Πολλοί γονείς περιγράφουν το ίδιο σενάριο: το παιδί τους έλεγε κάποιες λέξεις, κοιτούσε στα μάτια, χαμογελούσε όταν το φώναζαν με το όνομά του και μετά, μέσα σε λίγες εβδομάδες ή μήνες, αυτές οι δεξιότητες φάνηκε να χάνονται. Αυτό το φαινόμενο ονομάζεται αναπτυξιακή οπισθοδρόμηση και είναι ένα από τα πιο ανησυχητικά, αλλά και πιο συχνά παρεξηγημένα, σημάδια που μπορεί να σχετίζονται με τον αυτισμό.
Σε αυτό το άρθρο εξηγούμε τι είναι η οπισθοδρόμηση, πότε συνήθως εμφανίζεται, τι λέει η έρευνα για τα αίτια της και τι μπορείτε να κάνετε αν την παρατηρήσετε στο παιδί σας.
Τι είναι η αναπτυξιακή οπισθοδρόμηση
Ο όρος περιγράφει την απώλεια δεξιοτήτων που το παιδί είχε ήδη αποκτήσει, στον λόγο, στο παιχνίδι ή στην κοινωνική αλληλεπίδραση. Σύμφωνα με το Εθνικό Ινστιτούτο Υγείας των ΗΠΑ (NICHD), κάποια παιδιά με αυτισμό χάνουν λέξεις, δεξιότητες παιχνιδιού ή κοινωνικές ικανότητες που είχαν ήδη αναπτύξει, συνήθως ανάμεσα στον 1ο και τον 2ο χρόνο ζωής, ενώ ορισμένες κοινωνικές συμπεριφορές όπως το βλεμματική επαφή ή το χαμόγελο μπορεί να μειωθούν ακόμα νωρίτερα.
Η έρευνα εκτιμά ότι περίπου το ένα τρίτο των παιδιών στο φάσμα του αυτισμού εμφανίζει κάποια μορφή οπισθοδρόμησης, συχνότερα ανάμεσα στους 18 και 24 μήνες. Η απώλεια μπορεί να είναι απότομη, μέσα σε λίγες εβδομάδες, ή πιο σταδιακή, με το παιδί να «σταματάει» να προχωράει και όχι απαραίτητα να χάνει άμεσα ό,τι είχε ήδη μάθει.
Ποια σημάδια να προσέξετε
Η οπισθοδρόμηση δεν αφορά μόνο τον λόγο. Μπορεί να εκδηλωθεί με διάφορους τρόπους, όπως:
- Το παιδί σταματά να χρησιμοποιεί λέξεις ή φράσεις που έλεγε πριν.
- Μειώνεται η βλεμματική επαφή ή η ανταπόκριση στο όνομά του.
- Χάνεται το ενδιαφέρον για διαδραστικά παιχνίδια, όπως το «κου κου τσα» ή το να δείχνει αντικείμενα σε κάποιον άλλον.
- Μειώνονται οι εκφράσεις προσώπου και οι χειρονομίες, όπως ο χαιρετισμός με το χέρι.
- Το παιδί γίνεται πιο απόμακρο ή λιγότερο κοινωνικό απ' όσο ήταν πριν.
Αν παρατηρείτε τέτοιες αλλαγές, αξίζει να συγκρίνετε τη συμπεριφορά του παιδιού με τα αναμενόμενα σημάδια αυτισμού ανά ηλικία, ώστε να έχετε μια πιο σαφή εικόνα του τι είναι αναμενόμενο και τι όχι στη συγκεκριμένη ηλικιακή περίοδο.
Τι δείχνει η έρευνα για τα αίτια
Οι επιστήμονες δεν γνωρίζουν ακόμη με βεβαιότητα γιατί ορισμένα παιδιά οδηγούνται σε οπισθοδρόμηση και ποια παιδιά είναι πιο πιθανό να την εμφανίσουν, όπως αναφέρει το NICHD. Οι έρευνες που έχουν εξετάσει το φαινόμενο δείχνουν ότι σχετίζεται με βιολογικούς παράγοντες και με τη νευροαναπτυξιακή πορεία του παιδιού, όχι με εξωτερικά γεγονότα. Οι υγειονομικοί φορείς, συμπεριλαμβανομένου του CDC, έχουν επιβεβαιώσει επανειλημμένα ότι τα εμβόλια δεν προκαλούν αυτισμό ή οπισθοδρόμηση.
Μια συστηματική ανασκόπηση στη διεθνή βιβλιογραφία σημειώνει ότι η οπισθοδρόμηση φαίνεται να σχετίζεται συχνά με μεγαλύτερη βαρύτητα συμπτωμάτων αυτισμού, χωρίς όμως αυτό να σημαίνει ότι κάθε παιδί που οπισθοδρομεί θα έχει την ίδια πορεία. Κάθε παιδί είναι διαφορετικό, και μόνο μια εξειδικευμένη αξιολόγηση μπορεί να δώσει σαφή απάντηση για το συγκεκριμένο παιδί σας.
Τι να κάνετε αν παρατηρήσετε οπισθοδρόμηση
Αν έχετε την αίσθηση ότι το παιδί σας «έχασε» δεξιότητες που είχε, μην περιμένετε να δείτε αν θα «τις ξαναβρεί» μόνο του. Τα βήματα που προτείνονται από ειδικούς είναι τα εξής:
- Κρατήστε σημειώσεις: ποιες δεξιότητες υπήρχαν, πότε τις παρατηρήσατε τελευταία φορά και πότε αρχίσατε να βλέπετε την αλλαγή.
- Επικοινωνήστε άμεσα με τον παιδίατρο του παιδιού και περιγράψτε συγκεκριμένα τι έχει αλλάξει.
- Ζητήστε παραπομπή για αναπτυξιακή αξιολόγηση και, αν χρειάζεται, για λογοθεραπεία, ιδανικά χωρίς να περιμένετε να «κλείσει» πρώτα μια επίσημη διάγνωση.
- Αν το παιδί είναι κάτω από τριών ετών, ρωτήστε για εργαλεία πρώιμης ανίχνευσης αυτισμού που χρησιμοποιούνται σε αυτή την ηλικιακή ζώνη.
Σε πολλές περιπτώσεις η ολοκληρωμένη αξιολόγηση περιλαμβάνει περισσότερους από έναν ειδικούς, όπως αναπτυξιακό παιδίατρο ή παιδοψυχίατρο, ψυχολόγο με εμπειρία στη διάγνωση αυτισμού και λογοθεραπευτή. Η έγκαιρη παραπομπή δεν σημαίνει ότι «βιαζόμαστε», σημαίνει ότι δίνουμε στο παιδί την ευκαιρία για στήριξη όσο πιο νωρίς γίνεται.
Πότε χρειάζεται άμεση ιατρική φροντίδα
Η οπισθοδρόμηση συνήθως δεν είναι επείγον ιατρικό περιστατικό, όμως υπάρχουν εξαιρέσεις. Αν παρατηρήσετε επεισόδια που μοιάζουν με σπασμούς, απώλεια συνείδησης ή απότομη, δραματική επιδείνωση σε σύντομο χρονικό διάστημα, απευθυνθείτε άμεσα σε ιατρό ή σε τμήμα επειγόντων περιστατικών, καθώς αυτά τα σημάδια χρειάζονται ξεχωριστή, άμεση αξιολόγηση.
Κλείνοντας
Το να δείτε το παιδί σας να χάνει δεξιότητες που είχε ήδη κατακτήσει είναι από τις πιο δύσκολες εμπειρίες για έναν γονιό. Δεν είστε υπεύθυνοι για αυτό που συμβαίνει και δεν χρειάζεται να το αντιμετωπίσετε μόνοι σας. Η έγκαιρη επικοινωνία με ειδικούς και η στήριξη από μια εξειδικευμένη ομάδα θεραπευτών μπορούν να βοηθήσουν το παιδί να ξαναχτίσει και να επεκτείνει τις δεξιότητές του με τον δικό του ρυθμό.