Ο χαιρετισμός διδάσκεται καλύτερα όταν σπάει σε μικρά βήματα: πρώτα ένα απλό «γεια» ή ένα κούνημα του χεριού με ένα γνωστό πρόσωπο, με μοντέλο από τον ενήλικα και εικόνες αν χρειάζεται, και μετά σταδιακή εξάσκηση με περισσότερους ανθρώπους και σε διαφορετικούς χώρους. Δεν είναι θέμα ευγένειας, είναι δεξιότητα που χρειάζεται διδασκαλία.
Γιατί το παιδί μου δεν χαιρετά;
Πολλοί γονείς ακούν «δεν έχει καλούς τρόπους» ή «κάνει ότι δεν ακούει». Συνήθως όμως το παιδί με αυτισμό δεν αγνοεί τον άλλον από αδιαφορία. Ο χαιρετισμός απαιτεί να προσέξει ότι κάποιος πλησιάζει, να καταλάβει ότι περιμένουν κάτι από αυτό, να βρει τη σωστή λέξη ή κίνηση και να την πει την κατάλληλη στιγμή, όλα μέσα σε ένα δευτερόλεπτο. Για ένα παιδί που δυσκολεύεται με την κοινωνική επικοινωνία, αυτό είναι πολύ.
Άλλοτε παίζει ρόλο ο θόρυβος ή το άγχος της στιγμής, άλλοτε η δυσκολία στη βλεμματική επαφή ή στην ομιλία. Γι' αυτό η επανάληψη «πες γεια!» μπροστά σε όλους συχνά δεν βοηθά, και μπορεί να αυξήσει την πίεση.
Από πού ξεκινάμε;
Η εμπειρία από προγράμματα διδασκαλίας δείχνει ότι βοηθά να ελέγξουμε πρώτα τα προαπαιτούμενα. Για παιδιά που μιλούν λίγο, τέτοια είναι η ικανότητα να επαναλαμβάνει φράσεις δύο ή τρεις λέξεων και να ονομάζει τους ανθρώπους που βλέπει συχνά. Αν αυτά δεν υπάρχουν ακόμα, είναι πρόωρο να ζητηθεί πλήρης χαιρετισμός με όνομα. Ένα βοηθητικό κόλπο που προτείνεται είναι, στην αρχή, όλοι να λένε απλώς «γεια» και «γεια σου» χωρίς να προσθέτουν το όνομα του παιδιού, ώστε το παιδί να επαναλάβει σωστά και να πετύχει.
Για παιδιά που μιλούν άνετα, το πρώτο βήμα είναι να διαλέξετε μαζί με το παιδί τον τρόπο που του ταιριάζει: λέξη, κούνημα χεριού, νεύμα ή high five. Δεν χρειάζεται ένας μόνο «σωστός» χαιρετισμός.
Ποια είναι τα βήματα της εξάσκησης;
- Μοντέλο: δείξτε εσείς τον χαιρετισμό με φυσικό τρόπο, κάθε φορά που κάποιος μπαίνει ή φεύγει από το δωμάτιο.
- Εικόνες: φωτογραφίες των ανθρώπων που βλέπει συχνά (γονείς, αδέρφια, γιαγιά, ένας φίλος) βοηθούν να συνδέσει το πρόσωπο με το όνομα και τον χαιρετισμό.
- Εξάσκηση με δύο ενήλικες: ο ένας έρχεται και χαιρετά, ο άλλος βοηθά διακριτικά από το πλάι να δώσει την απάντηση. Μετά, η βοήθεια λιγοστεύει σταδιακά.
- Βίντεο: αν δυσκολεύεται, μπορείτε να βιντεοσκοπήσετε γνωστούς ανθρώπους να χτυπούν το κουδούνι και να λένε «γεια», και να το δείτε μαζί με το παιδί. Δείτε και το σχετικό άρθρο μας για τη βίντεο μοντελοποίηση.
- Κοινωνική ιστορία: μια σύντομη ιστορία με εικόνες «Όταν συναντώ κάποιον, μπορώ να πω γεια» δίνει προβλεψιμότητα. Περισσότερα στον οδηγό μας για τις κοινωνικές ιστορίες.
- Νέοι άνθρωποι και χώροι: όταν ο χαιρετισμός πετυχαίνει στο σπίτι, μεταφέρετέ τον στο σχολείο, στην παιδική χαρά, στο ασανσέρ. Η εξάσκηση με αδέρφια ή συμμαθητές δίνει πολλές επαναλήψεις μέσα στη μέρα.
Τι κάνω όταν οι άλλοι περιμένουν χαιρετισμό;
- Ενημερώστε συγγενείς και εκπαιδευτικούς ότι ο χαιρετισμός είναι σε εξέλιξη και ότι ένα νεύμα μετράει.
- Αποφύγετε να ζητάτε χαιρετισμό μπροστά σε όλους ή να τον «απαιτείτε» με τη φράση «πες γεια τώρα».
- Δώστε στο παιδί χρόνο να απαντήσει, μετρώντας μέσα σας ως το πέντε.
- Επαινέστε συγκεκριμένα: «Μου κούνησες το χέρι, μου άρεσε».
Τι δείχνουν οι οδηγίες για την κοινωνική επικοινωνία;
Οι κατευθυντήριες οδηγίες του βρετανικού NICE για τον αυτισμό σε παιδιά και νέους ως 19 ετών προτείνουν παρεμβάσεις κοινωνικής επικοινωνίας που στηρίζονται στο παιχνίδι. Για μικρότερα παιδιά συνιστούν να εξετάζεται η εμπλοκή γονέων, φροντιστών ή εκπαιδευτικών και, για παιδιά σχολικής ηλικίας, η εμπλοκή συνομηλίκων. Αναφέρουν επίσης τεχνικές όπως η μοντελοποίηση και η ανατροφοδότηση μέσω βίντεο, που διευρύνουν την επικοινωνία και τις κοινωνικές ρουτίνες. Ο χαιρετισμός είναι ακριβώς μια τέτοια κοινωνική ρουτίνα. Στο γραφείο λογοθεραπείας και στις ομάδες κοινωνικών δεξιοτήτων αυτές οι ρουτίνες εξασκούνται με ασφάλεια, ώστε να μεταφερθούν στην καθημερινότητα.
Συχνές ερωτήσεις
Πρέπει να αναγκάσω το παιδί να χαιρετά;
Όχι. Η πίεση συνήθως αυξάνει το άγχος και μειώνει τις πιθανότητες να χαιρετήσει. Προτιμήστε το μοντέλο, την εξάσκηση σε χαμηλής έντασης στιγμές και την ενίσχυση κάθε προσπάθειας, ακόμα και ενός νεύματος ή ενός χαμόγελου.
Από ποια ηλικία μπορώ να ξεκινήσω;
Μπορείτε να δείχνετε χαιρετισμούς από πολύ μικρή ηλικία, μέσα από ρουτίνες και παιχνίδι. Η πιο συστηματική διδασκαλία ταιριάζει όταν το παιδί μιμείται απλές φράσεις και αναγνωρίζει τους οικείους του. Αν έχετε αμφιβολίες, ζητήστε αξιολόγηση από ειδικό.
Αρκεί ένα κούνημα του χεριού αντί για λέξη;
Ναι. Η επικοινωνία μετράει όποια μορφή κι αν έχει: λέξη, νεύμα, κούνημα χεριού ή κάρτα με εικόνα. Αν το παιδί μιλά λίγο, ο ειδικός μπορεί να σας βοηθήσει να επιλέξετε τον τρόπο που του ταιριάζει περισσότερο.
Γιατί χαιρετά στη συνεδρία αλλά όχι στο σπίτι;
Οι δεξιότητες συχνά δεν μεταφέρονται αυτόματα σε νέους ανθρώπους και χώρους. Χρειάζεται εξάσκηση με διαφορετικούς συνεργάτες, σε διαφορετικά μέρη και ώρες. Ενημερώστε τον θεραπευτή για το τι δουλεύετε στο σπίτι, ώστε να υπάρχει κοινή γραμμή.
Τι κάνω με τους συγγενείς που παρεξηγούνται;
Εξηγήστε με απλά λόγια ότι το παιδί μαθαίνει αυτή τη δεξιότητα και ότι δεν είναι αγένεια. Προτείνετε στον συγγενή να χαιρετά πρώτος με ήρεμο τόνο και να δέχεται οποιαδήποτε απάντηση, χωρίς να ζητά περισσότερα.
Αν ο χαιρετισμός και άλλες κοινωνικές ρουτίνες σάς απασχολούν, μπορείτε να επικοινωνήσετε μαζί μας για να συζητήσουμε τις ανάγκες του παιδιού σας. Το κείμενο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν υποκαθιστά την εξατομικευμένη αξιολόγηση.