Πολλοί γονείς αναζητούν τρόπους να βοηθήσουν το παιδί ή τον έφηβό τους με αυτισμό να νιώσει πιο άνετα σε κοινωνικές καταστάσεις, χωρίς η προσπάθεια να μοιάζει με «άσκηση». Η δραματοθεραπεία, δηλαδή η αξιοποίηση του θεατρικού παιχνιδιού και της υιοθέτησης ρόλων μέσα σε ένα ασφαλές θεραπευτικό πλαίσιο, κερδίζει όλο και περισσότερο έδαφος διεθνώς ως συμπληρωματική προσέγγιση για παιδιά και εφήβους στο φάσμα.
Σε αυτό το άρθρο εξηγούμε τι είναι η δραματοθεραπεία και η λεγόμενη γνωσιακή συμπεριφορική δραματοθεραπεία, τι δείχνει μέχρι σήμερα η έρευνα και πώς μπορεί να αξιοποιηθεί ρεαλιστικά μέσα σε ένα ευρύτερο θεραπευτικό πλάνο.
Τι είναι η δραματοθεραπεία
Η δραματοθεραπεία χρησιμοποιεί το θεατρικό παιχνίδι, τον αυτοσχεδιασμό και την υιοθέτηση ρόλων ως θεραπευτικό εργαλείο. Το παιδί δοκιμάζει, μέσα από μια φανταστική ιστορία ή έναν χαρακτήρα, συμπεριφορές, εκφράσεις και αλληλεπιδράσεις που στην καθημερινότητα μπορεί να του προκαλούν άγχος ή αβεβαιότητα, χωρίς την πίεση να «τα καταφέρει» ως ο εαυτός του.
Μια ειδικότερη μορφή είναι η λεγόμενη γνωσιακή συμπεριφορική δραματοθεραπεία (Cognitive Behavior Drama), ένα μοντέλο που συνδυάζει τεχνικές της γνωσιακής συμπεριφορικής θεραπείας, όπως η σταδιακή έκθεση σε κάτι που προκαλεί φόβο, με τη δραματική φόρμα. Σε δημοσιευμένη περιγραφή περιστατικού, ένα παιδί στο φάσμα του αυτισμού καθοδηγήθηκε μέσα από μια φανταστική ιστορία να «αντιμετωπίσει» συμβολικά τον φόβο του ως ένα ακόμη εμπόδιο στην πλοκή, με αποτέλεσμα την υποχώρηση των συμπτωμάτων φόβου, η οποία διατηρήθηκε και έναν χρόνο μετά την παρέμβαση.
Τι δείχνει η έρευνα
Η έρευνα γύρω από τη δραματοθεραπεία στον αυτισμό είναι ακόμη περιορισμένη σε μέγεθος δειγμάτων, όμως τα ευρήματα μέχρι στιγμής είναι ενθαρρυντικά. Στο πρόγραμμα SENSE Theatre, οκτώ παιδιά και έφηβοι με αυτισμό, ηλικίας 6 έως 17 ετών, συμμετείχαν επί τρεις μήνες σε θεατρική παραγωγή μαζί με συνομήλικους τυπικής ανάπτυξης, με 38 πρόβες που συνδύαζαν τεχνικές συμπεριφορικής παρέμβασης, μοντελοποίηση μέσω βίντεο και υποστήριξη από τους συνομηλίκους. Στο τέλος του προγράμματος καταγράφηκαν στατιστικά σημαντικές βελτιώσεις στην αναγνώριση προσώπων και στη θεωρία του νου, ενώ τα επίπεδα κορτιζόλης μειώθηκαν σταδιακά κατά τη διάρκεια των προβών. Οι ίδιοι οι ερευνητές σημειώνουν πάντως ότι επρόκειτο για μικρό, πιλοτικό δείγμα χωρίς ομάδα ελέγχου.
Μια συστηματική ανασκόπηση 29 μελετών, δημοσιευμένων μεταξύ 2011 και 2021, για παρεμβάσεις με θεατρικές τεχνικές σε άτομα με αυτισμό κατέγραψε βελτιώσεις σε τομείς όπως η κοινωνικοσυναισθηματική λειτουργικότητα, η αυτοεκτίμηση, η διαχείριση συναισθημάτων, η ενσυναίσθηση, η ακρόαση, η επικοινωνία και η κοινωνική αλληλεπίδραση, καθώς και στις προσαρμοστικές δεξιότητες και την επίγνωση του σώματος.
Ταυτόχρονα, οι ερευνητές επισημαίνουν περιορισμούς: μικρά δείγματα, απουσία ομάδων ελέγχου σε αρκετές μελέτες και ανάγκη για μεγαλύτερες, πιο αυστηρά σχεδιασμένες έρευνες. Η δραματοθεραπεία, όπως κάθε παρέμβαση, αξίζει να αντιμετωπίζεται ως συμπληρωματικό εργαλείο και όχι ως αυτοτελής λύση.
Ποιες δεξιότητες καλλιεργεί
Μέσα από το θεατρικό παιχνίδι και την υιοθέτηση ρόλων, τα παιδιά και οι έφηβοι εξασκούνται σε:
- Έναρξη και διατήρηση μιας συνομιλίας
- Αναγνώριση εκφράσεων προσώπου και γλώσσας του σώματος
- Εναλλαγή σειράς και συνεργασία με άλλους μέσα σε δομημένο πλαίσιο
- Διαχείριση έντονων συναισθημάτων με ασφάλεια
- Ενίσχυση αυτοπεποίθησης μέσα από μικρά, μετρήσιμα βήματα
Σε ποιους απευθύνεται και πότε ταιριάζει
Η δραματοθεραπεία μπορεί να αξιοποιηθεί τόσο σε μικρά παιδιά όσο και σε εφήβους και νεαρούς ενήλικες στο φάσμα, συνήθως ως μέρος ομαδικής παρέμβασης κοινωνικών δεξιοτήτων ή σε συνδυασμό με άλλες θεραπείες. Η καταλληλότητά της εξαρτάται από το προφίλ, τις ανάγκες και τους στόχους του κάθε παιδιού, γι' αυτό και προηγείται πάντα αξιολόγηση από την κλινική ομάδα. Στο Atypical Center η δραματοθεραπεία εντάσσεται ως μία από τις διαθέσιμες θεραπευτικές προσεγγίσεις στη Δάφνη και στη Μεταμόρφωση, πάντα μέσα σε εξατομικευμένο πλάνο παρέμβασης.
Τι να προσέξετε αν το σκέφτεστε
- Αναζητήστε δραματοθεραπευτή ή ειδικό με εξειδίκευση σε αναπτυξιακές διαταραχές
- Ζητήστε σαφείς, εξατομικευμένους στόχους, όχι γενικό «θεατρικό παιχνίδι»
- Ρωτήστε πώς θα συνδυαστεί με άλλες θεραπείες που ήδη ακολουθεί το παιδί, όπως η λογοθεραπεία ή οι ομάδες κοινωνικών δεξιοτήτων
- Παρακολουθήστε αν το παιδί συμμετέχει με άνεση και όχι με αυξημένο άγχος
Αν αναρωτιέστε ποια προσέγγιση ταιριάζει καλύτερα στο προφίλ του παιδιού σας, μπορείτε να επικοινωνήσετε μαζί μας ώστε να το συζητήσουμε από κοντά.
Πηγές
- Brief Report: Theatre as Therapy for Children with Autism Spectrum Disorder (PMC, National Library of Medicine)
- Theater-Based Interventions in Social Skills in Mental Health Care and Treatment for People with Autism Spectrum Disorder: A Systematic Review (MDPI)
- Cognitive Behavior Drama: An Innovative Intervention Model for Young Children on the Autism Spectrum (ResearchGate)