Μέσα Αυγούστου, το καλοκαίρι έχει ακόμα τον δικό του χαλαρό ρυθμό, όμως τα σχολεία στην Ελλάδα ανοίγουν στις αρχές Σεπτεμβρίου. Για ένα παιδί με αυτισμό, η μετάβαση από τις ανέμελες μέρες του καλοκαιριού στη δομημένη καθημερινότητα του σχολείου δεν είναι απλή αλλαγή ημερολογίου: είναι αλλαγή ωραρίου, χώρου, προσώπων και απαιτήσεων ταυτόχρονα.
Η καλή είδηση είναι ότι η μετάβαση αυτή μπορεί να γίνει σημαντικά πιο ομαλή αν ξεκινήσει νωρίς, με σταδιακά βήματα και όχι απότομα την τελευταία μέρα. Ακολουθούν πρακτικές κατευθύνσεις με βάση οδηγίες από φορείς που ασχολούνται συστηματικά με τον αυτισμό.
Ξεκινήστε τη ρουτίνα νωρίς, όχι την πρώτη μέρα
Ο ύπνος και το ωράριο είναι συνήθως το πρώτο πράγμα που αλλάζει το καλοκαίρι και το πιο δύσκολο να επαναφερθεί απότομα. Οι ειδικοί συνιστούν να ξεκινήσετε να μετακινείτε σταδιακά την ώρα ύπνου και αφύπνισης περίπου δύο εβδομάδες πριν την έναρξη των μαθημάτων, με μικρές αλλαγές κάθε μέρα αντί για μία απότομη προσαρμογή.
- Μετακινήστε την ώρα ύπνου και ξυπνήματος κατά 10 με 15 λεπτά κάθε λίγες μέρες.
- Επαναφέρετε σταδιακά το πρωινό, το ντύσιμο και το γέμισμα της τσάντας ως καθημερινή πρόβα, ακόμα και αν δεν υπάρχει ακόμα σχολείο.
- Δοκιμάστε μια «πρόβα» πρωινής ρουτίνας μία ή δύο εβδομάδες πριν, ώστε η πρώτη πραγματική σχολική μέρα να μην είναι και η πρώτη φορά που εφαρμόζεται.
Η σταθερή ρουτίνα δεν βοηθάει μόνο στη μετάβαση, αλλά αποτελεί γενικότερα βασικό στήριγμα για παιδιά στο φάσμα, όπως εξηγούμε αναλυτικότερα στο άρθρο για την ανάγκη για ρουτίνα στον αυτισμό.
Κάντε τον χώρο και τους ανθρώπους οικείους
Η αβεβαιότητα για το πώς θα είναι η νέα τάξη, ο νέος δάσκαλος ή η νέα σχολική χρονιά συχνά προκαλεί περισσότερο άγχος από την ίδια την αλλαγή. Αν είναι εφικτό, ζητήστε από το σχολείο μια σύντομη επίσκεψη πριν την έναρξη, ώστε το παιδί να δει την τάξη άδεια, να περπατήσει στους διαδρόμους και ιδανικά να γνωρίσει τον εκπαιδευτικό ένα προς ένα, χωρίς τον θόρυβο και τον κόσμο της πρώτης μέρας.
- Αν δεν είναι δυνατή η φυσική επίσκεψη, μια φωτογραφία της τάξης ή του δασκάλου βοηθάει το παιδί να χτίσει μια νοητική εικόνα εκ των προτέρων.
- Μιλήστε ανοιχτά για το τι θα αλλάξει: νέα τάξη, νέο ωράριο, ίσως νέα πρόσωπα, χωρίς να αποφεύγετε το θέμα.
- Αν υπάρχει παράλληλη στήριξη ή ειδικός εκπαιδευτικός, καλό είναι να υπάρχει επαφή και ενημέρωση πριν την έναρξη.
Χρησιμοποιήστε οπτικά εργαλεία και αντίστροφη μέτρηση
Ένα ημερολόγιο ή οπτικό πρόγραμμα που δείχνει πόσες μέρες απομένουν μέχρι την έναρξη του σχολείου βοηθάει το παιδί να αντιληφθεί την αλλαγή σταδιακά αντί να τη βιώσει ως αιφνίδιο γεγονός. Η καθημερινή διαγραφή μιας μέρας στο ημερολόγιο, σε συνδυασμό με μια απλή οπτική περιγραφή του πώς θα μοιάζει μια σχολική μέρα, μειώνει την αβεβαιότητα.
Αν το παιδί σας έχει ήδη εξοικειωθεί με οπτικά προγράμματα στο σπίτι, μπορείτε να τα προσαρμόσετε ώστε να δείχνουν και τη νέα σχολική ρουτίνα. Περισσότερα για το πώς λειτουργούν θα βρείτε στο άρθρο μας για τα οπτικά προγράμματα στον αυτισμό.
Μην παραλείπετε την αισθητηριακή πλευρά
Νέα σχολική στολή, καινούργια παπούτσια ή σκληρές ετικέτες σε ρούχα μπορεί να προσθέσουν αισθητηριακή δυσφορία σε μια ήδη απαιτητική μέρα. Επιλέξτε, όπου γίνεται, άνετα και οικεία ρούχα, και δοκιμάστε τη νέα στολή αρκετές φορές στο σπίτι πριν την πρώτη μέρα.
Αναγνωρίστε και μιλήστε για το άγχος
Το άγχος πριν την επιστροφή στο σχολείο δεν εκφράζεται πάντα με λόγια. Μπορεί να φανεί ως δυσκολία συγκέντρωσης, ευερεθιστότητα, σωματικά συμπτώματα ή αλλαγές στον ύπνο και τη διατροφή τις τελευταίες εβδομάδες του καλοκαιριού. Δώστε στο παιδί χώρο να εκφράσει τις ανησυχίες του, ακόμη και μέσα από σχέδιο ή γραφή αν δυσκολεύεται να τις πει με λόγια.
Για περισσότερες στρατηγικές αναγνώρισης και διαχείρισης του άγχους, δείτε το άρθρο μας για το άγχος στον αυτισμό.
Συνεργαστείτε νωρίς με το σχολείο
Η καλή επικοινωνία ανάμεσα σε οικογένεια και σχολείο κάνει πραγματική διαφορά στην ομαλότητα της μετάβασης. Πριν την έναρξη, μοιραστείτε με τον εκπαιδευτικό ή τον συντονιστή ειδικής αγωγής βασικές πληροφορίες: τι βοηθάει το παιδί να ηρεμήσει, τι το δυσκολεύει αισθητηριακά, ποιες λέξεις ή ρουτίνες χρησιμοποιείτε στο σπίτι.
- Ζητήστε, αν χρειάζεται, σταδιακή ένταξη με λιγότερες ώρες τις πρώτες μέρες.
- Ενημερώστε το σχολείο για τυχόν αλλαγές στο πλάνο στήριξης από το καλοκαίρι.
- Κρατήστε ανοιχτή γραμμή επικοινωνίας για τις πρώτες εβδομάδες, ώστε να εντοπίζονται έγκαιρα δυσκολίες.
Στο τέλος, μικρά βήματα μετράνε
Δεν χρειάζεται να «τελειοποιήσετε» τη μετάβαση, ούτε να προλάβετε κάθε πιθανή δυσκολία. Η σταδιακή προετοιμασία, η οικειότητα με χώρους και πρόσωπα, τα οπτικά εργαλεία και η ανοιχτή επικοινωνία με το σχολείο είναι αυτά που, σύμφωνα με τη σχετική βιβλιογραφία, μειώνουν πραγματικά το άγχος γύρω από την επιστροφή στα θρανία. Αν χρειάζεστε καθοδήγηση προσαρμοσμένη στις ανάγκες του παιδιού σας, η ομάδα μας είναι διαθέσιμη να σας στηρίξει.