέλησης.
Η στήριξη της οικογένειας παίζει καθοριστικό ρόλο σε αυτή τη διαδικασία. Αν χρειάζεστε καθοδήγηση για το πώς να διαχειριστείτε το άγχος γύρω από τη διάγνωση ή τις δυσκολίες καθημερινότητας, η συμβουλευτική γονέων μπορεί να βοηθήσει στην οργάνωση ενός πρακτικού πλάνου στήριξης.
Γιατί η έγκαιρη αναγνώριση έχει σημασία
Όσο περισσότερο καθυστερεί η αναγνώριση της ΔΕΠΥ, τόσο περισσότερο το κορίτσι μπορεί να εσωτερικεύσει την ιδέα ότι απλώς «δεν προσπαθεί αρκετά» ή ότι κάτι δεν πάει καλά με τον χαρακτήρα του. Η έγκαιρη κατανόηση των πραγματικών δυσκολιών επιτρέπει να χτιστούν στρατηγικές οργάνωσης και στήριξης προσαρμοσμένες στις πραγματικές ανάγκες του παιδιού, αντί να παλεύει μόνο του με κάτι που δεν έχει ονομαστεί.