Ναι, ένα παιδί με αυτισμό μπορεί να έχει διακοπές στη ροή της ομιλίας, όπως επαναλήψεις ήχων, επιμηκύνσεις ή «κολλήματα». Οι διακοπές αυτές δεν είναι πάντα τραυλισμός με την κλασική έννοια. Ένας λογοθεραπευτής μπορεί να διακρίνει τι συμβαίνει και αν χρειάζεται στήριξη.
Τι εννοούμε όταν λέμε διακοπές στη ροή της ομιλίας;
Όλα τα παιδιά κολλούν κάπου όταν μαθαίνουν να μιλούν. Ο τραυλισμός περιγράφεται ως διαταραχή που διακόπτει την ομαλή ροή του λόγου και μπορεί να περιλαμβάνει:
- επανάληψη ήχων, συλλαβών ή λέξεων («κ-κ-κοιτάξτε»)
- επιμήκυνση ήχων («σσσσπίτι»)
- σιωπηλά «μπλοκαρίσματα», όπου το παιδί προσπαθεί να μιλήσει αλλά δεν βγαίνει ήχος
Σύμφωνα με τον καναδικό οδηγό υγείας AboutKidsHealth, ο αναπτυξιακός τραυλισμός εμφανίζεται συνήθως ανάμεσα στους 18 μήνες και τα 6 έτη, με κορύφωση γύρω στα 3, όταν ο λόγος αναπτύσσεται γρήγορα. Πολλά παιδιά ξεπερνούν το φαινόμενο μέσα σε μήνες, ενώ ένα μέρος τους συνεχίζει και αργότερα.
Τι δείχνει η έρευνα για τον αυτισμό και τη ροή του λόγου;
Η έρευνα είναι περιορισμένη και τα περισσότερα δείγματα μικρά, γι' αυτό χρειάζεται προσοχή στα συμπεράσματα. Αυτά που μπορούμε να πούμε με σχετική ασφάλεια:
- Σε μια μελέτη του 2014 των Scaler Scott και συνεργατών, παιδιά σχολικής ηλικίας με Asperger είχαν διακοπές που δεν είναι τυπικές στα παιδιά που τραυλίζουν, ιδίως επαναλήψεις στο τέλος της λέξης.
- Η ανασκόπηση των Tetnowski και Donaher (2022) επισημαίνει ότι τέτοιου τύπου διακοπές σπάνια εμφανίζονται σε παιδιά που τραυλίζουν ή σε παιδιά με τυπική ανάπτυξη, και ότι ίσως αποτελούν χαρακτηριστικό του λόγου στον αυτισμό.
- Μελέτη σε νεαρούς ενήλικες με αυτισμό, στο Journal of Speech, Language, and Hearing Research, βρήκε περισσότερες διακοπές συγκριτικά με την ομάδα ελέγχου. Περίπου ένας στους τέσσερις συμμετέχοντες είχε τουλάχιστον πολύ ήπια βαρύτητα τραυλισμού.
Με απλά λόγια: οι διακοπές στον λόγο φαίνεται να είναι πιο συχνές στον αυτισμό, αλλά δεν μπορούμε να δώσουμε ακριβή ποσοστά για τα παιδιά. Δεν έχουν όλες την ίδια αιτία.
Γιατί συμβαίνουν οι διακοπές στον αυτισμό;
Μπορεί να υπάρχουν περισσότεροι από ένας λόγοι, και συχνά συνυπάρχουν:
- Τραυλισμός ως ξεχωριστή δυσκολία που συνυπάρχει με τον αυτισμό.
- Δυσκολία στη διατύπωση: το παιδί ψάχνει λέξεις ή οργανώνει την πρόταση καθώς μιλά, οπότε διστάζει ή επαναλαμβάνει.
- Άγχος ή ένταση: η διακοπή αυξάνεται σε αγχωτικές ή απαιτητικές συνομιλίες.
- Δυσκολίες κινητικού προγραμματισμού της ομιλίας, που ένας ειδικός αξιολογεί ξεχωριστά. Σχετικά διαβάστε και για την απραξία λόγου.
Η διάκριση δεν γίνεται από το σπίτι. Χρειάζεται δείγμα ομιλίας σε διαφορετικές καταστάσεις και εξειδικευμένη κλινική κρίση.
Τι μπορείτε να κάνετε στο σπίτι;
Οι γενικές οδηγίες για παιδιά που τραυλίζουν, όπως τις συνοψίζει το AboutKidsHealth, ταιριάζουν και εδώ ως βάση:
- Ακούστε υπομονετικά και μην διακόπτετε ούτε να τελειώνετε τις προτάσεις του.
- Εστιάστε σε αυτό που λέει, όχι στον τρόπο που το λέει.
- Αποφύγετε οδηγίες όπως «πες το σιγά» ή «πάρε ανάσα».
- Κρατήστε τη συζήτηση ήρεμη, με χρόνο και χωρίς πίεση για γρήγορη απάντηση.
- Παρατηρήστε πότε αυξάνονται οι διακοπές: σε κούραση, άγχος, αλλαγές ή συγκεκριμένα περιβάλλοντα.
Αν το παιδί χρησιμοποιεί λίγο λόγο, κρατήστε ανοιχτές και τις άλλες μορφές επικοινωνίας, για παράδειγμα εναλλακτικά μέσα επικοινωνίας, ώστε να μη χρειάζεται να «αγωνίζεται» για να γίνει κατανοητό.
Πότε ζητάτε αξιολόγηση;
Ο ίδιος οδηγός προτείνει αξιολόγηση από λογοθεραπευτή όταν:
- οι διακοπές διαρκούν έξι μήνες ή περισσότερο
- ξεκίνησαν μετά τα 4 έτη
- επιδεινώνονται
- το παιδί δείχνει ένταση ή προσπάθεια όταν μιλά
- απογοητεύεται, σταματά να μιλά ή αποφεύγει κοινωνικές καταστάσεις
- υπάρχει οικογενειακό ιστορικό τραυλισμού
Και, γενικότερα, όποτε ανησυχείτε. Η Αμερικανική Ψυχιατρική Εταιρεία τονίζει ότι στη φροντίδα των διαταραχών επικοινωνίας πρέπει να συμμετέχει εξειδικευμένος λογοθεραπευτής. Η λογοθεραπεία προσαρμόζεται στο προφίλ του παιδιού και μπορεί να συνδυαστεί με άλλες στηρίξεις, όπως η συμβουλευτική γονέων.
Συχνές ερωτήσεις
Τραυλίζουν όλα τα παιδιά με αυτισμό;
Όχι. Οι διακοπές στη ροή του λόγου φαίνεται να είναι πιο συχνές στον αυτισμό, αλλά η πλειονότητα των παιδιών δεν τραυλίζει. Η έρευνα είναι περιορισμένη, γι' αυτό δεν υπάρχει αξιόπιστο ποσοστό για όλα τα παιδιά του φάσματος.
Πώς ξεχωρίζει ο τραυλισμός από την ηχολαλία;
Στην ηχολαλία το παιδί επαναλαμβάνει ολόκληρες φράσεις που άκουσε, ενώ στον τραυλισμό επαναλαμβάνονται ήχοι, συλλαβές ή μικρές λέξεις μέσα στον δικό του λόγο. Μπορεί να συνυπάρχουν, και η διάκριση γίνεται από λογοθεραπευτή.
Θα περάσει από μόνο του;
Σε πολλά μικρά παιδιά ο τραυλισμός υποχωρεί μέσα σε μήνες. Στα παιδιά με αυτισμό η πορεία δεν είναι εξίσου καλά μελετημένη, οπότε αν οι διακοπές επιμένουν ή σας ανησυχούν, καλύτερα να ζητήσετε αξιολόγηση νωρίς.
Να διορθώνω το παιδί όταν κολλάει;
Όχι. Οι διορθώσεις και οι οδηγίες («πιο αργά», «ξαναπές το») αυξάνουν την πίεση και μπορεί να επιδεινώσουν την ένταση. Δώστε χρόνο, δείξτε ότι ακούτε και αφήστε τις τεχνικές στον λογοθεραπευτή.
Τι γίνεται αν το παιδί αρχίσει να αποφεύγει να μιλά;
Η αποφυγή ομιλίας είναι σημάδι που αξίζει αξιολόγηση, ιδίως αν συνοδεύεται από απογοήτευση ή αποφυγή κοινωνικών καταστάσεων. Μπορεί να σχετίζεται με άγχος, γι' αυτό ο ειδικός εξετάζει συνολικά την επικοινωνία και το συναίσθημα.
Αν παρατηρείτε διακοπές στον λόγο του παιδιού σας και θέλετε να τις συζητήσετε με ειδικό, μπορείτε να επικοινωνήσετε μαζί μας.