Το παιδί με αυτισμό χρειάζεται να μάθει για το διαζύγιο με σαφή, συγκεκριμένη γλώσσα, χωρίς μεταφορές, και το συντομότερο δυνατό μετά την οριστική απόφαση. Και οι δύο γονείς μαζί, όπου γίνεται, εξηγούν τι αλλάζει στην καθημερινότητα, διαβεβαιώνουν το παιδί ότι δεν φταίει και ότι εξακολουθεί να αγαπιέται από τους δύο.
Πώς εξηγούμε στο παιδί με αυτισμό ότι οι γονείς χωρίζουν;
Πολλά παιδιά στο φάσμα επεξεργάζονται τη γλώσσα κυριολεκτικά, οπότε εκφράσεις όπως «χωρίζουμε τους δρόμους μας» ή «ο μπαμπάς φεύγει» μπορεί να προκαλέσουν σύγχυση ή υπερβολικό φόβο. Προτιμήστε απλές, συγκεκριμένες προτάσεις: «Ο μπαμπάς και η μαμά δεν θα ζουν πια στο ίδιο σπίτι. Εσύ θα μένεις και στα δύο σπίτια». Αποφύγετε να μοιραστείτε τους λόγους του χωρισμού ή να ρίξετε ευθύνες στον άλλο γονέα· το παιδί χρειάζεται να ακούσει ότι η απόφαση είναι κοινή και ότι δεν μπορεί ποτέ να «χωρίσει» από κανέναν γονέα.
Δώστε έμφαση σε όσα δεν αλλάζουν: το σχολείο, οι θεραπείες, τα αγαπημένα αντικείμενα, οι φίλοι. Όσο πιο συγκεκριμένη και οπτική είναι η πληροφορία, τόσο λιγότερο χώρο αφήνει για άγχος βασισμένο σε υποθέσεις.
Ποιες δυσκολίες είναι πιο συχνές μετά την ανακοίνωση;
Η ζωή σε δύο σπίτια σημαίνει λιγότερη προβλεψιμότητα, κάτι που συχνά δυσκολεύει παιδιά με έντονη ανάγκη για σταθερή ρουτίνα. Ενδέχεται να δείτε:
- Καθυστερημένη ή ασυνήθιστη συναισθηματική αντίδραση, μερικές φορές εβδομάδες μετά την ανακοίνωση.
- Αύξηση άγχους όταν αλλάζουν οι μεταφορές, το ωράριο ή ο χώρος διαμονής.
- Ευαισθησία στην ένταση ή τις συγκρούσεις ανάμεσα στους γονείς, ακόμα κι αν δεν εκφράζεται με λόγια.
- Πιθανές αλλαγές σε ασφαλιστική κάλυψη ή σε παρόχους θεραπειών, που προσθέτουν αβεβαιότητα.
Η έρευνα και οι κλινικές πηγές συμφωνούν ότι το ίδιο το διαζύγιο δεν είναι απαραίτητα αυτό που επιβαρύνει περισσότερο το παιδί, αλλά η παρατεταμένη σύγκρουση ανάμεσα στους γονείς. Μια όσο πιο συνεργατική σχέση γίνεται ανάμεσα στους πρώην συντρόφους, τόσο πιο ομαλά προσαρμόζεται το παιδί.
Πώς βοηθούν οι κοινωνικές ιστορίες και το οπτικό πρόγραμμα;
Ένα ημερολόγιο ή οπτικό πρόγραμμα που δείχνει καθαρά σε ποιο σπίτι θα βρίσκεται το παιδί κάθε μέρα μειώνει σημαντικά το άγχος αναμονής. Οι κοινωνικές ιστορίες μπορούν να περιγράψουν βήμα βήμα πώς είναι μια μέρα στο σπίτι του κάθε γονέα, τι παραμένει ίδιο και τι διαφέρει. Για μικρότερα παιδιά, βοηθά να «εξασκηθείτε» πρώτα σε ρουτίνες φροντίδας μέσα στο ίδιο σπίτι, πριν προχωρήσετε σε πραγματική εναλλαγή ανάμεσα σε δύο σπίτια.
Τι μπορείτε να κάνετε πρακτικά τις πρώτες εβδομάδες;
- Ενημερώστε άμεσα το σχολείο, τους θεραπευτές και κάθε ειδικό που βλέπει τακτικά το παιδί, ώστε να παρακολουθούν τυχόν αλλαγές συμπεριφοράς.
- Κρατήστε όσο πιο σταθερές γίνεται τις καθημερινές ρουτίνες και στα δύο σπίτια: ώρα ύπνου, γεύματα, αγαπημένα αντικείμενα.
- Αποφύγετε εντάσεις ή συζητήσεις για το διαζύγιο μπροστά στο παιδί, ακόμα κι αν φαίνεται απορροφημένο σε κάτι άλλο.
- Δώστε γραπτό ή οπτικό πρόγραμμα επιμέλειας που το παιδί μπορεί να συμβουλεύεται μόνο του.
- Δεχτείτε ότι η αντίδραση του παιδιού μπορεί να μην μοιάζει με αυτό που περιμένετε, και δώστε χρόνο.
Πότε χρειάζεται επαγγελματική στήριξη;
Αν το άγχος, οι δυσκολίες ύπνου ή οι εκρήξεις συμπεριφοράς επιμένουν πέρα από λίγες εβδομάδες, μια συνεδρία με ψυχολόγο ή οικογενειακό σύμβουλο εξοικειωμένο με τον αυτισμό μπορεί να βοηθήσει το παιδί να επεξεργαστεί τη μετάβαση με τον δικό του ρυθμό. Η ένταση ενός διαζυγίου επηρεάζει και τη σχέση των γονέων· αν θέλετε να διαβάσετε περισσότερα για το πώς η φροντίδα ενός παιδιού στο φάσμα επηρεάζει τη σχέση του ζευγαριού, υπάρχει σχετικό υλικό στο ιστολόγιό μας.
Συχνές ερωτήσεις
Πρέπει να εξηγήσουμε στο παιδί τους λόγους του διαζυγίου;
Όχι. Αρκεί να μάθει τι αλλάζει πρακτικά στη ζωή του, χωρίς λεπτομέρειες για τις αιτίες ή ενοχές. Πολλές λεπτομέρειες μπορεί να προκαλέσουν σύγχυση αντί να καθησυχάσουν, ειδικά αν το παιδί τις επεξεργάζεται κυριολεκτικά.
Πότε είναι η κατάλληλη στιγμή να το πούμε στο παιδί;
Αφού η απόφαση είναι οριστική και υπάρχει βασικό σχέδιο για τη διαμονή, χωρίς άσκοπη καθυστέρηση. Έτσι το παιδί λαμβάνει ξεκάθαρες, σταθερές πληροφορίες αντί για αντιφατικά ή αβέβαια μηνύματα.
Τι κάνουμε αν το παιδί δεν δείχνει καμία αντίδραση στην ανακοίνωση;
Η απουσία άμεσης αντίδρασης είναι συχνή και δεν σημαίνει ότι το παιδί δεν επηρεάστηκε. Η αντίδραση μπορεί να εμφανιστεί αργότερα, με άλλη μορφή, γι' αυτό συνεχίστε να παρακολουθείτε τη συμπεριφορά του τις επόμενες εβδομάδες.
Πώς οργανώνουμε την εναλλαγή ανάμεσα σε δύο σπίτια;
Με σαφές, οπτικό πρόγραμμα που δείχνει πού θα βρίσκεται το παιδί κάθε μέρα, και με όσο πιο παρόμοιες ρουτίνες γίνεται στα δύο σπίτια. Η σταδιακή εξοικείωση βοηθά περισσότερο από μια απότομη αλλαγή.
Πρέπει να ενημερώσουμε το σχολείο και τους θεραπευτές του παιδιού;
Ναι, πάντα. Η γνώση της αλλαγής τούς επιτρέπει να αναγνωρίσουν πιθανά σημάδια άγχους ή δυσκολίας εγκαίρως και να προσαρμόσουν τη στήριξή τους ανάλογα.
Μπορεί το διαζύγιο να προκαλέσει απώλεια δεξιοτήτων που είχε ήδη το παιδί;
Σε περιόδους έντονου στρες κάποια παιδιά δείχνουν προσωρινή οπισθοδρόμηση σε δεξιότητες που είχαν ήδη κατακτήσει. Συνήθως βελτιώνεται όσο σταθεροποιείται η νέα ρουτίνα, αλλά αν επιμένει αξίζει να το συζητήσετε με ειδικό.