Όταν ένα παιδί με αυτισμό δεν ακολουθεί μια οδηγία, συχνά δεν αρνείται: μπορεί να μην την κατάλαβε, να χρειάζεται περισσότερο χρόνο επεξεργασίας ή να πνίγηκε από πολλά λόγια. Βοηθούν οι σύντομες φράσεις, μία οδηγία τη φορά, οπτική υποστήριξη και αρκετά δευτερόλεπτα αναμονής πριν επαναλάβετε.
Γιατί το παιδί δεν ακολουθεί την οδηγία;
Πριν ερμηνεύσετε τη στάση του παιδιού ως πείσμα, αξίζει να δείτε τι μπορεί να συμβαίνει πίσω από αυτήν. Οι πιο συχνές εξηγήσεις είναι:
- Δυσκολία κατανόησης λόγου: το παιδί μπορεί να καταλαβαίνει λέξεις, αλλά όχι μακριές ή σύνθετες προτάσεις.
- Αργός χρόνος επεξεργασίας: η απάντηση ή η πράξη έρχεται, αλλά αργότερα από όσο περιμένουμε.
- Κυριολεκτική ερμηνεία: φράσεις όπως «μάζεψε τα πράγματά σου» ή «κάνε γρήγορα τα παπούτσια» μπορεί να μην είναι σαφείς.
- Υπερφόρτωση: όταν υπάρχει θόρυβος, κόπωση ή άγχος, η γλώσσα γίνεται δυσκολότερη να επεξεργαστεί.
- Απροσεξία ή δυσκολία στη μετάβαση: το παιδί είναι απορροφημένο σε μια δραστηριότητα και η αλλαγή το δυσκολεύει.
Αν υποψιάζεστε ότι το παιδί δεν ακούει καλά, ο έλεγχος ακοής είναι πάντα το πρώτο βήμα. Για το ίδιο ερώτημα με το όνομα του παιδιού, δείτε το άρθρο μας για το παιδί που δεν αντιδρά στο όνομά του.
Πώς δίνετε μια οδηγία που το παιδί μπορεί να καταλάβει;
Η National Autistic Society τονίζει ότι η γλώσσα που χρησιμοποιούμε επηρεάζει άμεσα το αν θα γίνει κατανοητό το μήνυμα. Στην πράξη:
- Πλησιάστε και πάρτε την προσοχή του. Πείτε πρώτα το όνομά του και βεβαιωθείτε ότι σας προσέχει, αντί να φωνάζετε από άλλο δωμάτιο.
- Χρησιμοποιήστε λίγες, συγκεκριμένες λέξεις. «Παπούτσια εδώ» λέει περισσότερα από «πήγαινε να τακτοποιήσεις τα πράγματά σου».
- Μία οδηγία τη φορά. Όταν το πρώτο βήμα ολοκληρωθεί, δώστε το επόμενο.
- Πείτε τι να κάνει, όχι τι να μην κάνει. «Περπάτα» είναι σαφέστερο από «μην τρέχεις».
- Αποφύγετε εκφράσεις με μεταφορικό νόημα και πείτε ακριβώς αυτό που εννοείτε.
- Μην κάνετε πολλές ερωτήσεις μαζί. Μία ερώτηση, και έλεγχος ότι έγινε κατανοητή.
Πόσο πρέπει να περιμένω πριν επαναλάβω;
Ο χρόνος επεξεργασίας είναι ίσως το πιο υποτιμημένο στοιχείο. Η NAS αναφέρει ότι χρειάζεται συχνά να δώσουμε μερικά δευτερόλεπτα σιωπής, και διαφορετικές σελίδες της προτείνουν από περίπου έξι έως τουλάχιστον δέκα, ανάλογα με το άτομο και την περίσταση. Το σημαντικό είναι να μη γεμίσετε τη σιωπή με περισσότερα λόγια, γιατί έτσι η επεξεργασία ξαναρχίζει από την αρχή.
Αν μετά τον χρόνο αναμονής δεν υπάρχει ανταπόκριση, επαναλάβετε την οδηγία με τις ίδιες ακριβώς λέξεις, κατά προτίμηση με μια εικόνα ή μια κίνηση. Η αλλαγή της διατύπωσης κάθε φορά μπορεί να μπερδέψει το παιδί, ενώ η ίδια φράση του δίνει σταθερό σημείο αναφοράς.
Πώς βοηθούν οι εικόνες και οι χειρονομίες;
Πολλά παιδιά με αυτισμό επεξεργάζονται την οπτική πληροφορία πιο εύκολα από τον προφορικό λόγο. Μια ανασκόπηση της βιβλιογραφίας για τα οπτικά βοηθήματα στο σπίτι και στην κοινότητα (PubMed) αναφέρει ότι μπορούν να μειώσουν το άγχος, να αυξήσουν την προβλεψιμότητα και να στηρίξουν την επικοινωνία και τη συμμετοχή. Οι ίδιοι συγγραφείς σημειώνουν ότι τα στοιχεία για τη χρήση τους στο σπίτι είναι ακόμη περιορισμένα σε σύγκριση με το σχολείο.
- Δείξτε το αντικείμενο ή δώστε μια χειρονομία μαζί με τη λέξη.
- Χρησιμοποιήστε φωτογραφίες ή εικονίσματα για τα βήματα μιας ρουτίνας, όπως το πρωινό ή το βράδυ.
- Δοκιμάστε πίνακα «πρώτα… μετά…» για μεταβάσεις που δυσκολεύουν.
Περισσότερα για τον τρόπο που στήνονται, θα βρείτε στο άρθρο για τα οπτικά προγράμματα. Με την πρόοδο του παιδιού, τα βοηθήματα μπορούν σταδιακά να αραιώνουν, ώστε να μη δημιουργηθεί εξάρτηση.
Πότε χρειάζεται αξιολόγηση;
Αν το παιδί δυσκολεύεται σταθερά να καταλάβει απλές οδηγίες, ακόμη και με σύντομη διατύπωση και εικόνες, και αυτό το διαφοροποιεί από συνομηλίκους, είναι σκόπιμο να ζητήσετε αξιολόγηση της κατανόησης του λόγου. Μια τέτοια αξιολόγηση γίνεται από λογοθεραπευτή και μπορεί να δείξει αν χρειάζεται στοχευμένη στήριξη, ενώ πολλές φορές ο λόγος είναι η δυσκολία κατανόησης και όχι η έλλειψη προσπάθειας. Για μια συγγενή εικόνα, δείτε και το άρθρο «Καταλαβαίνει τα πάντα αλλά δεν μιλάει». Στο Atypical Center, η λογοθεραπεία περιλαμβάνει αξιολόγηση τόσο της έκφρασης όσο και της κατανόησης.
Συχνές ερωτήσεις
Το παιδί μου με ακούει αλλά δεν υπακούει. Είναι άρνηση;
Όχι απαραίτητα. Μπορεί να μην έχει καταλάβει τη φράση, να χρειάζεται περισσότερο χρόνο ή να δυσκολεύεται με τη μετάβαση. Δοκιμάστε πρώτα πιο σύντομη διατύπωση, εικόνα και αναμονή. Αν η δυσκολία συνεχίζεται, συζητήστε το με τον θεραπευτή του παιδιού.
Πόσα βήματα μπορεί να ακολουθήσει ένα παιδί;
Εξαρτάται από την ηλικία και τη γλωσσική ανάπτυξη, και δεν υπάρχει ενιαίο όριο για κάθε παιδί με αυτισμό. Ξεκινήστε με μία οδηγία και προχωρήστε σε δύο μόνο όταν η πρώτη γίνεται με ευκολία. Ο λογοθεραπευτής μπορεί να σας πει το επίπεδο του παιδιού σας.
Πρέπει να επαναλαμβάνω την οδηγία πολλές φορές;
Καλύτερα να περιμένετε λίγα δευτερόλεπτα και μετά να την επαναλάβετε μία φορά με τα ίδια λόγια και οπτική υποστήριξη. Οι συνεχείς επαναλήψεις ή οι νέες διατυπώσεις μπορούν να μπερδέψουν και να αυξήσουν το άγχος του παιδιού.
Τι κάνω όταν το παιδί είναι σε κρίση;
Εκείνη τη στιγμή περιορίστε τον λόγο και αποφύγετε νέες οδηγίες. Η προτεραιότητα είναι η ασφάλεια και η ηρεμία. Η εκπαίδευση στην οδηγία μπορεί να γίνει αργότερα, όταν το παιδί είναι ήρεμο.
Βοηθούν οι εικόνες ακόμα κι αν το παιδί μιλά καλά;
Συχνά ναι. Ο καλός λόγος δεν σημαίνει πάντα καλή κατανόηση, ιδιαίτερα σε σύνθετες φράσεις. Οι εικόνες μειώνουν το φορτίο της προφορικής γλώσσας και κάνουν τη ρουτίνα πιο προβλέψιμη.