Η pica είναι η επαναλαμβανόμενη κατανάλωση πραγμάτων που δεν είναι τροφή, όπως χώμα, χαρτί, κιμωλία ή κλωστές. Στα παιδιά με αυτισμό είναι συχνότερη απ' ό,τι στα υπόλοιπα. Δεν είναι κακή συμπεριφορά. Χρειάζεται ιατρικό έλεγχο, ασφαλές περιβάλλον και στήριξη από ειδικούς.
Τι είναι η pica και πόσο συχνή είναι στον αυτισμό;
Όλα τα μικρά παιδιά βάζουν αντικείμενα στο στόμα τους ως μέρος της εξερεύνησης. Μιλάμε για pica όταν η συμπεριφορά είναι επίμονη, συνεχίζεται πέρα από την ηλικία που θα την περιμέναμε και αφορά ουσίες ή αντικείμενα χωρίς θρεπτική αξία. Την ταυτότητα της δυσκολίας την προσδιορίζει πάντα ο γιατρός ή ο ειδικός που αξιολογεί το παιδί σας.
Μια μελέτη που δημοσιεύτηκε το 2021 στο περιοδικό Pediatrics (Fields και συνεργάτες) εξέτασε παιδιά ηλικίας 30 έως 68 μηνών στις ΗΠΑ, με βάση αναφορές των γονέων. Η pica εμφανιζόταν στο 3,5% των παιδιών του γενικού πληθυσμού, στο 23,2% των παιδιών με αυτισμό και στο 8,4% των παιδιών με άλλες αναπτυξιακές αναπηρίες. Ήταν συχνότερη στα παιδιά με αυτισμό και νοητική αναπηρία (28,1%) απ' ό,τι σε όσα δεν είχαν νοητική αναπηρία (14,0%). Τα νούμερα αυτά αφορούν μικρές ηλικίες και μία συγκεκριμένη μελέτη, δεν αποτελούν πρόβλεψη για κάθε παιδί.
Γιατί το παιδί βάζει στο στόμα πράγματα που δεν τρώγονται;
Δεν υπάρχει μία μοναδική αιτία. Οι ειδικοί περιγράφουν συνήθως έναν συνδυασμό παραγόντων:
- Αισθητηριακή αναζήτηση: το παιδί μπορεί να αναζητά μια υφή, μια γεύση ή την πίεση στο στόμα. Δείτε περισσότερα στο άρθρο μας για την αισθητηριακή επεξεργασία στον αυτισμό.
- Ρύθμιση και άγχος: το μάσημα ή η γεύση μπορεί να καταπραΰνει σε στιγμές έντασης ή πλήξης.
- Διατροφικές ελλείψεις: ορισμένες φορές συνδέεται με χαμηλά επίπεδα σιδήρου ή ψευδαργύρου, γι' αυτό και ελέγχεται.
- Δυσκολία κατανόησης και επικοινωνίας: το παιδί που δεν έχει ακόμη μάθει τι είναι φαγώσιμο, ή δεν μπορεί να ζητήσει κάτι, μπορεί να χρησιμοποιεί το στόμα του ως τρόπο εξερεύνησης.
- Η αντίδραση του περιβάλλοντος: αν η συμπεριφορά φέρνει έντονη προσοχή, μπορεί άθελά μας να ενισχυθεί.
Ποιοι είναι οι κίνδυνοι και πότε χρειάζεται ιατρός;
Η pica δεν είναι αθώα συνήθεια. Ανάλογα με το τι καταπίνεται, μπορεί να προκαλέσει πνιγμό, δηλητηρίαση (για παράδειγμα από μόλυβδο σε παλιά χρώματα), λοιμώξεις και παράσιτα, καθώς και απόφραξη του εντέρου. Αναζητήστε άμεσα βοήθεια αν το παιδί καταπιεί κάτι αιχμηρό, μπαταρία, μαγνήτη ή χημικό, ή αν εμφανίσει επίμονους εμετούς και πόνο στην κοιλιά.
Μιλήστε με τον παιδίατρο όταν βλέπετε ότι η συμπεριφορά επαναλαμβάνεται. Ο γιατρός μπορεί να κρίνει αν χρειάζονται εξετάσεις αίματος, για παράδειγμα για σίδηρο ή για μόλυβδο, ανάλογα με το τι έχει φάει το παιδί. Η ιατρική αξιολόγηση έρχεται πάντα πρώτη, πριν από οποιαδήποτε συμπεριφορική προσέγγιση. Σχετικά με τις επισκέψεις στον γιατρό, διαβάστε και τον οδηγό μας για τις ιατρικές και οδοντιατρικές επισκέψεις.
Τι μπορείτε να κάνετε στο σπίτι;
Η έρευνα πάνω στο τι ακριβώς δουλεύει καλύτερα είναι περιορισμένη. Οι γενικές αρχές που περιγράφουν οι οργανώσεις και οι κλινικοί οδηγοί είναι οι εξής:
- Ασφαλίστε το περιβάλλον. Κρατήστε μικρά αντικείμενα, φάρμακα, καθαριστικά και μπαταρίες σε μέρη που το παιδί δεν φτάνει. Ελέγξτε το πάτωμα και τα παιχνίδια.
- Παρατηρήστε και σημειώστε. Πότε συμβαίνει, τι έχει προηγηθεί και τι ακολουθεί; Το ημερολόγιο αυτό βοηθά τους ειδικούς να καταλάβουν τη λειτουργία της συμπεριφοράς.
- Προσφέρετε ασφαλείς εναλλακτικές. Αν το παιδί αναζητά μάσημα ή υφή, ο εργοθεραπευτής μπορεί να προτείνει κατάλληλα αντικείμενα και αισθητηριακές δραστηριότητες.
- Μείνετε ήρεμοι. Η έντονη αντίδραση μπορεί να κάνει τη συμπεριφορά πιο ελκυστική. Αφαιρέστε ήρεμα το αντικείμενο και προσφέρετε κάτι ασφαλές.
- Μάθετε τι είναι φαγώσιμο. Οπτικά βοηθήματα και σαφείς κανόνες, όπως «αυτό τρώγεται, αυτό όχι», μπορούν να βοηθήσουν παιδιά που το κατανοούν.
- Δώστε στο παιδί τρόπο να ζητά. Όταν μπορεί να εκφράσει «βαριέμαι», «θέλω κάτι να μασήσω» ή «είμαι αγχωμένος», η ανάγκη για το στόμα συχνά μειώνεται.
Πώς βοηθούν οι θεραπευτές;
Η εργοθεραπεία εξετάζει τις αισθητηριακές ανάγκες του παιδιού και προτείνει ασφαλείς εναλλακτικές. Ο ειδικός συμπεριφοράς ή ο ψυχολόγος μπορεί να κάνει λειτουργική ανάλυση και να σχεδιάσει στρατηγικές. Αν ταυτόχρονα υπάρχει περιορισμένη διατροφή, αξίζει να δείτε και το άρθρο για την επιλεκτική διατροφή. Το πιο σημαντικό είναι να μη μένετε μόνοι σας με το θέμα: ένας συντονισμένος σχεδιασμός ανάμεσα σε γιατρό, θεραπευτές και οικογένεια είναι ασφαλέστερος.
Συχνές ερωτήσεις
Είναι φυσιολογικό να βάζει το παιδί αντικείμενα στο στόμα;
Στα πρώτα χρόνια, ναι, αποτελεί μέρος της εξερεύνησης. Ανησυχούμε όταν η συμπεριφορά επιμένει σε μεγαλύτερη ηλικία, επαναλαμβάνεται συχνά ή αφορά αντικείμενα που μπορούν να βλάψουν. Τότε αξίζει να τη συζητήσετε με τον παιδίατρο.
Η pica περνάει με την ηλικία;
Σε ορισμένα παιδιά υποχωρεί, σε άλλα επιμένει. Δεν μπορούμε να το προβλέψουμε για κάθε παιδί. Η έγκαιρη αξιολόγηση και η σωστή υποστήριξη αυξάνουν τις πιθανότητες να μειωθεί και προστατεύουν το παιδί στο μεταξύ.
Φταίει κάποια έλλειψη βιταμινών ή μετάλλων;
Μερικές φορές συνδέεται με χαμηλό σίδηρο ή ψευδάργυρο, όμως δεν ισχύει για όλα τα παιδιά. Μόνο ο γιατρός μπορεί να κρίνει αν χρειάζονται εξετάσεις. Μην δώσετε συμπληρώματα χωρίς ιατρική οδηγία.
Να τιμωρήσω το παιδί όταν το κάνει;
Όχι. Η τιμωρία δεν διδάσκει την εναλλακτική και μπορεί να αυξήσει το άγχος, που συχνά τροφοδοτεί τη συμπεριφορά. Αφαιρέστε ήρεμα το αντικείμενο, προσφέρετε μια ασφαλή επιλογή και ζητήστε βοήθεια από τους ειδικούς.
Τι κάνω αν καταπιεί κάτι επικίνδυνο;
Αν πρόκειται για μπαταρία, μαγνήτη, αιχμηρό αντικείμενο ή χημικό, ή αν το παιδί δυσκολεύεται να αναπνεύσει, καλέστε αμέσως το 112 ή πηγαίνετε στα επείγοντα. Μην προκαλέσετε εμετό χωρίς ιατρική οδηγία.
Ποιος ειδικός μπορεί να με βοηθήσει;
Ξεκινήστε από τον παιδίατρο για τον ιατρικό έλεγχο. Στη συνέχεια, ο εργοθεραπευτής και ο ψυχολόγος ή ειδικός συμπεριφοράς μπορούν να σχεδιάσουν πρόγραμμα. Αν θέλετε να συζητήσετε την περίπτωση του παιδιού σας, μπορείτε να επικοινωνήσετε μαζί μας.