Η μετάβαση στο πανεπιστήμιο προετοιμάζεται καλύτερα όταν ξεκινά νωρίς: επιλέγετε σχολή και τόπο διαμονής με βάση τις αισθητηριακές και οργανωτικές ανάγκες του νέου, επικοινωνείτε μόνοι σας με την αρμόδια υπηρεσία φοιτητικής μέριμνας και ζητάτε προσαρμογές εκ των προτέρων, αντί να περιμένετε να εμφανιστούν οι δυσκολίες.
Για πολλούς νέους με αυτισμό οι σπουδές είναι μια μεγάλη ευκαιρία: ο χώρος αφιερώνεται σε θέματα που τους ενδιαφέρουν και υπάρχουν άνθρωποι με παρόμοια ενδιαφέροντα. Ταυτόχρονα, το πανεπιστήμιο αφαιρεί πολλά από τα «στηρίγματα» του σχολείου: σταθερό πρόγραμμα, μία τάξη, εκπαιδευτικούς που γνωρίζουν το παιδί. Η προετοιμασία κάνει τη διαφορά.
Το άρθρο βασίζεται σε οδηγούς διεθνών φορέων (κυρίως βρετανικών και αυστραλιανών). Οι διαδικασίες και τα δικαιώματα στην Ελλάδα διαφέρουν, γι' αυτό η τελική ενημέρωση πρέπει να γίνεται από την ίδια τη σχολή.
Τι να σκεφτείτε πριν επιλέξετε σχολή και τόπο διαμονής;
Η National Autistic Society τονίζει ότι η μετάβαση χρειάζεται «πολύ πρώιμο σχεδιασμό». Κάποια ερωτήματα που αξίζει να συζητήσετε με τον νέο:
- Θέλει και μπορεί να μένει μακριά από το σπίτι; Αν ναι, πόσο εύκολα και οικονομικά θα επισκέπτεται την οικογένεια;
- Πώς είναι οι χώροι: αμφιθέατρα, εργαστήρια, εστία, φοιτητικό εστιατόριο, από πλευράς θορύβου, φωτός και συνωστισμού;
- Πώς θα μετακινείται καθημερινά και πόσο προβλέψιμη είναι η διαδρομή;
- Ποιος είναι ο άνθρωπος αναφοράς όταν προκύψει δυσκολία: καθηγητής σύμβουλος, υπηρεσία υποστήριξης φοιτητών ή γραμματεία;
Μια επίσκεψη στη σχολή πριν την εγγραφή, ιδανικά σε ώρα που λειτουργεί κανονικά, δίνει πολύ πιο ρεαλιστική εικόνα από τον ενημερωτικό οδηγό.
Ποιες προσαρμογές μπορεί να ζητήσει ο φοιτητής;
Οι φορείς που μελετήσαμε αναφέρουν ότι τα πανεπιστήμια μπορούν συχνά να προσφέρουν, ανάλογα με τις ανάγκες:
- Βοήθεια με τις σημειώσεις ή εναλλακτικό τρόπο πρόσβασης στο υλικό.
- Μέντορα ή ειδικό σύμβουλο για οργάνωση μελέτης.
- Προσαρμογές στις εξετάσεις, όπως επιπλέον χρόνος ή ξεχωριστή αίθουσα.
- Έγκαιρη ενημέρωση για το πρόγραμμα, ώστε να περιοριστούν οι εκπλήξεις.
Σημαντικό: το προσωπικό δεν βλέπει πάντα όσα έχουν δηλωθεί σε προηγούμενες αιτήσεις. Ο ίδιος ο νέος, ή η οικογένεια με τη συγκατάθεσή του, χρειάζεται να επικοινωνήσει απευθείας με την αρμόδια υπηρεσία. Εδώ βοηθά πολύ η δεξιότητα της αυτοσυνηγορίας: να μπορεί να πει τι χρειάζεται και γιατί. Ένα γραπτό σημείωμα με τις δυνατότητες και τις δυσκολίες του διευκολύνει αυτή τη συζήτηση.
Τι αλλάζει στην καθημερινότητα και πώς προετοιμάζεται;
Ο οδηγός ADCET (Αυστραλία) επισημαίνει ότι ο αυτισμός φέρνει και πλεονεκτήματα και περιοχές όπου χρειάζονται διαφορετικές προσεγγίσεις, και προτείνει μια λίστα ελέγχου εκκίνησης και μια τακτική «ενέργεια και αντοχή» (energy check-in). Στην πράξη, αυτό μεταφράζεται σε μικρές ασκήσεις πριν την έναρξη:
- Οργάνωση χρόνου: δοκιμάστε από το καλοκαίρι ένα εβδομαδιαίο πρόγραμμα με μελέτη, γεύματα, ύπνο και ξεκούραση.
- Καθημερινές δεξιότητες: μαγείρεμα, πλύσιμο ρούχων, ψώνια και προϋπολογισμός. Δείτε και τις δεξιότητες στην κουζίνα και τη διαχείριση χρημάτων.
- Αναπαραστάσεις νέων καταστάσεων: η διαδρομή, η αίθουσα, το γραφείο της γραμματείας. Όσο πιο γνώριμα, τόσο λιγότερο άγχος.
- Σχέδιο για δύσκολες μέρες: πού μπορεί να πάει για ησυχία, ποιον να πάρει τηλέφωνο, πώς να ζητήσει παράταση.
Η ευρύτερη εικόνα της μετάβασης στην ενήλικη ζωή περιγράφεται στο άρθρο μας για την μετάβαση στην ενήλικη ζωή.
Πώς γίνεται η κοινωνική ζωή και η ψυχική υγιεινή;
Η NAS σημειώνει ότι οι φιλίες μπορεί να είναι πιο εύκολες απ' ό,τι στο σχολείο, επειδή πολλοί φοιτητές έχουν ποικίλα ενδιαφέροντα και ψάχνουν παρέα. Οι σύλλογοι και οι ομάδες γύρω από κοινά ενδιαφέροντα προσφέρουν δομημένες ευκαιρίες γνωριμίας. Κάποιοι νέοι μπορεί να χρειαστούν επιπλέον στήριξη για να χτίσουν σχέσεις.
Η περίοδος μετάβασης μπορεί να είναι ιδιαίτερα αγχωτική. Αν παρατηρήσετε έντονη κούραση, απομάκρυνση ή απώλεια ενδιαφέροντος, αξίζει συζήτηση με έναν ειδικό. Η υποστήριξη από ψυχολόγο ή συμβουλευτική υπηρεσία της σχολής μπορεί να βοηθήσει. Σχετικά σημάδια περιγράφουμε στο άρθρο για το αυτιστικό burnout.
Πώς μπορείτε να στηρίξετε χωρίς να αναλάβετε εσείς τα πάντα;
- Ξεκινήστε τη συζήτηση νωρίς, ήδη από την τελευταία τάξη του λυκείου.
- Αφήστε τον νέο να έχει τον πρώτο λόγο στις επιλογές του.
- Συμφωνήστε εκ των προτέρων πόσο συχνά θα επικοινωνείτε.
- Προβλέψτε από την αρχή ένα «σχέδιο Β», π.χ. μείωση μαθημάτων, αναστολή φοίτησης ή αλλαγή κατεύθυνσης, χωρίς να το βλέπετε ως αποτυχία.
Αν χρειάζεστε καθοδήγηση για τη μετάβαση και την ανάπτυξη της αυτονομίας, η ομάδα μας μπορεί να βοηθήσει μέσω της ψυχοεκπαίδευσης.
Συχνές ερωτήσεις
Πρέπει ο φοιτητής να δηλώσει τον αυτισμό του στη σχολή;
Δεν είναι υποχρεωτικό, αλλά για να λάβει προσαρμογές χρειάζεται συνήθως να έρθει σε επαφή με την αρμόδια υπηρεσία. Το προσωπικό δεν έχει πάντα πρόσβαση σε πληροφορίες από προηγούμενες αιτήσεις, οπότε η επικοινωνία γίνεται απευθείας και με τη συναίνεση του νέου.
Πότε πρέπει να ξεκινήσει η προετοιμασία;
Όσο νωρίτερα γίνεται. Οι φορείς μιλούν για πρώιμο σχεδιασμό που ξεκινά πριν την επιλογή σχολής: επίσκεψη στους χώρους, επαφή με τη φοιτητική μέριμνα και εξάσκηση σε καθημερινές δεξιότητες. Ένα καλοκαίρι προετοιμασίας βοηθά αισθητά.
Είναι καλύτερο να μένει στο σπίτι ή σε φοιτητική εστία;
Δεν υπάρχει μία σωστή απάντηση. Εξαρτάται από τις αισθητηριακές ανάγκες, την αυτονομία στα καθημερινά και τη διάρκεια της μετακίνησης. Αξίζει να εξεταστούν τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα με τον ίδιο τον νέο, ίσως με τη συμβολή ειδικού.
Τι κάνουμε αν το πρώτο εξάμηνο πάει άσχημα;
Δύσκολο ξεκίνημα δεν σημαίνει ότι οι σπουδές δεν του ταιριάζουν. Μιλήστε με τον σύμβουλο σπουδών ή την υπηρεσία υποστήριξης, εξετάστε προσαρμογές στον φόρτο και ελέγξτε αν χρειάζεται στήριξη για το άγχος ή την οργάνωση.
Πώς βοηθούν οι σύλλογοι της σχολής;
Οι ομάδες γύρω από ένα κοινό ενδιαφέρον προσφέρουν σαφές πλαίσιο για να γνωρίσει κανείς κόσμο, χωρίς να βασίζεται μόνο σε ελεύθερη συζήτηση. Είναι συχνά ευκολότερο να ξεκινήσει κανείς φιλίες γύρω από μια δραστηριότητα που τον ενδιαφέρει.