Όταν ένα παιδί έχει διάγνωση αυτισμού, οι γονείς καλούνται συχνά να συνδυάσουν ραντεβού με ειδικούς, θεραπείες και σχολικές υποχρεώσεις με την εργασία τους. Λίγοι γνωρίζουν ότι η ελληνική νομοθεσία προβλέπει συγκεκριμένες άδειες και διευκολύνσεις ακριβώς για αυτόν τον λόγο, τόσο στον ιδιωτικό όσο και στον δημόσιο τομέα.
Παρακάτω συγκεντρώνουμε τα βασικά δικαιώματα που ισχύουν σήμερα, ώστε να τα γνωρίζετε και να τα ζητήσετε όταν χρειάζεται. Οι λεπτομέρειες κάθε περίπτωσης εξαρτώνται από τη σύμβαση εργασίας, τον κλάδο και το μέγεθος της επιχείρησης, γι' αυτό καλό είναι να επιβεβαιώνετε τα δικαιώματά σας με το τμήμα προσωπικού ή έναν εργατολόγο.
Ειδική άδεια δέκα ημερών για παιδί με αυτισμό
Ο νόμος 4808/2021 προβλέπει ειδική γονική άδεια δέκα εργάσιμων ημερών κατ' έτος, με πλήρεις αποδοχές, για φυσικό, θετό ή ανάδοχο γονέα παιδιού με βαριά νοητική αναπηρία, σύνδρομο Down ή αυτισμό. Η άδεια χορηγείται ανεξαρτήτως της ηλικίας του παιδιού, εφόσον υπάρχει σχετική διάγνωση, και δίνεται κατά προτεραιότητα μόλις τη ζητήσει ο εργαζόμενος γονέας.
Πρόκειται για ξεχωριστό δικαίωμα, πέρα από την κανονική άδεια και την άδεια για ασθένεια παιδιού, και μπορεί να χρησιμοποιηθεί για ό,τι σχετίζεται με τις ανάγκες του παιδιού: ιατρικά ραντεβού, αξιολογήσεις ή διαχείριση δύσκολων περιόδων.
Μειωμένο ωράριο εργασίας
Σε επιχειρήσεις που απασχολούν τουλάχιστον 50 άτομα, ο γονέας παιδιού με πνευματική, ψυχική ή σωματική αναπηρία μπορεί να ζητήσει μείωση του ωραρίου εργασίας κατά μία ώρα την ημέρα, με ανάλογη μείωση των αποδοχών. Η ρύθμιση αυτή βοηθά πρακτικά όσους χρειάζεται να παραλαμβάνουν το παιδί τους νωρίτερα από το σχολείο ή τις θεραπείες του.
Στον δημόσιο τομέα οι διευκολύνσεις είναι ευρύτερες: για ποσοστό αναπηρίας του παιδιού 67% και άνω, ο δημόσιος υπάλληλος γονέας δικαιούται μειωμένο ωράριο χωρίς αντίστοιχη περικοπή αποδοχών, ενώ προστατεύεται και από μετάθεση χωρίς αίτησή του, εφόσον ο ίδιος ή εξαρτώμενο μέλος της οικογένειάς του έχει αναπηρία 50% και άνω. Το ποσοστό αναπηρίας πιστοποιείται μέσω αξιολόγησης από ΚΕΠΑ, η ίδια διαδικασία που ανοίγει τον δρόμο και για τα σχετικά επιδόματα και παροχές.
Άδεια παρακολούθησης σχολικής επίδοσης
Ανεξάρτητα από τη διάγνωση, κάθε εργαζόμενος γονέας παιδιού έως 18 ετών δικαιούται έως τέσσερις εργάσιμες ημέρες τον χρόνο, με πλήρεις αποδοχές, για να παρακολουθήσει τη σχολική επίδοση του παιδιού του. Όταν το παιδί φοιτά σε δομή ειδικής αγωγής, το δικαίωμα αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς επιτρέπει στον γονέα να παρευρεθεί σε συναντήσεις με εκπαιδευτικούς, ειδικούς παιδαγωγούς ή σε συζητήσεις για το πρόγραμμα του παιδιού.
Η άδεια μπορεί να ληφθεί είτε ολόκληρη ημέρα είτε ανά ώρες, ανάλογα με τις ανάγκες, και ο γονέας οφείλει απλώς να ενημερώσει έγκαιρα τον εργοδότη για τον χρόνο χρήσης της.
Άλλες διευκολύνσεις που αξίζει να γνωρίζετε
- Σε περίπτωση νοσηλείας του παιδιού, προβλέπεται ειδική γονική άδεια χωρίς αποδοχές έως τριάντα εργάσιμες ημέρες τον χρόνο.
- Για απλή ασθένεια του παιδιού, ο γονέας δικαιούται έως έξι εργάσιμες ημέρες χωρίς αποδοχές ετησίως, αριθμός που αυξάνεται όταν υπάρχουν περισσότερα παιδιά.
- Δημόσιοι υπάλληλοι με ποσοστό αναπηρίας 50% και άνω δικαιούνται επιπλέον έξι εργάσιμες ημέρες ειδικής άδειας ασθένειας τον χρόνο, πέρα από την κανονική τους άδεια.
Πώς να διεκδικήσετε τα δικαιώματά σας
Οι περισσότερες από αυτές τις άδειες απαιτούν επίσημη γνωμάτευση ή πιστοποίηση αναπηρίας, γι' αυτό είναι χρήσιμο να έχετε πρόσφατη αξιολόγηση διαθέσιμη πριν απευθυνθείτε στο τμήμα ανθρώπινου δυναμικού της εργασίας σας. Ζητήστε γραπτή επιβεβαίωση των δικαιωμάτων που σας αναγνωρίζονται, κρατήστε αντίγραφα των αιτήσεών σας και μην διστάσετε να απευθυνθείτε στην Επιθεώρηση Εργασίας αν αντιμετωπίσετε άρνηση χωρίς αιτιολόγηση.
Η χρήση αυτών των δικαιωμάτων δεν είναι πολυτέλεια, είναι ένα εργαλείο που σας βοηθά να ισορροπήσετε την εργασία με τη φροντίδα του παιδιού σας, χωρίς να επιβαρύνεστε μόνοι. Αν αισθάνεστε ότι η καθημερινότητα σάς εξαντλεί, μπορεί να σας φανεί χρήσιμο να διαβάσετε και για τη γονεϊκή εξουθένωση στον αυτισμό και τρόπους να φροντίσετε τον εαυτό σας.