Όταν ένα παιδί με αυτισμό αρνείται να πάει σχολείο, συνήθως δεν πρόκειται για πείσμα ή τεμπελιά, αλλά για έντονο άγχος ή υπερφόρτωση. Οι οδηγίες για τη «συναισθηματικά βασισμένη αποφυγή του σχολείου» προτείνουν να εντοπίσετε τι ακριβώς δυσκολεύει το παιδί, να συνεργαστείτε με το σχολείο και να φτιάξετε ένα ατομικό σχέδιο.
Τι είναι η συναισθηματικά βασισμένη αποφυγή του σχολείου;
Στη διεθνή βιβλιογραφία και στις οδηγίες βρετανικών αρχών χρησιμοποιείται ο όρος «Emotionally Based School Avoidance» (EBSA). Περιγράφει παιδιά και εφήβους που δυσκολεύονται σημαντικά να παρακολουθήσουν το σχολείο εξαιτίας συναισθηματικών παραγόντων. Ο όρος προτιμάται από το «σχολική άρνηση», γιατί δείχνει ότι πίσω από την απουσία υπάρχει δυσφορία και όχι αντίδραση για την αντίδραση.
Οι ίδιες οδηγίες σημειώνουν ότι τα νευροδιαφορετικά παιδιά κινδυνεύουν περισσότερο να εμφανίσουν τέτοιες δυσκολίες. Αυτό δεν σημαίνει ότι θα συμβεί σε κάθε παιδί με αυτισμό, αλλά ότι αξίζει να είστε προσεκτικοί στα πρώτα σημάδια.
Γιατί το παιδί με αυτισμό δυσκολεύεται να πάει σχολείο;
Συνήθως δεν υπάρχει μία αιτία. Οι οδηγίες αναφέρουν ότι οι δυσκολίες συχνά συνδέονται με άγχος, αισθητηριακή υπερφόρτωση και δυσκολία στο να κατονομάσει και να ρυθμίσει το παιδί τα συναισθήματά του. Στην πράξη, πίσω από το «δεν θέλω να πάω» μπορεί να κρύβονται:
- ο θόρυβος και η κίνηση στους διαδρόμους, στην τραπεζαρία ή στο διάλειμμα·
- οι ξαφνικές αλλαγές στο πρόγραμμα, ο αναπληρωτής ή η διαφορετική αίθουσα·
- οι κοινωνικές καταστάσεις που δεν «διαβάζονται», όπως η ομαδική εργασία ή τα πειράγματα·
- οι απαιτήσεις που ξεπερνούν τις δυνατότητες του παιδιού εκείνη τη στιγμή·
- η εξάντληση από την προσπάθεια να τα καταφέρει όλη μέρα χωρίς στήριξη.
Το εκπαιδευτικό υλικό του Autism Education Trust επισημαίνει κάτι που πολλοί γονείς αναγνωρίζουν: ένα παιδί μπορεί να κρύβει την ένταση στο σχολείο και να την «αδειάζει» στο σπίτι. Έτσι οι κρίσεις το απόγευμα ή το πρωί δεν είναι πάντα ένδειξη ότι το πρόβλημα βρίσκεται στο σπίτι. Για το σχετικό φορτίο, δείτε και το άρθρο μας για το αυτιστικό burnout.
Ποια είναι τα πρώτα σημάδια;
Οι οδηγίες τονίζουν ότι η έγκαιρη αναγνώριση οδηγεί σε καλύτερα αποτελέσματα. Παρατηρήστε αν το παιδί:
- δυσκολεύεται όλο και περισσότερο να ξεκινήσει το πρωί ή να μπει στο κτίριο·
- αποφεύγει συγκεκριμένα μαθήματα, χώρους ή στιγμές της ημέρας·
- παραπονιέται συχνά για πονοκέφαλο ή στομαχόπονο πριν το σχολείο·
- αλλάζει διάθεση ή ύπνο τις Κυριακές και μετά τις διακοπές·
- χάνει το ενδιαφέρον του για πράγματα που πριν του άρεσαν.
Τα σωματικά συμπτώματα χρειάζονται πάντα και ιατρική εκτίμηση, ώστε να αποκλειστεί άλλη αιτία.
Τι μπορείτε να κάνετε ως γονέας;
- Ακούστε πρώτα το παιδί. Ρωτήστε με απλές, συγκεκριμένες ερωτήσεις ή με εικόνες και κάρτες τι δυσκολεύει: ήχοι, άνθρωποι, μαθήματα, τουαλέτα, διάλειμμα. Η αρχική εικόνα βγαίνει πιο εύκολα από το ίδιο το παιδί.
- Μιλήστε νωρίς με το σχολείο. Ζητήστε συνάντηση και προσπαθήστε να υπάρχει ένα πρόσωπο εμπιστοσύνης που θα το υποδέχεται. Περισσότερα για τη συνεργασία στον σχετικό οδηγό μας.
- Ζητήστε ατομικό σχέδιο. Οι οδηγίες υπογραμμίζουν ότι το σχέδιο πρέπει να βασίζεται στις ανάγκες του συγκεκριμένου παιδιού και να αναθεωρείται τακτικά.
- Μειώστε ό,τι μπορεί να μειωθεί. Ένας ήσυχος χώρος, προβλέψιμα διαλείμματα και ένα οπτικό πρόγραμμα είναι προσαρμογές που συχνά ζητούνται.
- Κρατήστε το σπίτι ασφαλές. Αποφύγετε τα ξεσπάσματα και τις απειλές το πρωί. Ένα ήρεμο, σταθερό τελετουργικό βοηθά περισσότερο από τη συζήτηση την ώρα της κρίσης.
Αν το άγχος είναι έντονο ή παρατεταμένο, αναζητήστε ειδικό. Το άγχος αντιμετωπίζεται ως ξεχωριστή δυσκολία και όχι ως κάτι που «είναι μέρος του αυτισμού». Για τις μορφές του, διαβάστε το άρθρο για το άγχος στον αυτισμό.
Τι αναμένετε από το σχολείο;
Ως γονέας δικαιούστε να ακούγονται οι ανησυχίες σας, να υπάρχει κάποιος στο σχολείο με τον οποίο μιλάτε και να γίνονται τακτικές αναθεωρήσεις. Το σχολείο μπορεί να εξετάσει αλλαγές στον χώρο και στο πρόγραμμα, καθώς και σταδιακή επιστροφή όταν το παιδί έχει απουσιάσει για μεγάλο διάστημα. Ένα σχέδιο δεν υπόσχεται άμεσα αποτελέσματα, αλλά δίνει κατεύθυνση σε όλους.
Συχνές ερωτήσεις
Είναι «σχολική άρνηση» ή κακή συμπεριφορά;
Συνήθως όχι. Οι οδηγίες που βρήκαμε περιγράφουν τα παιδιά αυτά ως παιδιά που βιώνουν δυσφορία, όχι ως παιδιά που αψηφούν. Γι' αυτό η προσέγγιση ξεκινά από την κατανόηση του τι είναι δύσκολο για το παιδί και όχι από την τιμωρία.
Πρέπει να το στείλω στο σχολείο με το ζόρι;
Η πίεση χωρίς κατανόηση της αιτίας συνήθως αυξάνει το άγχος. Οι οδηγίες προτείνουν πρώτα εντοπισμό των δυσκολιών και ατομικό σχέδιο με το σχολείο. Για το ρυθμό της επιστροφής αποφασίζετε μαζί με τους ειδικούς που παρακολουθούν το παιδί σας.
Γιατί συμπεριφέρεται καλά στο σχολείο και ξεσπά στο σπίτι;
Πολλά παιδιά καταβάλλουν μεγάλη προσπάθεια να ανταποκριθούν στο σχολείο και αφήνουν την ένταση να βγει εκεί που νιώθουν ασφάλεια, δηλαδή στο σπίτι. Αυτό δεν σημαίνει ότι το σχολείο δεν είναι αγχωτικό για το παιδί, ούτε ότι φταίει το σπίτι.
Πότε να ζητήσω βοήθεια από ειδικό;
Όταν οι απουσίες γίνονται συχνές, όταν εμφανίζονται επαναλαμβανόμενα σωματικά συμπτώματα, αλλαγές στον ύπνο ή στη διάθεση, ή όταν τα απλά μέτρα δεν αρκούν. Η έγκαιρη αναγνώριση συνδέεται με καλύτερα αποτελέσματα, γι' αυτό δεν χρειάζεται να περιμένετε να επιδεινωθεί.
Ποιος ειδικός μπορεί να βοηθήσει;
Ανάλογα με τη δυσκολία, μπορεί να βοηθήσουν ο παιδοψυχίατρος, ο ψυχολόγος, ο εργοθεραπευτής για τις αισθητηριακές ανάγκες ή η ψυχοεκπαίδευση για εσάς και το παιδί. Η ψυχοεκπαίδευση βοηθά να καταλάβετε τι συμβαίνει και τι μπορείτε να κάνετε.