Μιλήστε στο παιδί σας για τη μετακόμιση αρκετές εβδομάδες πριν, χρησιμοποιήστε φωτογραφίες ή βίντεο του νέου σπιτιού, κρατήστε όσο γίνεται σταθερές τις καθημερινές ρουτίνες και ετοιμάστε πρώτα το δωμάτιό του στο νέο σπίτι με τα οικεία του αντικείμενα. Η προβλεψιμότητα είναι το κλειδί για να μειωθεί το άγχος της αλλαγής.
Γιατί η μετακόμιση είναι ιδιαίτερα δύσκολη για παιδί με αυτισμό;
Πολλά παιδιά στο φάσμα του αυτισμού δυσκολεύονται με την αβεβαιότητα περισσότερο από ό,τι άλλα παιδιά. Συστηματική ανασκόπηση ερευνών έδειξε σταθερή και ισχυρή σχέση ανάμεσα στη δυσανεξία στην αβεβαιότητα και το άγχος στον αυτισμό, με την ένταση αυτής της σχέσης να είναι αντίστοιχη σε ολόκληρο το φάσμα. Μια μετακόμιση αλλάζει ταυτόχρονα πολλά σταθερά σημεία αναφοράς: το σπίτι, τη γειτονιά, ίσως το σχολείο, τους ήχους και τις μυρωδιές του χώρου. Αυτό εξηγεί γιατί ακόμα και παιδιά που περιμένουν με χαρά ένα καινούργιο σπίτι μπορεί να εμφανίσουν άγχος, δυσκολία στον ύπνο ή έντονη αντίσταση στην αλλαγή τις εβδομάδες πριν και μετά τη μετακόμιση.
Πότε να μιλήσετε στο παιδί σας για τη μετακόμιση;
Δεν υπάρχει ένας κανόνας που να ταιριάζει σε όλα τα παιδιά. Κάποια παιδιά ωφελούνται από έγκαιρη ενημέρωση, ώστε να έχουν χρόνο να επεξεργαστούν σταδιακά την αλλαγή, ενώ άλλα αγχώνονται περισσότερο όσο περισσότερο περιμένουν και ωφελούνται από ενημέρωση πιο κοντά στην ημερομηνία. Γνωρίζετε καλύτερα το παιδί σας: αν τείνει να στρεσάρεται με παρατεταμένη αναμονή, προτιμήστε συντομότερο χρονικό περιθώριο· αν χρειάζεται χρόνο για να προσαρμοστεί νοητικά, ξεκινήστε νωρίτερα. Σε κάθε περίπτωση, δώστε σαφείς, συγκεκριμένες πληροφορίες: πότε θα γίνει η μετακόμιση, πού θα είναι το νέο σπίτι, τι θα μείνει ίδιο (παιχνίδια, οικογένεια, κατοικίδιο) και τι θα αλλάξει.
Πώς προετοιμάζετε το παιδί πριν από τη μέρα της μετακόμισης;
- Επίσκεψη στο νέο σπίτι: αν είναι δυνατόν, πηγαίνετε το παιδί να δει το νέο σπίτι και τη γειτονιά πριν από τη μετακόμιση, ώστε να μειωθεί η αβεβαιότητα.
- «Εικονική περιήγηση»: αν δεν είναι εφικτή η επίσκεψη, δείξτε φωτογραφίες ή βίντεο του σπιτιού, του δρόμου, ίσως και του νέου σχολείου.
- Οπτικό πρόγραμμα: ένα οπτικό πρόγραμμα με εικόνες ή λέξεις που δείχνει τα βήματα (πακετάρισμα, φορτηγό, νέο σπίτι, ξεπακετάρισμα) βοηθά το παιδί να κατανοήσει τη σειρά των γεγονότων.
- Κοινωνική ιστορία: μια σύντομη, εξατομικευμένη κοινωνική ιστορία για τη μετακόμιση, με απλή γλώσσα και εικόνες, μπορεί να διαβάζεται επανειλημμένα τις εβδομάδες πριν.
- Συμμετοχή στη διαδικασία: αφήστε το παιδί να πακετάρει τα δικά του πράγματα, να διαλέξει χρώμα για το νέο του δωμάτιο ή να βάλει αυτοκόλλητα στα κουτιά του, ώστε να νιώσει ότι συμμετέχει και δεν του συμβαίνει απλώς κάτι.
Τι να προσέξετε την ημέρα της μετακόμισης;
Η ίδια η μέρα της μετακόμισης είναι συχνά η πιο απαιτητική αισθητηριακά: κουτιά, θόρυβος, άγνωστα πρόσωπα (μετακομιστές), αλλαγή στο ωράριο. Όπου είναι δυνατόν, κρατήστε τα γεύματα και την ώρα ύπνου στις συνηθισμένες ώρες. Αν η αναστάτωση στο παλιό σπίτι είναι μεγάλη, σκεφτείτε να μείνει το παιδί για λίγες ώρες με έναν οικείο ενήλικα σε πιο ήσυχο περιβάλλον, και να έρθει όταν τα βασικά πράγματα έχουν ήδη μεταφερθεί. Έχετε πάντα διαθέσιμο ένα «σακίδιο άνεσης» με αγαπημένα αντικείμενα, σνακ και ό,τι άλλο βοηθά το παιδί να αυτορρυθμιστεί.
Πώς βοηθάτε το παιδί να προσαρμοστεί στο νέο σπίτι;
Η προτεραιότητα μετά τη μετακόμιση είναι να στηθεί όσο πιο γρήγορα γίνεται το δωμάτιο του παιδιού, με τα οικεία του έπιπλα και αντικείμενα στη ίδια αίσθηση διάταξης, όσο επιτρέπει ο νέος χώρος. Ένας γνωστός, οργανωμένος χώρος λειτουργεί ως «ασφαλής βάση» μέσα στο άγνωστο σπίτι. Παράλληλα:
- Επαναφέρετε το συντομότερο δυνατό τις καθημερινές ρουτίνες γευμάτων, ύπνου και δραστηριοτήτων.
- Εξερευνήστε το νέο σπίτι και τη γειτονιά σταδιακά, δωμάτιο προς δωμάτιο, αντί να το παρουσιάσετε όλο μαζί.
- Αν αλλάζει σχολείο, συνδέστε το με το προσωπικό νωρίς και μοιραστείτε ό,τι γνωρίζετε για τις ανάγκες του παιδιού.
- Αναγνωρίστε ότι κάποια συμπεριφορά άγχους ή δυσκολίες αυτορρύθμισης τις πρώτες εβδομάδες είναι αναμενόμενες και συνήθως υποχωρούν όσο το παιδί εξοικειώνεται με τον νέο χώρο.
Αν το άγχος ή η δυσκολία προσαρμογής επιμένουν αρκετές εβδομάδες μετά τη μετακόμιση, μια συζήτηση με ειδικό που παρακολουθεί το παιδί μπορεί να βοηθήσει να βρεθούν εξατομικευμένες στρατηγικές στήριξης.
Συχνές ερωτήσεις
Πόσο νωρίτερα πρέπει να πούμε στο παιδί ότι θα μετακομίσουμε;
Δεν υπάρχει ενιαία απάντηση. Κάποια παιδιά χρειάζονται περισσότερο χρόνο προετοιμασίας, άλλα αγχώνονται από την παρατεταμένη αναμονή και ωφελούνται από ενημέρωση πιο κοντά στη μετακόμιση. Αποφασίστε ανάλογα με το πώς το παιδί σας αντιδρά συνήθως σε αλλαγές και προγραμματισμένα γεγονότα.
Είναι φυσιολογικό το παιδί να δείξει οπισθοδρόμηση μετά τη μετακόμιση;
Ναι, παροδική επιδείνωση στον ύπνο, τη διάθεση ή τη συμπεριφορά είναι συχνή μετά από μεγάλες αλλαγές. Συνήθως βελτιώνεται καθώς σταθεροποιούνται οι ρουτίνες στο νέο περιβάλλον. Αν επιμένει για πολλές εβδομάδες, αξίζει να το συζητήσετε με τον θεράποντα ειδικό του παιδιού.
Πρέπει να αλλάξουμε θεραπευτές ή σχολείο ταυτόχρονα με τη μετακόμιση;
Όπου είναι εφικτό, αποφύγετε να αλλάξετε πολλά πράγματα ταυτόχρονα. Αν μπορείτε να κρατήσετε προσωρινά κάποια συνέχεια, για παράδειγμα την ίδια θεραπευτική ομάδα ή σταδιακή μετάβαση σε νέο σχολείο, το παιδί έχει λιγότερα σημεία αλλαγής να διαχειριστεί ταυτόχρονα.
Βοηθάει να κρατήσουμε τα παλιά έπιπλα του παιδιού στο νέο σπίτι;
Ναι, η διατήρηση οικείων αντικειμένων και, όπου γίνεται, παρόμοιας διάταξης στο δωμάτιο του παιδιού μειώνει την αίσθηση ξένου χώρου και λειτουργεί ως σταθερό σημείο αναφοράς μέσα στην αλλαγή.
Τι κάνουμε αν το παιδί αρνείται εντελώς να μιλήσει για τη μετακόμιση;
Μην πιέζετε για συζήτηση. Συνεχίστε να δίνετε ήπια, σταθερή πληροφόρηση μέσα από οπτικό υλικό ή κοινωνική ιστορία, χωρίς να απαιτείτε λεκτική αντίδραση. Πολλά παιδιά επεξεργάζονται την πληροφορία σιωπηλά πριν δείξουν ότι την έχουν κατανοήσει.