Τα πρώιμα σημάδια ΔΕΠΥ σε παιδιά 3 έως 5 ετών περιλαμβάνουν έντονη δυσκολία να μείνουν σε μια δραστηριότητα για λίγα λεπτά, συνεχή κινητικότητα, παρορμητικότητα και δυσκολία στην αναμονή της σειράς τους, σε βαθμό που ξεχωρίζει αισθητά από συνομηλίκους της ίδιας ηλικίας.
Πότε είναι απλώς ζωντάνια και πότε είναι κάτι παραπάνω;
Σχεδόν όλα τα παιδιά προσχολικής ηλικίας δείχνουν κατά καιρούς απροσεξία, παρορμητικότητα ή υπερκινητικότητα, είναι μέρος της φυσιολογικής ανάπτυξης. Η διαφορά με τη ΔΕΠΥ είναι ότι, ενώ τα περισσότερα παιδιά σταδιακά αποκτούν καλύτερο αυτοέλεγχο, το παιδί με ΔΕΠΥ δεν ακολουθεί αυτή την πορεία με τον ίδιο ρυθμό. Οι δυσκολίες επιμένουν σε περισσότερα από ένα περιβάλλοντα, στο σπίτι, στο νηπιαγωγείο, στο παιχνίδι με άλλα παιδιά, και εμποδίζουν πραγματικά την καθημερινότητα του παιδιού.
Ποια είναι τα πιο συχνά πρώιμα σημάδια;
Σύμφωνα με τον αμερικανικό Οργανισμό Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων (CDC), τα σημάδια της ΔΕΠΥ εντάσσονται σε τρεις κατηγορίες: απροσεξία, υπερκινητικότητα και παρορμητικότητα. Σε παιδιά προσχολικής ηλικίας συχνά ξεχωρίζουν:
- Δυσκολία να μείνει σε ένα παιχνίδι ή μια δραστηριότητα για περισσότερο από ένα δύο λεπτά, ακόμα και σε κάτι που του αρέσει.
- Συνεχής κίνηση: τρέξιμο, σκαρφάλωμα, ανεβοκατέβασμα, ακόμα και σε στιγμές που δεν είναι κατάλληλες.
- Μιλάει πολύ περισσότερο και πιο δυνατά από άλλα παιδιά της ηλικίας του.
- Δυσκολία στην αναμονή της σειράς του, στο μοίρασμα ή στο να περιμένει οδηγίες μέχρι το τέλος.
- Παρορμητικές αντιδράσεις: αρπάζει αντικείμενα, διακόπτει, μπαίνει σε κίνδυνο χωρίς να σκεφτεί τις συνέπειες.
Το Εθνικό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγείας των ΗΠΑ αναφέρει ότι στα παιδιά 4 και 5 ετών το πιο συχνό σημάδι είναι η υπερκινητικότητα, ενώ η καθαρή απροσεξία μπορεί να γίνει πιο εμφανής αργότερα, όταν αυξάνονται οι απαιτήσεις συγκέντρωσης στο σχολείο.
Πότε και πώς γίνεται η αξιολόγηση σε αυτή την ηλικία;
Η Αμερικανική Παιδιατρική Ακαδημία (AAP) πλέον συνιστά να αξιολογούνται και να παρακολουθούνται παιδιά από την ηλικία των 4 ετών, εφόσον υπάρχει ανησυχία. Μια πλήρης αξιολόγηση περιλαμβάνει συνήθως λεπτομερή συνέντευξη με τους γονείς για τη διάρκεια, τη συχνότητα και τη σοβαρότητα των συμπεριφορών, ερωτηματολόγια που συμπληρώνουν γονείς και εκπαιδευτικοί, άμεση παρατήρηση του παιδιού και έλεγχο άλλων πιθανών αιτιών, όπως προβλήματα όρασης ή ακοής, ύπνου ή άγχους, που μπορεί να μοιάζουν με ΔΕΠΥ. Ο ειδικός χρειάζεται πληροφορίες από τουλάχιστον δύο διαφορετικά περιβάλλοντα, όχι μόνο από το σπίτι, πριν καταλήξει σε διάγνωση.
Αν το παιδί σας βρίσκεται ήδη σε σχολική ηλικία και οι δυσκολίες γίνονται πιο έντονες μέσα στην τάξη, μπορείτε να διαβάσετε περισσότερα στο άρθρο μας για το πώς φαίνεται η ΔΕΠΥ στο σχολείο και πότε ζητάμε αξιολόγηση.
Ποια είναι η πρώτη γραμμή στήριξης για ένα προσχολικό παιδί;
Για παιδιά 4 και 5 ετών με ΔΕΠΥ, η συμπεριφορική παρέμβαση, και κυρίως η εκπαίδευση των γονέων σε στρατηγικές διαχείρισης συμπεριφοράς, συστήνεται ως πρώτο βήμα πριν από οποιαδήποτε άλλη προσέγγιση. Ο γιατρός του παιδιού αποφασίζει, σε συνεννόηση με την οικογένεια, αν και πότε χρειάζεται κάτι επιπλέον. Παράλληλα, η συμβουλευτική γονέων βοηθά την οικογένεια να χτίσει ρουτίνες, σαφή όρια και θετική ενίσχυση στο σπίτι, ενώ η πρώιμη παρέμβαση σε αυτή την ηλικία μπορεί να στηρίξει την αυτορρύθμιση, τη γλώσσα και τις κοινωνικές δεξιότητες πριν την ένταξη στο δημοτικό.
Συχνές ερωτήσεις
Μπορεί να διαγνωστεί ΔΕΠΥ σε παιδί 3 ή 4 ετών;
Η αξιολόγηση μπορεί να ξεκινήσει από τα 4 έτη, σύμφωνα με τις συστάσεις της Αμερικανικής Παιδιατρικής Ακαδημίας, εφόσον υπάρχει επίμονη ανησυχία. Σε μικρότερες ηλικίες είναι δυσκολότερο να ξεχωρίσει κανείς την τυπική ζωντάνια από πιθανά σημάδια ΔΕΠΥ, γι' αυτό χρειάζεται προσεκτική, εξειδικευμένη εκτίμηση.
Ποια είναι η διαφορά ανάμεσα σε ζωηρό παιδί και παιδί με ΔΕΠΥ;
Το ζωηρό παιδί μπορεί να ηρεμήσει όταν χρειαστεί και σταδιακά αποκτά καλύτερο αυτοέλεγχο με την ηλικία. Στη ΔΕΠΥ οι δυσκολίες επιμένουν σε πολλά περιβάλλοντα, είναι πιο έντονες από άλλα παιδιά της ίδιας ηλικίας και εμποδίζουν πραγματικά την καθημερινότητα, το παιχνίδι ή τις σχέσεις του παιδιού.
Χρειάζεται φαρμακευτική αγωγή ένα προσχολικό παιδί με ΔΕΠΥ;
Όχι απαραίτητα. Για παιδιά προσχολικής ηλικίας η πρώτη επιλογή είναι η συμπεριφορική παρέμβαση και η εκπαίδευση γονέων. Κάθε απόφαση για επιπλέον θεραπεία λαμβάνεται εξατομικευμένα από τον θεράποντα γιατρό, ανάλογα με τη βαρύτητα και την ανταπόκριση του παιδιού.
Μπορεί η ΔΕΠΥ να μοιάζει με κάτι άλλο σε αυτή την ηλικία;
Ναι. Προβλήματα ακοής ή όρασης, διαταραχές ύπνου, άγχος ή δυσκολίες λόγου μπορούν να προκαλέσουν συμπεριφορές που μοιάζουν με ΔΕΠΥ. Γι' αυτό η αξιολόγηση περιλαμβάνει πάντα έλεγχο και για άλλες πιθανές αιτίες, όχι μόνο παρατήρηση της συμπεριφοράς.
Σε ποιον απευθυνόμαστε πρώτα αν ανησυχούμε;
Ο παιδίατρος είναι συνήθως το πρώτο σημείο επαφής, καθώς μπορεί να αξιολογήσει το ιστορικό, να αποκλείσει άλλες αιτίες και να παραπέμψει, αν χρειαστεί, σε ειδικό για πληρέστερη εκτίμηση ΔΕΠΥ ή αναπτυξιακών δυσκολιών.
Πόσο καιρό πρέπει να διαρκούν τα συμπτώματα για να ανησυχήσουμε;
Σύμφωνα με το CDC, τα σημάδια χρειάζεται να είναι επίμονα, να εμφανίζονται σε περισσότερα από ένα περιβάλλοντα και να παρεμποδίζουν πραγματικά τη λειτουργικότητα του παιδιού, όχι απλώς να εμφανίζονται περιστασιακά ή σε μία μόνο κατάσταση.